Eserler · Karahanlı Türkçesi
Atebetü’l-Hakâyık
Karahanlı 12.–13. yy.
Şiir
kısaltma: AH metin aranabilir
Kaynak yayın
- ARAT, Reşit Rahmeti 1992. Edib Ahmed B. Mahmud Yükneki Atebetü’lHakayık, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.
Sayılarla
153
birim
2.758
sözcük
1.460
ayrı biçim
1.059
tek geçişli
%72,5 (hapax)
0,647
STTR
standart tür/sözcük
18,0
sözcük / cümle
4,86
harf / sözcük
Metin
Çeviriyazı işaretleri
- (a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
- [ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
- <l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
- {l} Editörün fazlalık saydığı
- ⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
- ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.
İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.
— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.
AH 81–84
biligdin urur men sözümke ula biligligke ya dost özüŋni ula bilig birle bulnur sa‘adėt yolı bilig bil sa‘adet yolını bula
AH 85–88
bahalıġ dinar ol biliglig kişi bu cahil biligsiz bahasız bişi biliglig biligsiz ḳaçan teŋ bolur biliglig tişi er cahil er tişi
AH 89–92
süŋekke yilig teg erenke bilig eren körki ‘aḳl ol süŋekniŋ yilig biligsiz yiligsiz süŋek teg ḫali yiligsiz süŋekke sunulmaz elig
AH 93–96
bilig bildi boldı eren belgülüg biligsiz tirigle yitük körgülüg biliglig er öldi atı ölmedi biligsiz tirig erken atı ölüg
AH 97–100
biliglig biriŋe biligsiz miŋin teŋegli teŋedi biligniŋ teŋin baḳa körgil emdi uḳa sınayu ne neŋ bar bilig teg asıġlıġ öŋin
AH 101–104
bilig birle ‘alim yoḳar yoḳladı biligsizlik erni çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma bil ol haḳ rėsul bilig çinde erse siz arḳaŋ tidi
AH 105–108
biliglig biligni eḍergen bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür bil bilig ḳadrini biligni biligsiz otun ne ḳılur
AH 109–112
biligsizke haḳ söz tatıġsız erür aŋar pėnd nasihat asıġsız erür ne türlüg arıġsız arır yumaḳın cahil yup arımaz arıġsız erür
AH 113–116
biliglig kişi kör bilür iş öḍin bilip iter işni ökünmez kiḍin ḳamuġ türlüg işte biligsiz oŋı ökünç ol aŋar yoḳ oŋ anda aḍın
AH 117–120
biliglig kereklig sözüg sözleyür kereksiz sözini kömüp kizleyür biligsiz ne aysa ayur uḳmadın anın öz tili öz başını yiyür
AH 121–124
bilig bide bilnür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin bir ança boḍun öz elgin but itip iḍim bu tidi
AH 125–128
biliglig sözi pėnd nasihat ėdėb biligligni ögdi ‘acėm hėm ‘arab tavarsızḳa bilgi tükenmez tavar nėsėbsızḳa bilgi yirilmez nėsėb
AH 129–132
eşitgil biliglig negü tip ayur ėdėbler başı til küḍezmek tiyür tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun ḳalı çıḳsa bektin tişiŋni sıyur
AH 133–136
sanıp sözlegen er sözi söz saġı üküş yaŋşaġan til unulmaz yaġı sözüŋ boşlaġ ıḍma yıġa tut tiliŋ yeter başḳa bir kün bu til boşlaġı
AH 137–140
ḫirėdlıġmu bolur tili boş kişi telim başnı yidi bu söz til boşı öçüktürme erni tilin bil bu til başıḳtursa bütmez büter oḳ başı
AH 141–144
sėfih er tili öz başı duşmanı tilindin töküldi telim er ḳanı üküş sözlegende öküngen telim tilin beklegende ökünmiş ḳanı
AH 145–148
ne kim kelse erke tilindin kelür tilindin kim eḍgü kim isiz bolur eşit büt bu sözke ḳamuġ taŋda tėn turup tilke yüknüp tazarru‘ ḳılur
AH 149–152
iki neŋ birikse bir erde ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sözüg ikinç yalġan erse ol erniŋ tili
AH 153–156
tili yalġan erdin yıraḳ tur teze keçür sen me ‘umrüŋ könilik öze aġız til bezeki köni söz turur köni sözle sözni tiliŋni beze
AH 157–160
küḍezgil tiliŋni kel az ḳıl sözüŋ küḍezilse bu til küḍezlür özüŋ rėsul erni otḳa yüzin atġuçı til ol tidi yıġ til yul ottın yüzüŋ
AH 161–164
köni söz ‘asėl teg bu yalġan basa basal yip açıtma aġız yi ‘asėl bu yalġan söz ig teg köni söz şifa‘ bu bir söz ozaḳı urulmış mėsėl
AH 165–168
köni bol könilik ḳıl atan köni köni tiyü bilsün kişiler sini könilik tonın kėḍ ḳoḍup ergilik keḍim ton talusı könilik tonı
AH 169–172
ḳatıġ kizle razıŋ kişi bilmesün sözüŋdin özüŋke ökünç kelmesün ḳamuġ yaşru işiŋ bolup aşkara bu körgen eşitgen saŋa külmesün
AH 173–176
işim tip ınanıp sır ayma saḳın neçe me ınançlıġ iş erse yaḳın serip sinde razıŋ siŋip turmasa serermü işiŋde munı keḍ saḳın
AH 177–180
bu ajun rıbat ol tüşüp köçgülüg rıbatḳa tüşügli tüşer keçgülüg öŋ arḳış uzadı ḳopup yol tutup öŋi ḳopmış arḳış neçe kiçgülüg
AH 181–184
bu dünya soŋında yügürmek neçe ḫasis neŋdin ötrü tip özüŋ küçe nelük malḳa munça köŋül bamaḳıŋ bu mal kelse erte barur baz kiçe
AH 185–188
köŋüldin çıḳarġıl tavar suḳluḳın keḍim birle tap tut ḳarın toḳluḳın çıġaylıḳ yarınlıḳ azuḳ yoḳluḳı çıġaylıḳ tip ayma tavar yoḳluḳın
AH 189–192
bu dünya neŋindin yigü keḍgülük al artuk tileme vėbal yüḍgülük tarıġlıḳ tip aymış ajunnı rėsul tarıġlıḳta ḳatlan tarı eḍgülük
AH 193–196
bėḳasız erür bu ajun lėzzėti keçer yil keçer teg mėze müddėti yigit ḳoca bolur yaŋı eskirür ḳavi erse ḳamlur ḳaçar ḳuvvėti
AH 197–200
bu kün bar yarın yoḳ bu dünya neŋi meniŋ timişiŋ neŋ aḍınlar oŋı ḳamuġ tolġan irlür tükel eksiyür ḳamuġ abadannıŋ ḫarab ol soŋı
AH 201–204
neçe yir bar erdi sıġışmaz eri eri bardı ḳaldı ḳuruġ tek yiri neçe ‘alim erdi neçe fėylėsuf ḳanı bu kün olar miŋinde biri
AH 205–208
ajun külçirer baz alın ḳaş çatar bir elgin tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinrek ḳaḍahḳa sunup zėhr ḳatar
AH 209–212
süçüg tattıŋ erse açıġḳa anun birin kelse rahat kelür rėnc onun aya ġam ḳatıġsız sürur umġuçı bu ajun ḳaçan ol umınçḳa orun
AH 213–216
yılan teg bu ajun yılan oḳlaġu yoḳamaḳḳa yumşaḳ içi pür aġu yılan yumşaḳ erken yavuz fi‘l iter yıraḳ turġu yumşaḳ tip azılmaġu
AH 217–220
bu ajun ma körmekke körklüg taşı vėlikin içinde tümen na-ḫoşı baḳıp taş bezekin körüp sen muŋa köŋül bamaḳıŋ bil ḫata‘lar başı
AH 221–224
niḳab kötrür ajun birer yüz açar yazar ḳol ḳuçar teg yana terk ḳaçar yayınḳı bulıt teg ya tüş teg ḫali dirėngsiz keçer baḫt ya ḳuş teg uçar
AH 225–228
aya dost biliglig izin izlegil ḳalı sözleseŋ söz bilip sözlegil aḳı erni öggil öger erse sen baḫılḳa ḳatıġ ya oḳun kezlegil
AH 229–232
ḳamuġ til aḳı er sėnasın ayur aḳılıḳ ḳamuġ ‘ayb kirini yuyur aḳı bol saŋa söz sökünç kelmesün sökünç kelgü yolnı aḳılıḳ tıyur
AH 233–236
egilmez köŋülni aḳı er eger tegilmez muradḳa aḳı er teger baḫıllıḳnı ḳanı öger til ḳayu aḳılıḳnı ‘am ḫas tözü ḫalk öger
AH 237–240
aḳı er biligni yete bildi kör anın sattı malın sėna' aldı kör tirildi ulamsız ulamı bolup ajunda at eḍgü ḳoḍup bardı kör