İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 58b
Cülûs etdi gelüp Sultân Mehemmed adlile hâlâ.
EÇS I 58b
Sene 998.}
EÇS I 58b
Sultân Murâd Hân merhûm olunca Bostâncıbaşı Ferhâd Ağa ılgar ile Ma‘nisa'ya varup cülûs müjdesin edüp eyâlet-i Mısır sadaka olundu.
EÇS I 58b
Zamân-ı sa‘âdetlerinde olan fütûhâtları beyân eder: Tatar Hân Boğdan'a gelüp re‘âyâ itâ‘at etdi sene 1004. Tımışvar kal‘asın Ca‘fer Paşa küffârdan tahlîs etdi sene 1004. Feth-i kal‘a-i Eğre {Târîh:
EÇS I 58b
Âzim-i râh-ı gazâ şüd yâft dil târîh-i û,
EÇS I 58b
Şeh Mehemmed kerd bâ-lütf-i likâ azm-i cihâd.
EÇS I 58b
Sene 1004}
EÇS I 58b
Ve feth-i Tabur-ı makhûr der-sahrâ-yı Hırıştoş kurb-ı Eğre sene 1005.
EÇS I 58b
İstîlâ-yı küffâr kal‘a-i Yanık sene 1006.
EÇS I 58b
Muhâsara-i kal‘a-i Varat be-dest-i Sâtûrcu Hasan Paşa sene 1007.
EÇS I 58b
Defterdâr Etmekcizâde Ahmed Paşa ve katl-i Sâtûrcu Hasan Paşa sene 1008.
EÇS I 58b
Feth-i kal‘a-i Kanije ve muhârebe-i Tabur {Târîh:
EÇS I 58b
Feth olup kal‘a bozuldu tabur.Sene 1005.
EÇS I 58b
Feth-i [kal‘a-i Hisâr] târîh:
EÇS I 58b
Kaçırdın kâfiri aldın Hisârı Sene 1009}.
EÇS I 58b
Celâlî Karayazıcı ve karındaşı Deli Hasan zuhûru sene 1007. Yemişci Paşa'nın azli ve ba‘dehu katli ve Kızılbaş'ın Tebrîz'e zafer bulduğu ve Kızılbaş Nahçıvân'a istîlâ etdüği ve Revân kal‘asın Kızılbaş aldığı ve Serdâr Cığalazâde'nin vefâtı sene 1002. Gence ve Şirvân'a Kızılbaş'ın istîlâsı sene 1012 (---)
EÇS I 58b
Vefât-ı Sultân Mehemmed Hân: Fî 18 Receb sene 1012 müddet-i saltanat 9, ömreş (---) sene zamân-ı devletinde İslâmbol içre kendülere bir türbe inşâ edüp gayrı hayrâtları Eğre'de ve gayrı diyârda ve Mekke ve Medîne'de bî-haddir. Hattâ Mısır'dan Mekke ve Medîne'ye her sene iki gemi gılâlı gider. Muhammediyye evkâfı derler azîm evkâfdır. Andan serîr-i saltanat Ahmed Hân'a değdi.
EÇS I 58b
İcmâl-i saltanat-ı Sultân Ahmed Hân
EÇS I 58b
Sene 998 târîhinde şehr-i Ma‘nisa'da mütevellid olup esnâ-yı cülûsda ma‘sûm [u] pâk çâr-sâle idi. Cülûs-ı hümâyûnları sene 1012 Recebü'l-müreccebinin on sekizinci günü vakı‘ olmuşdur.
EÇS I 58b
Târîh-i vilâdeti, "Hâkân-ı Rûm" sene 998. Nev‘-i âhar târîh-i vilâdet, "Hafizahullâh". Târîh-i cülûs:
EÇS I 58b
Edicek taht-ı sa‘âdetde karârOldu târîh-i cülûs-ı Bahtî Sene 1012.
EÇS I 58b–59a
Diğer târîh: "Hayru's-selâtîn" 59a
EÇS I 59a
{Târîh-i cülûs-ı Ahmed Hân güfte-i Ferîdûn Beğ et-Tevkî‘î:
EÇS I 59a
Bu bir âdil şehinşehdir ki tâ haşr,Tefâhur edinür ahdiyle eyyâm.Kuşanup tîğ-ı zer geçdikde tahtaSipâha genc-i bî-had kıldı in‘âmAtâ-bahş oldu ihsânına târîhCülûs-ı sâline şemşîr-i İslâm .Sene 982.}
EÇS I 59a
Bu hakîr-i pür-taksîr Evliyâ-yı bî-riyâ ibn Dervîş Mehemmed Zıllî rahm-ı mâderden müştak olup rû-yı arza kadem basdığımız bu Sultân Ahmed Hân'ın zamân-ı saltanatında bin yigirmi Muharremü'l-harâm'ın onuncu günü yevm-i âşûrâda vücûda gelüp yigirmi altı târîhinde nâmûs [u] ârı fark edüp Sultân Ahmed Hân'ın Edirne seferin ve Yeni câmi‘ binâsına mübâşeret olunduğun a‘lâ bilürdüm. Hamd-i Hudâ kim böyle bir azîmü'ş-şân pâdişâh-ı Cem-cenâb asrında vücûda gelmişiz.
EÇS I 59a
Der-zikr-i şehzâdegân-ı Pâdişâh Ahmed Hân dâme izzuhu: Evvelâ Şehzâde Osmân.
EÇS I 59a
Şehzâde Mehemmed Hân, Sultân Osmân'ın bürâder-i kihteridir. Osmân Hân Hotin Seferine giderken Mehemmed Hân'ı şehîd edüp Hotin'den bî-feth gelüp âkıbet Arapça fehvâsınca Osmân Hân'ı dahi kul şehîd etdiler. Arapça
EÇS I 59a
Ve Şehzâde Murâd Hân fâtih-i Bağdâd'dır.
EÇS I 59a
Ve Şehzâde Bâyezîd Hân.
EÇS I 59a
Ve dahi Şehzâde Süleymân Hân tâbe serâhümâ. Şehzâde Bâyezîd'in vâlidesi gayrı idi.
EÇS I 59a
Ve Bâyezîd Hân Murâd Hân'dan sinnen üç ay sağîr idi.
EÇS I 59a
Murâd Hân, Şirvân seferinde iken Beşîr Ağa ile Kapucular kethudâsı Âsitâne'ye gelüp iki şehzâdeyi ma‘nûkan şehîd edüp ol gün Sultân Mustafâ ibn Mehemmed Hân merhûm bulunduğunda rivâyet var.
EÇS I 59a
Ve Şehzâde İbrâhîm Hân sinnen cümleden sağîr idi. Rahmetullâhi aleyhim ecma‘în.
EÇS I 59a
{Sultân Ahmed Hân ulemâya ve sâdâta ulûfe ikrâm etdiklerine târîhdir: Güfte-i Kâfzâde Fâ’izî Çelebi,
EÇS I 59a
Anıla nâm-ı şerîfi ile târîh ola buPâdişâh eyledi evlâd-ı Resûle ikrâm.Sene 1026.}
EÇS I 59a
Sultân Ahmed Hân'ın vezîr-i a‘zamları beyânındadır: Vezîr-i a‘zam Yavuz Alî Paşa, Mısır vâlîsi iken sadrıa‘zam oldu.
EÇS I 59a
Vezîr-i a‘zam Mehemmed Paşa, Bosna'da Şâhin oğlu nâmıyla meşhûrdur.
EÇS I 59a
Vezîr Dervîş Paşa.
EÇS I 59a
Ve Gâzî Koca Murâd Paşa Anatolu'da cümle celâlîyi katl etmişdir.
EÇS I 59a
Vezîr Nasûh Paşa.