İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 5a
215. el-Faslu's-sâlis ve erba‘în, esnâf-ı hânendegân.
EÇS I 5a
215. Esnâf-ı mutrıbân [u] rakkâsân cümlesi şakalar ederek ubûr ederler.
EÇS I 5a
215. el-Faslu'r-râbi‘ ve erba‘în, sâzendegân-ı Fisagoresân.
EÇS I 5a
215. Bu sâzendegânların esnâfları dahi cümle altı aded fasl-ı meseret askeridir.
EÇS I 5a
216. Evvelâ fasl-ı evvel cümle dâ’ire-zânları, anlara müte‘allik sâzende hıreflerin bildirir.
EÇS I 5a
216. İkinci fasılda çögürcüleri ve gayrı sâzendegânları beyân eder.
EÇS I 5a
218. Üçüncüde kabazurnacı sâzendelerin bildirir.
EÇS I 5a
218. Dördüncü fasılda cümle çoban kavalı sâzendelerin bildirir.
EÇS I 5a
218. Beşinci fasılda cümle Eyyûb borusu ve gayrı sâzları eşkâlleriyle beyân eder.
EÇS I 5a
220. Altıncı fasılda cümle câm dübeleği ve gayrı gûne sâzları bildirir.
EÇS I 5a
220. el-Faslu'l-hâmis ve erba‘în, cümle İslâmbol içre esnâf-ı lu‘bedebâzân, sâzendegân [u] mudhikânların bildirir.
EÇS I 5a
220. Bu kavm-i kaşmerân-ı mudhikânlar dahi on iki aded fasl-ı azîmlerdir.
EÇS I 5a
221. el-Faslu's-sâdis ve erba‘în, esnâf-ı hoş-sohbet, nedîmân [u] mukallidân-ı ibret-nümâ.
EÇS I 5a
222. Hikâye-i münâsib-i garîbe ve dîğer hikâye-i acîbe.
EÇS I 5a
223. Ve pâkîze eş‘âr-ı fasîh [ü] belîğler ve gayrı mukallidân nüdemâlar.
EÇS I 5a
224. el-Faslu's-sâbi‘ ve erba‘în, esnâf-ı bozacıyân-ı mezmûmân.
EÇS I 5a
224. Esnâf-ı mel‘ûnân [u] menhûsân ya‘nî meyhâneciyân.
EÇS I 5a
225. Bu kavm-i meyhâneciyân, kavm-i gûnâ-gûn esnâf-ı kesîresin beyân eder.
EÇS I 5a
226. Esnâf-ı âhar, nihâyet-i ehl-i hıref meyhâneci tâ’ife-i Yahûdân.
EÇS I 5a
227. Ahvâl-i ordu-yı Hümâyûnun netîcesi ve ibtidâ alayları ve cümle esnâfâtları.
EÇS I 5a
227. Ve cümle (---) kerre yüz bin aded haşerât-misâl askerleri.
EÇS I 5a
227. Ve cümle dükkânları ve şeyh [u] meşâyihleri, fütüvvet kitâbı üzre cümle pîrleri tamam oldu.
EÇS I 5a
227. İki yüz yetmiş birinci fasılda İslâmbol'da ne kadar benî âdem vardır anı ayân ü beyân eder.
EÇS I 5a
227. İki yüz yetmiş ikinci fasılda Sultân Murâd Hân asrındaki füsahâ-yı bülegâ şu‘arâları beyân eder.
EÇS I 5a
227. Asr-ı Murâd Hân-ı fâtih-i Bağdâd'da olan re’îsü'l-küttâb efendileri beyân eder.
EÇS I 5a–5b
227. Dîğer zamân-ı Murâd Hân-ı Râbi‘deki hattât-ı kâmilleri beyân eder. 5b
EÇS I 5b
228. varakda iki yüz yetmiş üçüncü fasılda İslâmbol içre olan hezârfen çemşid-kârları bildir[ir].
EÇS I 5b
228. varakda İslâmbol içre tekellüm olunan cümle elsine-i muhtelifeleri beyân eder.
EÇS I 5b
228. sahî[fede] Ve İslâmbol kal‘asının eşkâl-i resmin beyân eder.
EÇS I 5b
228. Ve hikmet-i Hudâ şakanâme-i aceblu-yı ibret-nümâ eşkâlli benî âdemleri beyân eder.
EÇS I 6a
Cildü'l-evvel min-seyâhatnâme
EÇS I 6a
Lâ ilâhe illallâh Muhammedü'r-Resûlullâh sâdıku'l-va‘di'l-emîn
EÇS I 6b
Bismillâhi'r-rahmâni'r-rahîm ve bihi'l-avni nesta‘în
EÇS I 6b
Elhamdü lillâhi'l-lezî şerrefe'l-müşerrefîne bi-teşrîfi't-tâ‘ât ve's-seyâhât ve yessere lî arda'l-mukaddeseti'l-bilâdât ve'z-ziyârât ve's-salavâtü alâ men essese bünyâte'l-kılâ‘ı'ş-şerî‘ati ve kelle[le]hâ bi-esâsi'n-nübüvveti ve't-tarîka ve alâ âlihi't-tayyibîne't-tâhirîne hayrı'l-beriyye ve tuhafi tahiyyât zâkiyât ve salâtü salavât nâmiyât, nessâr-ı zât-ı âlî-sıfât, eşref-i kâ’inât ve ekmel-i mevcûdât, pîşvâ-yı mihrâb, sallû kemâ ra’eytümûnî, reh-nümâ-yı bî-irtiyâb, ol Muhammed {efdalu men nataka} bi'd-dâd üzerine olsun kim anın rû-yı âbında ol Hazret-i ulûhiyyet Mâlikü'l-mülk ve Hâliku'l-eflâk edîm-i arzı ibn âdem içün mesken [ü] me’vâ-yı latîf edüp benî âdemi cemî‘i mahlûkât [u] mevcûdâtdan eşref-i mahlûk etdi. Şi‘ir:
EÇS I 6b
Tebâreke men ecre'l-umûre bi-hükmihiKemâ şâ’e lâ-zulmen erâde velâ hazmâ.
EÇS I 6b
Ve ba‘de du‘â ve hayr-ı senâ ol zıllullâh-i rû-yı zemîn, nizâm-ı intizâm-ı arazîn olan es-sultân ibn es-sultân es-Sultân Gâzî Murâd Hân-ı Râbi‘ ibn Sultân Ahmed Hân ibn Sultân Mehemmed Hân ibn Sultân Murâd Hân-ı Sâlis ibn Sultân Selîm Hân-ı Sânî ibn Sultân Süleymân Hân ibn Selîm Hân-ı Evvel ibn Bâyezîd Hân-ı Sânî ibn Ebü'l-feth Sultân Mehemmed-i Sânî rahmetullâhi aleyhim ecma‘în {üzerlerine olsun}.
EÇS I 6b
Ammâ bu müsevveddâtımıza şürû‘ etdüğimiz mahalde hidmet-i şerîfiyle şerefyâb olduğumuz pâdişâh-ı Cem-cenâb fâtih-i Bağdâd-ı behişt-âbâd Sultân Murâd Hân-ı Gâzî tâbe serâhu gark-ı garîk-i rahmet ola, anların zamân-ı saltanatlarında hicret-i nebeviyye'nin sene 1041 târîhinde piyâdece Belde-i Tayyibe ya‘nî Mahmiyye-i Kostantıniyye etrâflarında olan kurâ ve kasabâtları ve niçe bin hadîka ve gül [ü] gülistânlı bâğ-ı İremleri seyr [ü] temâşâ ederek hâtıra seyâhat-ı kübrâ ârzûları hutûr edüp,
EÇS I 6b
"Âyâ peder ü mâder ve üstâd [ü] bürâder kahırlarından nice halâs olup cihân-geşt olurum" deyü her an Cenâb-ı Bârî'den dünyâda sıhhat-i beden, seyâhat-i tâm, âhir nefesde îmân ricâsında idim. Ve dâ’imâ dervîş-i dil-rîşân ile hüsn-i ülfet edüp şeref-i sohbetleriyle müşerref olup, ekâlîm-i seb‘anın ve çâr-kûşe rû-yı zemînin evsâfın istimâ‘ etdükde cân [u] gönülden seyâhate tâlib [ü] râğıb olup,
EÇS I 6b
"Âyâ âlem[i] temâşâ edüp Arz-ı Mukaddese'ye ve Mısır [u] Şâm'a ve Mekke vü Medîne'ye varup ol Mefhar-i Mevcûdât hazretleri'nin Ravza-i Mutahharası'na yüz sürmek müyesser ola mı?" deyü zâr [ü] giryân ve serserî ve nâlân olurdum.
EÇS I 6b
Hikmet-i Hudâ sebeb-i seyâhat ve geşt [ü] güzâr-ı vilâyet Evvelâ mahlas-ı hakîr-i fakîr ve dâ‘î-i kesîrü't-taksîr seyyâh-ı âlem ve nedîm-i âdem, Evliyâ-yı bi-riyâ ibn Dervîş Mehemmed Zıllî dâ’imâ ed‘iye-i me’sûre-i istihâreye tâlib ü müdâvim ve esniye-i mevfûre-i müşerrefeye râğıb ü mülâzım olup Hikmet-i Rabbânî ve hidâyet-i Yezdânî, sûre-i kerîm-i Furkâniyye ve âyât-i azîme-i Kur’âniyye berekâtiyle dil-i çeşm-i alîl Cenâb-ı Hazret-i Celîl tarafından istimdâd taleb edüp maskıt-ı re’simiz olan İslâmbol'da künc-i mihnethânemizde girde-bâliş-i nâliş üzre hâb-ı murâda yasdanup bin kırk {mâh-ı} Muharreminin leyle-i âşûrası idi kim bu hakîr beyne'n-nevm ve'l-yakazada iken görürüm ki Yemiş iskelesi kurbünde Ahî Çelebi câmi‘i nâm câmi‘ kim helâl-i zülâl mâl ile inşâ olunmuş bir müstecâbü'd-da‘ve câmi‘-i atîkdir, menâmımda hakîr kendümi ol câmi‘de gördüm.