… sizke baş çın-oḳ tegdi boḍunḳa baş anıŋ meŋizlig ol künler ewrer-miz anı boḍun
arasında
bilmek üçün taŋrı anlarnı kim kirtgündiler tutmaḳ üçün sizlerdin tanuḳlar ol ta …
140 eger tegse sizke baş çın-oḳ tegdi boḍunḳa baş anıŋ meŋizlig ol künler ewrer-miz anı boḍun arasında bilmek üçün taŋrı anlarnı kim kirtgündiler tutmaḳ üçün sizlerdin tanuḳlar ol taŋrı sewmez zalimlerni
kim kim ḳılsa anı ol taŋrınıŋ rızasın tileyü her-ayine bėrür-miz aŋa yanut uluġ
114 ḫayr yoḳ üküş içinde şuwşamaḳlarında meger kim fermanlasa sadaḳanı azu eḍgülükni azu oŋarmaḳnı boḍun arasında kim kim ḳılsa anı ol taŋrınıŋ rızasın tileyü her-ayine bėrür-miz aŋa yanut uluġ
129 hergiz yaraġlarıŋız bolmaz kim dad bėrseŋiz uraġutlar arasında neçeme harislık ḳılsa siz emitmeŋ munça emitmek ḳoḍur sizler anı asılmış teg eger salah ḳılsa sizler ḳorḳsa siz ol taŋrı erür örtgen ulaşu yarlıḳaġan
… ŋar turur ol kim biziŋ ḳatımızda turur ol kim biziŋ soŋımızda turur ol kim anıŋ
arasında
turur ermez seniŋ iḍiŋ unutġan
64 inmez-miz meger seniŋ iḍiŋ fermanı birle aŋar turur ol kim biziŋ ḳatımızda turur ol kim biziŋ soŋımızda turur ol kim anıŋ arasında turur ermez seniŋ iḍiŋ unutġan
… hem yer törütügli ġayb bilgen hem açuḳluġnı bilgen sen hükm ḳılur sen ḳullarnıŋ
arasında
anıŋ içinde kim erdiler tartışıġlılar
46 ayġıl: ya taŋrı kökler törütügli hem yer törütügli ġayb bilgen hem açuḳluġnı bilgen sen hükm ḳılur sen ḳullarnıŋ arasında anıŋ içinde kim erdiler tartışıġlılar
ve müdebbir ve Âsaf-re’y vüzerâ-yı rûşen-zamîr ü âkıbet-endîş ve mîrimîrân-ı ki …
Evvelâ bâlâda tahrîr olunan akl-ı Arasto ve müdebbir ve Âsaf-re’y vüzerâ-yı rûşen-zamîr ü âkıbet-endîş ve mîrimîrân-ı kişver-keş ve efrâd-ı defterdârân u nişâncıyân ve ulemâ vü sulehâ ve meşâyihân-ı umûr-dîdeler ile Süleymân Hân kırk sekiz sene saltanatında rûz-merre mezkûr ser-i kârda olan vüzer[â]lar ile müşâvere edüp dîn-i mübîn gayretine dâ’imâ tarz [u] tavr-ı Âl-i Osmân'ın cemî‘i esnâf-ı askerîsine nizâm [u] intizâm vere deyü bu yüzden bir kânûnnâme-i hümâyûn etmişdir kim anı beyân eder.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS I 49a ·
metinde göster ·
… ra Mustafâ Paşa ve Lala Tütünsüz Hüseyin Paşa'dır. Bu vezîrlerin her biri akl-ı
Arasto-tedbîr
dilîr vezîr-i bî-nazîrler idi.
Vezîr-i a‘zamı Sokullu Mehemmed Paşa ve vezîr-i sânî fâtih-i Tımışvar Ahmed Paşa, Vezîr Piyâle Kapudan Paşa ve Zâl Mahmûd Paşa ve Lala Kara Mustafâ Paşa ve Lala Tütünsüz Hüseyin Paşa'dır. Bu vezîrlerin her biri akl-ı Arasto-tedbîr dilîr vezîr-i bî-nazîrler idi.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS I 58a ·
metinde göster ·
… a (---) yaşında gâyet za‘îf ü nahîf sabî idi. Ammâ gâyet reşîd ü necîb ve akl-ı
Arasto
ve halîm [u] selîm idi. Ba‘dehu yigirmiye bâliğ oldukda sayd [ü] şikâra mâ’il o …
Hilye-i Sultân Mehemmed Hân-ı Râbi‘: Gerçi hîn-i cülûsda (---) yaşında gâyet za‘îf ü nahîf sabî idi. Ammâ gâyet reşîd ü necîb ve akl-ı Arasto ve halîm [u] selîm idi. Ba‘dehu yigirmiye bâliğ oldukda sayd [ü] şikâra mâ’il olup kesb-i hevâ etmeden tarâvet hâsıl edüp vasatü'l-hâl semîn ü cesîm olup cesedi cüssedâr ve sînesi ber-karâr ve mübârek kitifleri vâsi‘ ve zahrı vâsi‘ ve mübârek miyânlarından aşağısı tavîl idi. Ve kadd [ü] kâmetleri pederi gibi kadd-i bâlâ idi. Ve bâzûları semîn ve yed-i mübârekleri arslan pençesi gibi vâsi‘ idi.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS I 79a ·
metinde göster ·
… olmayup âdil ve gâzî ve fâzıl ve mücâhidün fî-sebîlillâh bir müdebbir ve akl-ı
Arasto
vezîr-i sâhib-vakâr, âlî-tabâr vezîr idi. Sivas eyâletinde Köprü nâm kasabada m …
Andan Fâzıl Ahmed Paşa ibn Köpürlü Mehemmed Paşa vezîr-i a‘zam olup babası gibi hûnhâr olmayup âdil ve gâzî ve fâzıl ve mücâhidün fî-sebîlillâh bir müdebbir ve akl-ı Arasto vezîr-i sâhib-vakâr, âlî-tabâr vezîr idi. Sivas eyâletinde Köprü nâm kasabada mütevellid olup evvel tarîk-i mevleviyyetde idi. Bursa'da kendüye ibtidâ eyâlet-i Erzurûm andan Şâm andan Âsitâne'de kâ’immakâm andan vezîr-i a‘zam oldu. Babadan oğula ibtidâ mühür mîrâs değmesi bunlardan kaldı.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS I 81b ·
metinde göster ·
… ‘ edüp binâ etdüklerini çalılar ile setr ederler. Ba‘dehu Sultân Mehemmed akl-ı
Arasto
râhib-i nihânînin re’y [ü] tedbîriyle Kostantîn'in elçi ile gönderdiği sığır po …
Ba‘dehu deryâ-misâl asker ile hâlâ kal‘a yerinde binâya şürû‘ edüp binâ etdüklerini çalılar ile setr ederler. Ba‘dehu Sultân Mehemmed akl-ı Arasto râhib-i nihânînin re’y [ü] tedbîriyle Kostantîn'in elçi ile gönderdiği sığır postın gergiye gerüp ince bıçağ ile dâ’iren-mâdâr dilim dilim edüp ol cirmde yalçın kayalar üzre hisârı inşâ ederler. Yine râhib-i nihânî eydir:
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS I 136b ·
metinde göster ·
… n kelimâtları yigirmi tokuz hurûf ile kelimât ederler. Niçe kerre yüz bin akl-ı
Arasto
bu cihâna gelüp bir hurûf dahi nazîre diyememişlerdir, aceb hikmet-i Hudâ'dır. …
Hikmet bu kim yine cümle lisânlarının kelimâtları yigirmi tokuz hurûf ile kelimât ederler. Niçe kerre yüz bin akl-ı Arasto bu cihâna gelüp bir hurûf dahi nazîre diyememişlerdir, aceb hikmet-i Hudâ'dır. Ammâ lisân-ı Fârisî'de çâ, pâ, jâ, gâ misilli hurûfları vardır. Ammâ aslı yine hurûf-ı teheccîdir. Ammâ lisân-ı Çerkes-i nâkesde ba‘zı kelimâtlarında saksığan kuşu sadâsı gibi kaleme gelmez boğazdan beyne'l-fükemeyhden kelâmlar var kim aslâ tahrîri mümkün değildir. El-ma‘nâ fî batni'ş-şâ‘ir mazmûnu üzre yine Çerkes kavmi anlar.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS I 151a ·
metinde göster ·
