… ksûd Efendi mescidi ve yalıda Mustafa Efendi mescidi. Ma‘lûmumuz olan cevâmi‘ ü
mesâcidler
bunlardır.
Evsâf-ı Mesâcid : Evvelâ Kapan mescidi ve Arasta mescidi ve Şeyh mescidi ve Demirlioğlu mescidi ve Tabahâne mescidi ve Kadı mescidi ve Arslan Beğ mescidi ve Yenimahalle mescidi ve Meydân kapusu mescidi ve Sarây mescidi ve Kubâd Efendi mescidi ve Tay Boğa mescidi ve Şeker Ana mescidi ve İskele mescidi ve Bozdepe'de Maksûd Efendi mescidi ve yalıda Mustafa Efendi mescidi. Ma‘lûmumuz olan cevâmi‘ ü mesâcidler bunlardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS II 246b ·
metinde göster ·
ve üç tekye ve (---) hammâm (---) ve (---) aded hân (---) ve mekteb-i sıbyân (- …
mâ‘ada mesâcidler ve üç tekye ve (---) hammâm (---) ve (---) aded hân (---) ve mekteb-i sıbyân (---)(---) ve cümle (---) esvâk-ı sultânî ile müzeyyen tâ şehr-misâl kasaba-i hoş-hısâldir.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS III 16a ·
metinde göster ·
… günî mescidleri vardır. Bu diyârın re‘âyâsı mescidlere eyne damı derler kim ol
mesâcidler
bunlardır.
Cümle otuz iki aded mahallede toksan sekiz mahalle mezgitleri vardır. Bu diyârda mescidlere mezgit 70b dahi derler. Evvelâ bâlâda tahrîr olunan mahallelerin esmâlarıyla müsemmâ birer mahalle mescidleri olduğundan mâ‘adâ meşhûr olan mezgitler ve eyne damları ya‘nî âzîne günî mescidleri vardır. Bu diyârın re‘âyâsı mescidlere eyne damı derler kim ol mesâcidler bunlardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS III 70a–70b ·
metinde göster ·
Ammâ bunlardan mâ‘adâ bâlâda tahrîr olunan ne kadar cevâmi‘ ve
mesâcidler
var ise her birinde birer medrese elbette mukarrerdir ve birer ve ikişer hasbî …
Ammâ bunlardan mâ‘adâ bâlâda tahrîr olunan ne kadar cevâmi‘ ve mesâcidler var ise her birinde birer medrese elbette mukarrerdir ve birer ve ikişer hasbî ders-i âmlar var kim talebeler ile her ma‘bedhâne memlû olup cemî‘i ulûm görülür, ammâ cümlesi her ulûmu ezber ederler. Anınçün ulemâ-yı Ekrâd-ı Sûrân-ı Ardalân-ı Bitlîs meşhûrdur. Zîrâ halkı gâyetü'l-gâye zekiyyü't-tab‘ kimesnelerdir. Bu kadar medreselerden mâ‘adâ niçe bin aded külbe-i ahzânlarda niçe bin talebe-i ilm 224b niçe bin ulûm u fünûn-ı garîbe vü acîbeye mukayyedlerdir. (---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IV 224a–224b ·
metinde göster ·
… ârlarında bundan mu‘azzam şehr-i kebîr yok idi. Cümle yedi bin mihrâb cevâmi‘ ü
mesâcidler
idi. Hâlâ eser-i binâları zâhir ü bâhirdir. Ve altı yüz medrese ve bin aded hân …
Ba‘dehû Şît Nebî ile Âdem Nebî şehr-i Kûfe'ye gelüp imâr etdi. Andan Şît Nebî evlâdları bu şehr-i Basra'yı imâr etdiler. Ve ba‘de't-Tûfân Hazret-i Nûh imâr etdi. Ba‘dehû Yemen tebâbi‘aları ile imâr etdi. Andan Hazret-i Ömer hilâfetinde Hazret-i Ömer radıyallahu anh sene (---) târîhinde dest-i hâricîden feth edüp Sâriyetü'l-Cebel hazretlerin hâkim nasb edüp üç yılda hâk-i amber-pâk ile bir kal‘a binâ edüp niçe bin sahâbe-i kirâm Mekke ve Medîne ve Yemen ve Aden'den hicret edüp eyle imâr eylediler kim zamân-ı adâlet-i adl-i Ömer'de ehl-i İslâm diyârlarında bundan mu‘azzam şehr-i kebîr yok idi. Cümle yedi bin mihrâb cevâmi‘ ü mesâcidler idi. Hâlâ eser-i binâları zâhir ü bâhirdir. Ve altı yüz medrese ve bin aded hân u hammâm ve yedi bin aded dekâkîn-i bezzâzistân ve iki yüz aded imâret-i dârü'l-ıt‘âm ve yetmiş altı bin hânedân var idi.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IV 359b ·
metinde göster ·
Bunlardan mâ‘adâ her mahallede birer ve ikişer ve üçer aded
mesâcidler
vardır, ammâ cemâ‘at-i kesîreli ve ma‘mûr u âbâdân ve câmi‘ olmağa lâyık mesâci …
Bunlardan mâ‘adâ her mahallede birer ve ikişer ve üçer aded mesâcidler vardır, ammâ cemâ‘at-i kesîreli ve ma‘mûr u âbâdân ve câmi‘ olmağa lâyık mesâcid-i muvahhidân bunlardır kim kiminde ibâdet edüp ve kimini seyr [ü] temâşâ etdiğimiz ma‘bedgâh-ı kadîmler bunlardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 21a ·
metinde göster ·
var, ammâ esmâları ma‘lûmum değildir. Andan Yukar[u]kal‘a buk‘ası ve Nârin kal‘ …
Evvelâ aşağı hisârda yedi aded mesâcidler var, ammâ esmâları ma‘lûmum değildir. Andan Yukar[u]kal‘a buk‘ası ve Nârin kal‘a buk‘ası ve aşağıda Kapudan mescidi ve Kazıklı mescidi ve Dedezâde mescidi ve Hacı Hüseyin mescidi ve Kukulaktaş zâviyesi ve Cânân Hatun eynesi ve Süleymân Hân'ın bölme hisâr mezgiti ve Büyük Bölmehisâr mescidi ve Bâzârbaşı zâviyesi ve Küçük Bâzârbaşı buk‘ası ve Kesteneci mescidi ve Hacı Sucah mescidi ve Mûsâ Paşa buk‘ası.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 114a ·
metinde göster ·
… ur ve Cimcime câmi‘i ve şeket câmi‘i (---)(---)(---)(---)(---)(---) mâ‘adâ
mesâcidler
vardır.
Cümle dörd aded mihrâbdır. Evvelâ Süleymân Hân câmi‘i. Bir deyr-i mu‘azzam imiş. Bir gûne hafîf kirec binâdır kim kârgîr desek, değildir. Hâlâ bu câmi‘in içinde dağlar gibi guzât-ı müslimînin beksümâtları memlûdur ve Cimcime câmi‘i ve şeket câmi‘i (---)(---)(---)(---)(---)(---) mâ‘adâ mesâcidler vardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 119a ·
metinde göster ·
… llede çan çalınır semtdir. Anıniçün bu câmi‘de cemâ‘at azdır. Cemî‘i cevâmi‘ ve
mesâcidler
bu sâ‘at çanı sadâsın istimâ‘ edüp ezân-ı Muhammedîler verilir bir mehîb sadâlı …
Bu câmi‘ dahi sehel cemâ‘atden garîbdir, zîrâ bu câmi‘e muttasıl Budin kapusu üzre bir kullede çan çalınır semtdir. Anıniçün bu câmi‘de cemâ‘at azdır. Cemî‘i cevâmi‘ ve mesâcidler bu sâ‘at çanı sadâsın istimâ‘ edüp ezân-ı Muhammedîler verilir bir mehîb sadâlı çandır. Ma‘lûmumuz olan cevâmi‘ler bu[n]lardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VI 67a ·
metinde göster ·
… avimleri dahi anlardan bir alay mü’min ve muvahhid âdemlerdir kim Ejderhân'daki
mesâcidler
anlarındır, ammâ Cum‘a namâzı kılmazlar.
Ve bu kavm-i Heşdek Maskov vilâyetinde bizim re‘âyâmız gibi harâc verirler, ammâ içlerinde zâ‘im ve zu‘amâ ve ümerâ ve pâdişâhzâdeleri var. Anlar harâc vermeyüp (...) yüz elli bin askerle Maskov kralıyla bile cenge giderler. Bu Ejderhân'daki Heşdek kavimleri dahi anlardan bir alay mü’min ve muvahhid âdemlerdir kim Ejderhân'daki mesâcidler anlarındır, ammâ Cum‘a namâzı kılmazlar.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VII 168a ·
metinde göster ·
… n imâretleri aşk olsun zîrâ Balu Hân Gâzî asrında bu kenîseler cümle cevâmi‘ ve
mesâcidler
imiş.
Bu dahi nehr-i Edil kenârında hükm-i Maskov'da başka banlık kal‘adır kim on bin Mujik Kazağı ve on bin Heşdek Tatarı ve bin kadar Kalmık Tatarı askere mâlik kal‘adır. Cümle yigirmi dörd sâ‘atde yigirmi dörd kapusu vardır. Çârsû-yı bâzârı ol kadar müzeyyen değildir, ammâ kenîse ve manastırlarının imâretleri aşk olsun zîrâ Balu Hân Gâzî asrında bu kenîseler cümle cevâmi‘ ve mesâcidler imiş.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VII 172a ·
metinde göster ·
… idi ve Tekye mescidi ve (---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---). Meşhûr
mesâcidler
bunlardır.
Der-aded-i mesâcid-i mü’minân: Cümle 11 aded mahalle buk‘aları ve mezkitleridir. Cümleden Cebehâne mescidi ve Gâzî Evrenos mescidi ve Tekye mescidi ve (---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---). Meşhûr mesâcidler bunlardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 208b ·
metinde göster ·
Sitâyiş-i mesâcidhâ-yı mahallât-ı zâhid[â]n: Cümle (---) aded mahalle buk‘aları ve mezkit ve eyneleridir. Evvelâ (---) mescidi ve (---) zâviyesi ve (---) buk‘ası (---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---) meşhûru bunlardır kim tekye ve medreseler mihrâbıyla cümle otuz mihrâb olup sâ’ir cevâmi‘lerin mihrâblarıyla cümle bu hisâb üzre şehr-i Siroz toksan bir mihrâbdır. Ve niçe yerde mesâcidler amâr olmadadır. Allâhümme zid. (---)(---)(---)(---)(---)(---)
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 219b ·
metinde göster ·
dahi vardır. Ve cümle bir medrese-i âlimân var. Ve cümle bir aded mekteb-i sıby …
Bu cevâmi‘lerden mâ‘adâ mesâcidler dahi vardır. Ve cümle bir medrese-i âlimân var. Ve cümle bir aded mekteb-i sıbyân var, Sultân Murâd-ı Sâlis hayrâtıdır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 267b ·
metinde göster ·
… fîd ü sefîd hâk-i pâk ile mestûr minâresiz câmi‘-i ma‘mûrlar ve cümle kırk aded
mesâcidler
ve cümle üç aded medreselerdir. Ve cümle beş aded mekteblerdir. Ve cümle iki ad …
Kal‘anın şimâli ve garbîsi tarafında dereler ve depe içre cümlesi yetmiş yedi bin aded müfîd [ü] muhtasar tahtânî ve câ-be-câ fevkânî evler ve bekârhâne odalardır. Ve cümle yedi aded câmi‘-i pür-müfîd ü sefîd hâk-i pâk ile mestûr minâresiz câmi‘-i ma‘mûrlar ve cümle kırk aded mesâcidler ve cümle üç aded medreselerdir. Ve cümle beş aded mekteblerdir. Ve cümle iki aded tekyelerdir. Ve cümle altı aded küçücük hammâmlardır. Ve cümle yedi aded hânlardır. Ve cümle iki bin aded dükkânlardır, ammâ bu binâların cümlesi ahşâbât-ı hâr-ı hâşâk ile amâr olmuş müfîd [ü] muhtasar kârhânelerdir.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 287b ·
metinde göster ·
var ammâ câmi‘ inâdiyye kal‘asından gayri yerde yok idi. Ve cümle kırk hammâm v …
Ve cümle yüz altmış yerde mesâcidler var ammâ câmi‘ inâdiyye kal‘asından gayri yerde yok idi. Ve cümle kırk hammâm ve cümle yedi hân ve altmış aded kahvehâne var, lâkin meyhâneler yokdur, ammâ bozahâneler vardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 288b ·
metinde göster ·
la‘netine siper olduğun bileler. Tâ ki bu kaziyye anlara mûcib-i ibret ve merkez-i hikâyet olup bir dahi bu küffâr-ı hâksâr-ı gûl-i telbîs mahzûl tüccâr-ı âhiret kârbân sefînelerine Bahr-i Sefîd üzre rehzenlik etmeyeler. Ve min ba‘d hudûd-ı islâmiyyede olan kılâ‘ u kurâ vü kasabâtlara vaz‘-ı yed etmeyeler. Eğer ta‘annüd edüp "Rücû‘u'l-kelbi'l-adûd e‘azzü min fahhi'l-buğûd" hükmünce yine Venedik küffârlarının haklarından gelmek emr-i seheldir" deyü sadrıa‘zam elçileri ve işiçine me’mûr olan vüzerâlara bu yüzden niçe gûne tenbîh ü te’kîdler edüp fermân-ı kazâ cereyânı üzre 329a dîn [ü] devlete enseb ve evlâ ve nâmûs-ı saltanata elyak enfa‘ olan şurût [u] kuyûd üzre tarafeynden sulh [u] salâh mün‘akid ve berde ve bahrde rişte-i husûmet münkatı‘ olundukdan sonra selâtîn-i rub‘-ı meskûnda metânetli kânûnnâmeler yazılup ve havâkîn-i zîr-i çarh-ı bûkalemûnda ahidnâmeler düzülüp hasretü'l-mülûk olan Kandiye kal‘asın umûmen cümle hânesi ve cemî‘i mühimmât [u] levâzımâtlarıyla ceneral-i dâll iş bu sene 1080 mâh-ı Cemâziye'l-âhir'inin gurresinde mübârek cum‘a günü kuşluk vaktinde bi'l-küllî kal‘ayı teslîm edüp memâlik-i islâmiyye-i mahrûseden add olunup içinde vâki‘ olan ma‘bedgâh-ı kenîse-i Mesîhiyyeler telvîs-i müşrikînden tathîr olup cevâmi‘ ü mesâcidler olunup içlerinde evkât-ı hamse kılınup her bâr gülbâng-ı Muhammedî tilâvet olunup edâ-yı şerî‘at icrâ olunmuşdur. Lillâhi'l-hamd ve'l-minne bu def‘a olan gazâ ve cihâd-ı ekber sahâbe-i güzîn rıdvânullâhi te‘âlâ aleyhim ecma‘înden sonra bir pâdişâh-ı zîşân kiti sitân ahdinde böyle savaş-ı perhâş olmayup bir pâdişâh-ı Cem-cenâb dahi böyle bir kal‘aya mâlik olmamışdır. Hak celle ve alâ hazretleri bu kal‘ayı dest-i İslâmda inkırâzu'd-devrân mü’ebbed edüp hemîşe asâkir-i İslâmı mansûr [u] muzaffer edüp pâdişâh-ı âlem-penâh Sultân Mehemmed Hân hazretlerinin ömrün efzûn edüp niçe bunun emsâli feth u nusretlerde bulunup a‘dâ-yı dîni hor ve hakîr ve müdemmer ola, âmîn yâ Mu‘în, bi-hurmeti men nataka bi's-savâb, sene 1080.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 328b–329a ·
metinde göster ·
… ezkitleridir. Evvelâ Vakıf mahallesi mescidi. Murâd Çelipa mahallesinde üç aded
mesâcidler
var. Baba Kadı mescidi, Paşmakçılar mescidi, Akmahalle mescidi, Eskibâzâr mesci …
Der-mesâcidhâ-yı muvahhidân-ı mü’minât: Cümle (---) aded mahallât buk‘aları ve zâviyeleri ve mezkitleridir. Evvelâ Vakıf mahallesi mescidi. Murâd Çelipa mahallesinde üç aded mesâcidler var. Baba Kadı mescidi, Paşmakçılar mescidi, Akmahalle mescidi, Eskibâzâr mescidi, Güngörmez mahallesi mescidi. Ve sekiz aded mesâcidleri dahi var ammâ meşhûr ma‘mûrları bunlardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 358b ·
metinde göster ·
vardır. Ve cümle üç aded yerde medrese-i tâlibân-ı sûhtegân vardır, ammâ ehl-i …
Ve cümle yedi aded mahallâtlarda yedi aded mesâcidler vardır. Ve cümle üç aded yerde medrese-i tâlibân-ı sûhtegân vardır, ammâ ehl-i ırz hâl sâhibi mü’eddeb âdemlerdir, zîrâ bu diyârın sûhtevâtları cümle aşkıyâlardır. Anların irtikâb etdiklerin kavm-i avân etmezlerdir.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 363b ·
metinde göster ·
… ınârlı mescid ve Kara Hoca mescidi. El-hâsıl on yedi aded câmi‘ olmağa müsta‘id
mesâcidler
vardır. Her birinin evkâfları metîn olup hüddâmları mevcûddur.
Der-defter-i mesâcidhâ-yı mü’minân-ı âbidât: Cümle 17 aded mahallât buk‘alarıdır. Evvelâ cümleden İskender Beğ mescidi ve Yûnus Voyvada mescidi ve Küçi Beğ mescidi ve Emîr Mahmûd mescidi ve Çârsû mescidi ve Çınârlı mescid ve Kara Hoca mescidi. El-hâsıl on yedi aded câmi‘ olmağa müsta‘id mesâcidler vardır. Her birinin evkâfları metîn olup hüddâmları mevcûddur.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 370b ·
metinde göster ·
Ve bu tahrîr olunup ibâdet etdiğimiz câmi‘lerden mâ‘adâ yetmiş yedi mihrâb dahi
mesâcidler
vardır. Ba‘zı medrese ve tekye ve dârü'l-hadîs ve dârü'l-kurrâ mihrâbları ile c …
Ve bu tahrîr olunup ibâdet etdiğimiz câmi‘lerden mâ‘adâ yetmiş yedi mihrâb dahi mesâcidler vardır. Ba‘zı medrese ve tekye ve dârü'l-hadîs ve dârü'l-kurrâ mihrâbları ile cümle yüz elli mihrâbdır. Ve bu şehrin cenûbunda leb-i deryâda bir çemenzâr ve ferah-fezâ namâzgâhı var. Yüz bin âdem alur bir musallâdır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IX Y46b ·
metinde göster ·
… r ma‘mûr câmi‘dir. Kal‘adan taşra meşhûr cevâmi‘ler bunlardır. Mâ‘adâ otuz yedi
mesâcidler
vardır.
Ve Sarây cum‘ası kâr-ı kadîmdir. Ve Kurşumlu câmi‘ latîf binâ-yı nazîfdir. Ve Ulu câmi‘, bu dahi kurşumludur ve kâr-ı atîk makâm-ı Sıddîk'dir. Ve Tabaklar câmi‘i karîbü'l-ahd binâ olunmuşdur. Ve Çömlekçiler câmi‘i bir tarz-ı âhar ma‘mûr câmi‘dir. Kal‘adan taşra meşhûr cevâmi‘ler bunlardır. Mâ‘adâ otuz yedi mesâcidler vardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IX Y95a ·
metinde göster ·
bunlardır: Evvelâ Akmihrâb mescidi ve Tekye kapusu mescidi ve Gâzî mescidi ve B …
Cemâ‘at-i kesîreye mâlik olan mesâcidler bunlardır: Evvelâ Akmihrâb mescidi ve Tekye kapusu mescidi ve Gâzî mescidi ve Bedasten mescidi ve Freng hisârı mescidi. Bu beş mesâcidler cümle Süleymân Hân'ındır. Cümle mürtezikası vazîfelerin Süleymân Hân mütevellîsinden alırlar. Ve bunlardan mâ‘adâ şeb [u] rûz cemâ‘at-i kesîre ile memlû limanın iskele kapusu önünde on beş kademe taş nerdübân ile çıkılır,
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IX Y120a ·
metinde göster ·
Cemâ‘at-i kesîreye mâlik olan mesâcidler bunlardır: Evvelâ Akmihrâb mescidi ve Tekye kapusu mescidi ve Gâzî mescidi ve Bedasten mescidi ve Freng hisârı mescidi. Bu beş mesâcidler cümle Süleymân Hân'ındır. Cümle mürtezikası vazîfelerin Süleymân Hân mütevellîsinden alırlar. Ve bunlardan mâ‘adâ şeb [u] rûz cemâ‘at-i kesîre ile memlû limanın iskele kapusu önünde on beş kademe taş nerdübân ile çıkılır,
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IX Y120a ·
metinde göster ·
… a yetmiş bin Sahâbe-i kirâmın çoğu bu mahallerdeki hadîka-hânelerinde meks edüp
mesâcidler
inşâ etmişlerdir. Ol mescidlerin biri mescid-i Selmân-ı Fâris minâresiz ve mesc …
Ve bu mahalde dörd mescid dahi vardır. Hazret-i Risâlet Y 278a Hicret etdikden sonra yetmiş bin Sahâbe-i kirâmın çoğu bu mahallerdeki hadîka-hânelerinde meks edüp mesâcidler inşâ etmişlerdir. Ol mescidlerin biri mescid-i Selmân-ı Fâris minâresiz ve mescid-i Hazret-i Osmân minâresizdir ve mescid-i Hazret-i Alî minâresiz, küçük mesâcidlerdir. Ammâ cemâ‘atleri azdır, zîrâ Medîne bâğlarının içinde kalmışlar, ol ecilden cemâ‘atleri azdır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IX Y277b–Y278a ·
metinde göster ·
… bir alçak minâreli mesâcid-i şerîfdir. Bu varoş içre ibâdet Y 294a etdiğimiz
mesâcidler
bunlardır.
Mescid-i Hazret-i (---)(---) radıyallâhu anh Bu dahi mükellef binâlı bir küçük kubbeli ve bir alçak minâreli mesâcid-i şerîfdir. Bu varoş içre ibâdet Y 294a etdiğimiz mesâcidler bunlardır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS IX Y293b–Y294a ·
metinde göster ·
