Moğolîde per-teng karakuşa derler. Kal‘ası üzre tûcdan bir karakuş timsâli var …
Sebeb-i tesmiyesi lisân-ı Moğolîde per-teng karakuşa derler. Kal‘ası üzre tûcdan bir karakuş timsâli var idi. Her sene nevrûz-ı Hârezmşâhîde safîr urup cümle Ekrâd ve Mığdîsî kavmi sayhasın istimâ‘ edüp bu şehir bâzârına cem‘ olup benî Âdem ile bir hengâme-i kübrâ olurdu. Hicret-i Nebeviyyenin sene 19 târîhinde Hâlid ibn Velîd (ibn Velîd) Diyârbekir kal‘asın feth edüp ba‘dehû bu kal‘a-i Perteng'i feth edüp timsâl-i tuyûru hedm edüp cem‘iyet-i kübrâ olmaz oldu. Hâlâ ol murg tılsımı mahalli zirve-i kal‘ada ma‘lûmdur. Ol mutalsam murg ismiyle bu şehre pertengden galat-ı meşhûr evlâ olup tahfîf-i kelâm ile Pertek derler. İbtidâ bânîsi ekâsirelerden (---) binâsıdır. Anda niçe yüz sene niçe mülûke intikâl edüp Kürdistân'da Monlâ İdrîs i‘ânetiyle sene 921 târîhinde Selîm-i Evvel'e Pertek hâkimi itâ‘at edüp kal‘ayı Bıyıklı Mehemmed Paşa'ya teslîm edüp mutî‘ [u] münkâd olduğundan yine hâkimine ber-vech-i te’bîd yurdluk ve ocaklık tarîkıyla hâlâ beği mutasarrıfdır kim Âsitâne-i sâ‘adet tarafından vârid olan evâmir-i pâdişâhîde bunlar elkâbına Cem-cenâb yazılur. Mîr-i livâ elkâbı yazılmaz, zîrâ hükûmetdir. Zamân-ı 84a kadîmde taht-ı hükûmetlerinde timar ve ze‘âmetden bir şey yokdur. Hâlâ ebvâb-ı mahsûlâtları kendülerine hâss ifrâz olunup hâssına göre asker cem‘ edüp sefer eşer. Beğleri inkırâz bulsa devlet-i aliyyeden sancağı âhire tevcîh olunur. Hâssı kânûn-ı Süleymân Hân üzre 380.000 akçedir. Beği hîn-i gazâda sekiz yüz askere mâlikdir. Ber-vech-i adâlet beğine senevî on kîse hâsıl olur. Yüz elli akçe kazâ-yı âsumânîdir. Kethüdâyeri ve serdârı ve müftîsi ve nakîbi yokdur, ammâ şehir subaşısı vardır. Kal‘ası nehr-i Murâd kenarında yalçın kayalı bir püşte-i ra‘nâ üzre şekl-i murabba‘ bir küçük Şeddâdî seng-tırâş bir kal‘a-i beyâz taşdır. Dizdârı ve neferâtları ve cebehânesi taraf-ı pâdişâhîden değildir, ancak beği hükm eder.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS III 83b–84a ·
metinde göster ·
Sebeb-i tesmiyesi lisân-ı Boğdanca (---) demekdir. Leh lisânınca (---) demekdir. Mukaddemâ ibtidâ bânîsi (---). Niçe kraldan krala intikâl edüp sene (---) târîhinde Leh kralı hükmünde iken Sultân Osmân Hân-ı Sânî-i şehîd iki kerre yüz bin asker ile muhâsara edüp fethi müyesser olmadı, zîrâ yedi kral küffârının taburları ile ceng-i azîmler edüp niçe bin asker şehîd olduğundan mâ‘adâ Budin askeri ile Budin vezîri Karakaş Paşa dahi şehîd olup asker-i İslâm'ın gözleri büyüyüp Hotin kal‘asının fethi müyesser olmamasının bir aslı budur.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 39a ·
metinde göster ·
Lehce (---) demekdir. Eğer iç kal‘ası ve eğer taşra kal‘ası cümle beyâz taş kal …
Evvelâ bânîsi (---)(---) ve sebeb-i tesmiyesi 41a lisân-ı Lehce (---) demekdir. Eğer iç kal‘ası ve eğer taşra kal‘ası cümle beyâz taş kal‘adır Nehr-i (---) kenârında mebnî bir kal‘a-i kavî hisâr-ı üstüvârdır kim evvel [ve] âhir Leh kralının hükmünde olup gûyâ paşalıkdır. Cümle üç bin pür-silâh askere mâlikdir. Derûn-ı hisârda cümle iki bin evdir ve dokuz kenîse ve üç yüz dükkân ve (---)(---)(---).
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 40b–41a ·
metinde göster ·
Evsâf-ı kal‘a-i Podhayiçse: İbtidâ bânîsi (---)(---) ve sebeb-i
tesmiyesi lisân-ı
Leh üzre (---) demekdir. Evvel ve âhir bu kal‘a Leh kralının hükmünde kal‘a-i a …
Evsâf-ı kal‘a-i Podhayiçse: İbtidâ bânîsi (---)(---) ve sebeb-i tesmiyesi lisân-ı Leh üzre (---) demekdir. Evvel ve âhir bu kal‘a Leh kralının hükmünde kal‘a-i azîm ve şehr-i kadîm ma‘mûr u müzeyyen bir diyâr-ı bender-âbâddır kim bu şehrin cümle imâristânının enderûn [u] bîrûnu serâpâ taş kârgîr binâ bir kal‘a-i zîbâdır, ammâ asker tündlüğü izdihâmından dâ’iren-mâdâr cirmi ve kaç kapusu olup kaç köşe kal‘a olduğu ma‘lûmum değildir, ammâ hâkimi Leh kralı vezîridir kim beş bin cengâver tüfengli Nemse soltatının yayasına ve üç bin atlı askere mâlikdir. Ve bu kal‘a içre çuka işler ankâ Yahûdî ve Ermeni re‘âyâsı ol kadar çokdur kim hisâbın vâmoşları bilür.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 41a ·
metinde göster ·
Leh üzre (---)(---) Ammâ beş lisânda birer gûne ismiyle müsemmâ bir Pihar-ı kö …
Bânîsi (---)(---) vech-i tesmiyesi lisân-ı Leh üzre (---)(---) Ammâ beş lisânda birer gûne ismiyle müsemmâ bir Pihar-ı köhne binâdır. Hâlâ Leh kralı hükmündedir, ammâ Krakov vilâyeti hâkinde hâkimi Nemse pihardır kim yedi bin tüfeng-endâz Nemse askerine mâlikdir. Hân'a azîm şâdumânlar edüp on araba hedâyâ ve iki yüz araba zahîre verüp ziyâfet-i azîmler etdiler, ammâ bu kal‘aya iki kerre Maskov kralı renc [ü] anâ çekerek istîlâ edüp yine Leh kralı aldı.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 46a ·
metinde göster ·
Vech-i tesmiyesi lisân-ı Maskov üzre "kiyu" dimek (---) demekdir, ammâ efvâh-ı nâs-ı keferede niçe gûne esmâsı vardır. Bir ismi Kiyu'dur ve bir adı Kiyuviçse'dir ve bir ismi Kiyulçise'dir ve bir nâmı Gürlevçe'dir ve bir şânı Kiyuriçse'dir.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 46b ·
metinde göster ·
Sırf ve Latince Lipo güzele dirler, ya‘nî Güzel kal‘a demekdir, ammâ bânîsi Erd …
Sebeb-i tesmiyesi lisân-ı Sırf ve Latince Lipo güzele dirler, ya‘nî Güzel kal‘a demekdir, ammâ bânîsi Erdel keferelerinden Ban Yejder binâsıdır kim gâyet atîk kal‘adır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 120a ·
metinde göster ·
Boşnakca (---)(---)(---)(---) demekdir. Bânîsi Islovin keferesidir. Fâtihi s …
Sebeb-i tesmiyesi lisân-ı Boşnakca (---)(---)(---)(---) demekdir. Bânîsi Islovin keferesidir. Fâtihi sene 946'da Gâzî Arnavud Memi Beğ'dir. Bu kal‘a Çîk sahrâsında şekl-i murabba‘ bir şîrîn 140a kal‘adır, lâkin bu dahi Kırka sancağında harâbdır. Bunda dahi niçe bin aded gâzîler kâfirin hudûdunda olan Kotarlar kal‘alarına gidüp etrâf-ı diyârı nehb u gâret edüp mansûr u muzaffer geldiler. (---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)(---)
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS V 139b–140a ·
metinde göster ·
Latin'de ve lisân-ı Hırvad ve Sırf ve Bulgar ve Boşnak ve Leh ve Rus'da ustolni …
Sebeb-i tesmiyesi: Lisân-ı Latin'de ve lisân-ı Hırvad ve Sırf ve Bulgar ve Boşnak ve Leh ve Rus'da ustolni iskemleye derler, bograd beyâza derler, ya‘nî Beyâz İskemle kal‘ası derler.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VII 12b ·
metinde göster ·
Rûm-ı Yûnân'da kuş kafesi demekdir. Hâlâ Rûm, kavm-i Rûm kuşlara pulya derler. …
Bânîsi (---)(---)(---) dir. Vech-i tesmiyesi lisân-ı Rûm-ı Yûnân'da kuş kafesi demekdir. Hâlâ Rûm, kavm-i Rûm kuşlara pulya derler. Ta‘rîf-i tasğîr ile poliçse derler. Sene (---) de dest-i Venedik'den Kâsım Paşa fethidir. Hâlâ Mora paşasının voyvadalığıdır ve yüz elli akçe pâyesiyle kazâdır.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 278a ·
metinde göster ·
(---) Urûm (---)(---) demekdir. Bu dahi Karlıeli sancağı hâkinde ve Lahor kazâ …
Sebeb-i tesmiyesi 342a lisân-ı (---) Urûm (---)(---) demekdir. Bu dahi Karlıeli sancağı hâkinde ve Lahor kazâsı nâhiyesidir. Ve (...) kimesnenin serbest ze‘âmetidir.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi · EÇS VIII 341b–342a ·
metinde göster ·
