Eserler · Karahanlı Türkçesi
Atebetü’l-Hakâyık
Karahanlı 12.–13. yy.
Şiir
kısaltma: AH metin aranabilir
Kaynak yayın
- ARAT, Reşit Rahmeti 1992. Edib Ahmed B. Mahmud Yükneki Atebetü’lHakayık, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.
Sayılarla
153
birim
2.758
sözcük
1.460
ayrı biçim
1.059
tek geçişli
%72,5 (hapax)
0,647
STTR
standart tür/sözcük
18,0
sözcük / cümle
4,86
harf / sözcük
Metin
Çeviriyazı işaretleri
- (a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
- [ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
- <l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
- {l} Editörün fazlalık saydığı
- ⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
- ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.
İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.
— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.
AH 241–244
baḫıl tirdi zėr sim haramdın üküş vėbal kötrü bardı özele söküş ülüş boldı malı kişiler ara baḫıl aldı anda ökünçtin ülüş
AH 245–248
aya mal iḍisi aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip birür erseŋ neçe tirse tir
AH 249–252
tabi‘atta yigi ‘adėt ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı
AH 253–256
baḫıllıḳ otalap oŋulmaz ig ol birimdin baḫıl elgi keḍ berklig ol tirip köŋli toḍmaz közi suḳ baḫıl ḳul ol malḳa malı aŋa erklig ol
AH 257–260
bu boḍun talusı aḳı er turur aḳılıḳ şėrėf cah cėmal arturur sevilmek tileseŋ kişiler ara aḳı bol aḳılıḳ sini sevdürür
AH 261–264
baḫıl nakės otun tavar pasbanı yıġar yimez içmez tutar berk anı taturmaz eseninde tuz dostıŋa ölür ḳalur aḫır yiyür duşmanı
AH 265–268
yana bir kereklig sözüm bar saŋa ayayın men anı ḳulaḳ tut manŋa ol ol kim tėkėbbürni yirdin salıp tėvazu‘nı berk tut yapuş keḍ aŋa
AH 269–272
tėkėbbür ḳamuġ tilde yirlür ḳılıḳ ḳılıḳlarda eḍgü ḳılıḳ ḳoḍḳılıḳ ol er kim uluġsındı men men tidi anı ne ḫalayıḳ sever ne ḫaliḳ
AH 273–276
ḳamuġ ḳazġanıġlı ajun malını yiyümedi bardı körüŋ halini tişisi ḳalıp bir aḍın er bile ol anda yatıpan birür sanını
AH 277–280
tėkėbbür libasın keḍip tap salın kerip ḫalḳḳa kögzüŋ tap uslan tilin mü'minlıḳ nişanı tėvazu‘ erür ėgėr mü'min erseŋ tėvazu‘ ḳılın
AH 281–284
tėvazu‘ ḳılıġlını kötrür iḍi tėkėbbür tutar erni kemşür ḳoḍı uluġsınma zinhar uluġ bir bayat uluġluḳ meniŋ siz alınmaŋ tidi
AH 285–288
tavar birle erse uluġsınduḳuŋ uluġluḳ taparu elig sunduḳuŋ tavar asġı ne ol barur sen yalıŋ ḳalur munda kiḍin sėpėd sanduḳuŋ
AH 289–292
ėgėr kibr iḍisi asil men tise ayayın men anıŋ cėvabın kese ata bir ana bir uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte irtese
AH 293–296
yime pėndim al kel uzatma ėmėl ėmėl asrasında busuġlı ėcėl ėmėl timişim dost uzun sanmaḳ ol uzun sanma saḳınç üküş ḳıl ‘amėl
AH 297–300
ayur sen keḍim ton şėrab aş kerek telim mal üküş ḳul ḳara-baş kerek ėgėr yıġdıŋ erse ‘umürluḳ tavar burun başḳa börkni keḍer baş kerek
AH 301–304
harislıḳ ma erke yavuz ḫaslėt ol harislıḳ soŋı ġam ökünç hasrėt ol bu baylıḳ çıġaylıḳ iḍi kismėti harislıḳ tek erke ḳuruġ zahmėt ol
AH 305–308
haris toḍmaz ajun neŋini tirip harislıḳ ḳarımaz iḍisi ḳarıp harislıḳnı ḳoḍur haris er ḳaçan ölüp yatsa topraḳ içiŋe kirip
AH 309–312
haris tirip armaz usanmaz bolur harislıḳ iginiŋ emin kim bilür ḫabėr bar birilse ėgėr adėmi iki ḳol dinar ma ol üç ḳol ḳolur
AH 313–316
aya hırs idisi harislıḳ nerek ayu bir maŋa bu negüke kerek tar erse kiŋ erse bitildi ruzuŋ harislıḳ ḳılurmu munı eḍgürek
AH 317–320
köki körklüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir erdin bir erke tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol
AH 321–324
bütün ḳılḳı fi‘lin öte irtegil kėrėm kimde erse anı er tigil yimişsiz yıġaç teg kėrėmsiz kişi yimişsiz yıġaçnı kesip örtegil
AH 325–328
musulmanḳa müşfiḳ bolup mihriban saŋa sanduḳuŋ teg musulmanḳa san cefa ḳıldaçıŋḳa yanut ḳıl vėfa arımaz neçe yusa ḳan birle ḳan
AH 329–332
yaraġlıġ aşıŋnı kişike yitür yaraġ bulsaŋ opraḳ yalıŋnı bütür küç emgek tegürme kişike ḳalı saŋa tegse emgek kişidin kötür
AH 333–336
isiz ḳılġan erke sen eḍgü ḳıla kėrėmniŋ başı bu erür keḍ bile ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük üküş ḳıl ol erniŋ sėnasın tile
AH 337–340
yazuḳluġ kişiniŋ yazuḳın keçür ‘advėt kökini ḳazıp sen köçür yalınlansa tutnup ġazab hiḳd otı halimlıḳ suvın saç ol otnı öçür
AH 341–344
kėrėm bir bina teg aŋar hilm ul ol ya bustan teg ol hilm kėrėm al gül ol yıḳıḳlıġḳa tirep kesüklüg ula bu itiglig erke azad öz ḳul ol
AH 345–348
küḍezgil aya dost uluġlar haḳın asıġsız mizah hėm cėdėldin saḳın uluġlarnı buşrup saŋga bu mizah kiçiglerni küstaḫ ḳılur bil yaḳin
AH 349–352
bėla kelse sabr it fėrahḳa küḍüp küḍüp tur fėrahḳa bėla rėnc yoḍup öçer mihnėt otı keçer nėvbėti ḳalur sabr idisi sevabın yüḍüp
AH 353–356
uluġluḳḳa tegseŋ yaŋılma özüŋ ḳalı keḍseŋ atlas unıtma bözüŋ uluġ bolduḳuŋça tüzünrek bolup uluġḳa kiçigke sılıġ ḳıl sözüŋ
AH 357–360
uḳup sözle sözni ivip sözleme sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ er dostuŋ erse üküş körmegil bir er duşman erse anı azlama
AH 361–364
neçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir ‘ayb bolur bu bir ‘aybdın ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur
AH 365–368
tiril eḍgü fi‘lin köŋüller alıp isizliktin özni sıŋaru salıp iter bolsaŋ işni sanıp saḳınıp it kerekmü kereksizmü kirtü bilip
AH 369–372
ne iş utru kelse aŋa keḍ baḳın ol işniŋ öŋini soŋını saḳın sevinç erse kiḍin köŋül tut aŋa ökünç erse andın ozaraḳ saḳın
AH 373–376
eren ḫayrı şėrri küsep keçmez ol isiz eḍgü işke yanut kiçmez ol aya eḍgü umġan isizlik ḳılıp tiken eḍlegen er üzüm biçmez ol
AH 377–380
işi eḍgü bolsa er eḍgü bolur er iş eḍgüsindin üküş ḫayr bulur isizke yavuma isiz ṣuhbėti sini terkin isiz ḳılıḳlıġ ḳılur
AH 381–384
mėcaz boldı dostluḳ haḳiḳat ḳanı miŋer dostta biri bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ içi ġadr erür köni dostuŋ erse taşı bil munı
AH 385–388
bu kün bu ajunda kişilik isiz ḳanı ḳança bardı kişilik isiz vėfa köli suġlup ḳurup yularlı cėfa toldı taştı teŋizdin eḍiz
AH 389–392
ḳanı ‘ahd ėmanėt ḳanı eḍkülüg kiḍin künde ḫayr iş me kötrülgülüg başı bardı ḫayrnıŋ soŋı barġusı öŋi keldi şėrrniŋ soŋı kelgülüg
AH 393–396
ajun toldı ‘udvan cėfa cėvr bile ḳanı bir vėfalıġ bar erse tile sen artaḳ sen anın ajun artadı nelük bu ajunḳa ḳılur sen gile
AH 397–400
ġarib erdi islam ġarib boldı baz ‘ibadėt riya boldı ‘abid mėcaz ḫarabat oramı bolup abadan ḫarab boldı mėscid boḍun bi-nėmaz