İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 73b
Ve bu feth-i zafer-meserret Murâd Hân'a arz olunup Bağdâd muhâsarada iken bu haber-i meserret vardıkda pâdişâh-ı heft-kişver ve cümle guzât-ı müslimîn şâdumânlıklar etdiler. {Târîh-i kapudan şüden-i Musâhib Silihdâr Mustafâ Paşa:
EÇS I 73b
Kapudan oldu hâlâ Mustafâ Paşa mübârek-bâd.
EÇS I 73b
Sene (---)}
EÇS I 73b
Bağdâd avdetinden sonra Siyâvuş Paşa kapudan oldu. Abaza asl idi. Silihdârlıkdan kapudanlık ile çıkup bir şecî‘ vezîr-i dilîr idi. Hergiz rüşvete mâ’il değil idi. Kapudanlığına târîhdir:
EÇS I 73b
Dâd-ı Hak kıldı Siyâvuş'u kapudan vezîr.Sene (---).
EÇS I 73b
Lâkin Tershâne-i Âmire halkı mâl-ı pâdişâhîyi ekl [ü] bel‘ etmede sâhib-fünûn olup Siyâvuş Paşa mâni‘ olması haysiyyet ile azebistân halkının hüsn-i zindegânîsi olmayup ma‘zûl olunup Murâd Hân'ın zamân-ı asrında kapudanlık Siyâvuş Paşa'da tamâm oldu.
EÇS I 73b
Murâd Hân'ın zamân-ı devletinde olan şeyhülislâmları ve gayrı kibâr-ı ulemâları beyân eder
EÇS I 73b
Evvelâ meşâyih-i İslâm ibn Şeyhülislâm Yahyâ Efendi ibn Zekeriyyâ Efendi'dir. Bin otuz bir Receb'inde Hocazâde Es‘ad Efendi tekâ‘üd ihtiyâr edüp Yahyâ Efendi mesned-nişîn-i fetvâ oldular. Hîn-i cülûsda bunlar müftî idi.
EÇS I 73b–74a
Ba‘dehu 74a bin otuz ikide Yahyâ Efendi köşe-nişîn olup yine Es‘ad Efendi şeyhülislâm oldu ve sene 1034 Şa‘bân'ında intikâl edüp def‘a-i sânîde yine Yahyâ Efendi şeyhülislâm oldu ve ba‘dehu Receb Paşa mekriyle mütekâ‘id oldu.
EÇS I 74a
Andan (---) sene 1041 Hüseyin Efendi müftî oldu. Fetret-i askerde azl u nefy olunup İskender Çelebi bâğçesi'nde ma‘nûkan bostâncıbaşı şehîd edüp leb-i deryâda defn etdiler.
EÇS I 74a
Ba‘dehu sene 1043 târîhinde yine Yahyâ Efendi sâlisen şeyhülislâm-ı mü’ebbed oldu, sellemehullâh. Hakîre Çehârşenbebâzârında Tavâşî Mehemmed Ağa câmi‘inin ser-mahfilliğin ve devir-hânlığın ve na‘thânlığın ihsân edüp her cum‘a na‘t-ı şerîf-i Server-i dü-cihânı hidmetinde olup cihân cihân Yahyâ Efendi'nin hayr du‘âları evrâdına müdâvim olup her cum‘a huzûrlarına varmağa mülâzım idik. Eğer evsâf-ı hüsniyyâtın tahrîr eylesek bir müdevven olur.
EÇS I 74a
Kethudâ Mustafâ Efendi yevm-i cülûsda Monlâ Alî yerine sadr-ı Rûm oldu sene 1034.
EÇS I 74a
Ba‘dehu Bostânzâde Efendi sadr-ı Rûm'dan mütekâ‘id iken Hekîmbaşı Mûsâ Efendi yerine Anatolu oldu sene 1031.
EÇS I 74a
Ba‘dehu Bostânzâde Yahyâ Efendi bürâderleri yerine sadr-ı Rûm oldu. Fî selh-i Safer sene 1032.
EÇS I 74a
Ba‘de sümme azl u nâsb el-Mevlâ Azmîzâde Efendi. Fî Zilhicce sene 1032.
EÇS I 74a
Ba‘dehu Sâlih Efendi yevm-i cülûsda Hâce Abdullâh Efendi yerine İslâmbol monlâsı olmuşken ol gece ma‘zûl oldu sene 1032.
EÇS I 74a
Ba‘dehu Çeşmî Mehemmed Efendi İslâmbol oldu ve sümme azl yerine Hasan Efendi oldu.
EÇS I 74a
Sümme azl ve Çeşmî Efendi sâlisen İslâmbol olup yine ma‘zûl olunca yerine Sâlih Efendi İslâmbol oldu sene 1032.
EÇS I 74a
Sadru'l-ulemâ-yı Rûm Hüseyin Efendi hîn-i cülûsda sadr-ı Rûm bulunup ba‘dehu mütekâ‘id oldu ve Bostânzâde Mehemmed Efendi dâmâdı Kemânkeş Alî Paşa devletinde azl olundu sene (---).
EÇS I 74a
Ve Abdülganîzâde Mehemmed Efendi def‘a-i sânîde sadr-ı Rûm olup ba‘dehu mütekâ‘id oldu sene 1034.
EÇS I 74a
Ve Şerîf Mehemmed Efendi Anatolu'dan Rûm'a nakl olunup ba‘dehu mütekâ‘id oldu sene 1035.
EÇS I 74a
Ve Kara Çelebizâde Mehemmed Efendi def‘a-i sânîde sadr-ı Rûm olup Gürcî Mehemmed Paşa katlinde azl olundu sene 1035.
EÇS I 74a
Hüseyin Efendi def‘a-i sânîde sadr-ı Rûm olup ba‘dehu mütekâ‘id olmuşdu sene 1037.
EÇS I 74a
Ve Azmîzâde Mustafâ Efendi Anatolu'dan ma‘zûl olup sadr-ı Rûm oldu ve ma‘zûl oldu sene 1038.
EÇS I 74a
Ve Hasan Efendi Anatolu'dan mütekâ‘id iken sadr-ı Rûm olup azl olundu sene 1039.
EÇS I 74a
Ve Bostânzâde Yahyâ Efendi Anatolu'dan ma‘zûl iken sadr-ı Rûm olup mütekâ‘id oldu sene 1039.
EÇS I 74a
Ve Ebû Sa‘îd Efendi Anatolu'dan Rûm'a nakl olunup mütekâ‘id oldu sene 1041.
EÇS I 74a
Ve Hüseyin Efendi def‘a-i sânîde sadr-ı Rûm olup şîr-pençe marazından fevt oldu deyü haberi gelince Çeşmî Efendi yerine sadr-ı Rûm olup Hüseyin Efendi'nin şîr-pençeden fevti hilâf-ı vâkı‘ olup yine Hüseyin Efendi Rûm ve Çeşmî Efendi'ye Anatolu mukarrer oldu sene 1041.
EÇS I 74a
Ve Hüseyin Efendi def‘a-i râbi‘de sadr-ı Rûm olup makâm-ı fetvâya terfî‘ olundu fî sene 1041.
EÇS I 74a
Ve Kara Çelebizâde Mehemmed Efendi def‘a-i sâlisde sadr-ı Rûm olup mat‘ûnen merhûm oldu sene 1042.
EÇS I 74a
Ve Abdullâh Efendi Anatolu'dan Rûm'a nakl olundu. Bostânzâde Yahyâ Efendi Anatolu iken bürâder-i mihterleri yerine sadr-ı Rûm olmuşlar idi. Cülûs-ı hümâyûndan sonra azl olundular sene 1032.
EÇS I 74a
Ve Azmîzâde Efendi İslâmbol'dan ma‘zûl iken sâdr-ı Anatolu olup azl olundu sene 1032.
EÇS I 74a
Ve Şerîf Mehemmed Efendi def‘a-i sânîde Anatolu'dan mütekâ‘id iken tekrâr Rûm'a nakl olundu sene 1034.
EÇS I 74a–74b
Ve Alî Çelebizâde Abdullâh Efendi İslâmbol'dan 74b ma‘zûl iken sadr-ı Anatolu oldu, ba‘dehu azl oldu sene 1035.
EÇS I 74b
Ve Hüseyin Efendi İslâmbol'dan ma‘zûl iken sadr-ı Anatolu olup ba‘dehu ma‘zûl oldu sene 1037.
EÇS I 74b
Ve Ebû Sa‘îd Efendi İslâmbol kazâsından nakl olunup ba‘dehu Rûm'a terfî‘ olundu sene 1039.
EÇS I 74b
Ve Ebussu‘ûdzâde Efendi İslâmbol'dan mütekâ‘id iken sadr-ı Anatolu olup azl olundu sene 1041.
EÇS I 74b
Ve Hoca{zâde} Abdullâh Efendi İslâmbol'dan munfasıl iken Anatolu sadrı olmuşlar idi. Hüseyin Efendi hayâtda olmağile hilâf-inhâ olunup yeri yine mukarrer kılındı.
EÇS I 74b
Ve Çeşmî Efendi dahi Anatolu'ya avdet olunup Hocazâde Abdullâh Efendi aralıkda kaldı sene 1041. Ve Çeşmî Mehemmed Efendi Rûm olmuşken on günden sonra Anatolu'ya avdet olunduğu hilâf-ı kânûn idi. Ba‘dehu Hüseyin Efendi müftî oldukda tekrâr halef olundu sene 1041.
EÇS I 74b
Ve Hocazâde Abdullâh Efendi mükerrer Anatolu olup Kara Çelebizâde mahlûlünden Rûm'a nakl olundu sene 1042. Ve Monlâ Ahmed Efendizâde Nûh Efendi atalığı ile âsûde-hâl idi. Biri Rûm ve biri Anatolu idi.