İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 57b
Hâmî-i dîn Sânî Sultân Selîm.Sene 974}.
EÇS I 57b–58a
Müddet-i saltanatları (---) sene olup sene 974 Rebi‘ü'l-evvelinin tokuzuncu gününde merhûm olup ayş [u] nûşa mâ’il Cem-meşreb Cem-cenâb idi. 58a Ammâ {bu} Selîm Hân-ı Sânî bir halûk [u] halîm [u] selîm pâdişâh idi kim: Arapça âyeti gûyâ anın hakkında nâzil olmuşdu. Ve cümle ulemâ ve sulehâ ve meşâyihân [u] şâ‘irân ile dâ’imâ sohbet edüp akl-ı Berhayâ vezîr-i dilî[r]lerin re’y [ü] tedbîriyle cânib-i erba‘asında olan düşmanlardan intikâm alup yine kendü zevkine meşgûl idi.
EÇS I 58a
{Târîh-i livâ-i Selîm Hân-ı Sânî:
EÇS I 58a
Livâ-yı adl-i şehzâde verüp nûrKaraman ellerini kıldı Aydın.Sene (---)
EÇS I 58a
Konya sahrâsında Selîm-i Sânî karındaşı Bâyezîd Hân ile cengine târîhdir:
EÇS I 58a
Eyledi Sultân Selîm ile kıtâli Bâyezîd.Sene 966}.
EÇS I 58a
Vezîr-i a‘zamı Sokullu Mehemmed Paşa ve vezîr-i sânî fâtih-i Tımışvar Ahmed Paşa, Vezîr Piyâle Kapudan Paşa ve Zâl Mahmûd Paşa ve Lala Kara Mustafâ Paşa ve Lala Tütünsüz Hüseyin Paşa'dır. Bu vezîrlerin her biri akl-ı Arasto-tedbîr dilîr vezîr-i bî-nazîrler idi.
EÇS I 58a
Zamân-ı sa‘âdetlerindeki mîrimîrânların beyân eder: Kapudan Alî Paşa ve Sofu Alî Paşa ve Potur Hüseyin Paşa ve Mahmûd Paşa ve Mehemmed Paşa ibn Lala Mustafâ Paşa ve Abdurrahmân Paşa ve Dâvûd Paşa ve Rûs Hasan Paşa ve Murâd Paşa ve Hâdım Ca‘fer Paşa ve Dervîş Alî Paşa ve Arab Ahmed Paşa ve Mustafâ Paşa.
EÇS I 58a
Der-zikr-i defterdârân ve nişâncıyân: Defterdâr Murâd Çelebi ve Dervîş Çelebi Şeyh Baba Nakkâş oğludur ve Lalazâde Mehemmed Çelebi ve Oğlan Memi Çelebi ve Abdülgafûr Çelebi ve Muharrem Çelebi ve Nişâncı Fîrûz Beğ ve Mehemmed Çelebi merhûm Nişânî Celâlzâde Beğ hâherzâdesidir.
EÇS I 58a
Asr-ı hümâyûnlarındaki ulemâlar zikridir: Beşiktaşî Yahyâ Efendi, Mevlânâ Mehemmed ibn Abdülvehhâb ibn Abdülkerîm ve Mevlânâ Muslihiddîn ve Mevlânâ Ca‘fer Efendi, Mevlânâ Atâullâh Efendi, Mevlânâ Mehemmed Çelebi ve Ahmed Çelebi, Ahaveyn Çelebi derlerdi. Mevlânâ Abdülkerîm bin Mehemmed ibn Hazret-i Şeyhülislâm Ebussu‘ûd Efendi
EÇS I 58a
Asr-ı şerîflerindeki hukemâlardır: Mevlânâ Hekîm Sinân, Hekîm Osmân Efendi, Mevlânâ Hekîm Îsâ, Hekîm İshâk, Hekîm Bedreddîn Mehemmed ibn Mehemmed eş-şehîr bi-Kaysûnî ve Tabîb Ahmed Çelebi.
EÇS I 58a
Asırlarında olan meşâyih-i kibârları beyân eder: eş-Şeyh Alâeddîn kuddise sırruhu Karaman'da Aksarây nâm vilâyetdendir. İlm-i cifr'de hakâyık-ı bahr-i ma‘ânî idi.
EÇS I 58a
Ve eş-Şeyh Abdülkerîm ve Şeyh Ârif-i billâh Mahmûd Çelebi ve Şeyh Ebûsa‘îd, eş-Şeyh Hekîm Çelebi kuddise sırruhu.
EÇS I 58a
eş-Şeyh Ya‘kûb Kirmânî, erbâb-ı tîmârdan iken meşâyih-i Halvetiyye'de Sünbül Sinân Efendi hidmetine yetdi.
EÇS I 58a
Şeyh Sarhoş Balı Efendi, eş-Şeyh Ramazân Efendi, el-mulahhas be-Behiştî.
EÇS I 58a
eş-Şeyh Mehemmed Birgili sene 981 vefât edüp şehr-i Birgi'de medfûndur.
EÇS I 58a
Zamân-ı devletinde olan fütûhâtları beyân eder: Basra'da Ulyânoğlu isyân edüp münhezimen itâ‘at etdi sene 975.
EÇS I 58a
Ve sefer-i Ejderhân sene 976.
EÇS I 58a
Feth-i Irâk-ı Dâdyân ve Deşt-i Kıpçağ sene 976.
EÇS I 58a
Feth-i tekrâr Yemen be-dest-i Sinân Paşa be-vilâyet-i Aden sene (---).
EÇS I 58a
İşpanya'dan ehl-i İslâm Mübtecel kavmin İslâmbol'a taleb etdikleri sene 978.
EÇS I 58a
Feth-i cezîre-i Kıbrıs ma‘a kılâ‘-ı tevâbi‘hâ be-dest-i Lala Kara Mustafâ Paşa sene 978, kal‘a-i Lefkoşe ve kal‘a-i Mağosa ve kal‘a-i Girniye ve kal‘a-i Baf umûmen üç senede cezîre-i Kıbrıs feth olundu.
EÇS I 58a
{Târîh-i feth-i Kıbrıs:
EÇS I 58a
İki fâtih Kıbrıs'ı feth etdiler.Aldı Kıbrıs atasın Şeh Selîm.Sene 978}.
EÇS I 58a
Feth-i kal‘a-i Tûnus ve iklîm-i Afrika an yed-i Kılıç Alî Paşa sene 977.
EÇS I 58a
Ve inhizâm-ı kebîr Tonanma-yı Hümâyûn sene 979.
EÇS I 58a
Ta‘mîr-i sath-ı Mekke-i mükerreme sene 979.
EÇS I 58a
Çapkun-ı Tatar Hân be-vilâyet-i Maskov sene 979.
EÇS I 58a
Ayasofya câmi‘ine pâyeler ve iki minâreleri binâ olundu sene 981.
EÇS I 58a
Küffâr Bosna'ya istîlâ edüp Serdâr Sinân Paşa feth etdi sene 982,
EÇS I 58a
Vefât-ı Selîm Hân-ı mağfûr fî 18 Şa‘bânü'l-mu‘azzam sene 982.
EÇS I 58a
İslâmbol'da ve Mekke ve Medîne'de hayrâtı bî-haddir. Ammâ Edirne'deki câmi‘i bu günde yokdur. İnşâ’allâh mahallinde tahrîr olunur. Ammâ İslâmbol içre eyle bir câmi‘-i kebîri yokdur.
EÇS I 58a
Andan yerine Sultân Murâd-ı Sâlis ibn Selîm Hân müstakil pâdişâh oldu.
EÇS I 58a
{icmâl-i Saltanat-ı Sultân Murâd-ı Sâlis ibn Sultân Selîm-i Sânîtâbe serâhümâ
EÇS I 58a
Cülûsu târîhidir,
EÇS I 58a
Ey Türâbî oldu târîhi anın,Oldu şâh-ı müslimîn Sultân Murâd.Sene 982,
EÇS I 58a
diğer târîh:
EÇS I 58a
Murâd Hân ebbedallâhu.Sene 982.
EÇS I 58a
Evlâd-ı Murâd-ı Hân-ı Sâlis: Şehzâde Mustafâ, Osmân, Bâyezîd, Selîm, Cihângîr, Abdullâh, Abdurrahmân, Hasan, Ahmed, Ya‘kûb, Alemşâh, Yûsuf, Hüseyin Hân, Korkud, Alî, İshâk, Ömer, Alâeddîn, Dâvûd Hân ve yigirmi dörd duhter-i pâkîze-ahterleri kendülerden sonra müte’ehhile kaldılar.
EÇS I 58a
Cümle yüz yigirmi yedi evlâdı vücûda gelüp kendilerden sonra cümlesin ma‘nûkan şehîd edüp Ayasofya sâhasında Murâd Hân cenbinde cümle medfûnlardır. Rahmetullâhi aleyhim ecma‘în}.