İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 81a
"Belki bu türbeye kendüyi gömeler" deyü bir rumûz eder.
EÇS I 81a
Hikmet-i Hudâ yine eyle olup Kara Murâd Paşa'yı mezkûr türbeye Arnavud Paşa defn etdi. Bu kelâmlar tevâtür ile dâstân olup meşhûr-ı âfâkdır.
EÇS I 81a
Andan Silihdâr Süleymân Paşa vezîr-i a‘zam oldu. Sultân İbrâhîm'in silihdâ[r]lığından sene 1056 eyâlet-i Erzurûm ile behre-yâb olup mutasarrıf olmaduğı menâsıb-ı âlîler kalmadı. Ba‘dehu sene (---) târîhinde sadrıa‘zam olup azîm donanmalar ile cezîre-i Girid'e ve cânib-i erba‘a serhadlerine imdâdlar gönderüp basîret üzre hareket ederdi. Hâk-i Malatıyye'de hâsıl olup Harem-i hâs'da neşv [ü] nemâ bulmuşdur. Bir halûk ve sâhib-i tab‘ ve âlufte-meşreb vezîr-i dilîr idi. (---) vezâret edüp (---) bahânesiyle ma‘zûl eyleyüp,
EÇS I 81a
Zurnazan Mustafâ Paşa vezîr-i a‘zam oldu. Arnavud asl Harem-i hâsda perveriş bulup (---) (---) lıkdan (---) (---) (---) (---) Melek Ahmed Paşa vezâretinde defterdâr olup tama‘-ı hâmından azl olunup niçe pes-pâye eyâlet ve sancaklara hâkim olup el-harîsu mahrûm mazmûnunca bir sâ‘at ya‘nî bir ân çâşnisi helâl lezzetin müşâhede etsin içün mührü verüp lezzeti demâğını mu‘attar etmeden bir sâ‘atde yine mührü alup Sipâhî Mehemmed nâm hâsekî mührü Deli Hüseyin Paşa'ya cezîre-i Girid'e götürüp Menekşe nâm mahalde eyyâm muhâlif olup Girid'e hâsekî geçmek sadedinde iken akîbince Âsitâne'den bir hâsekî dahi gelüp mühr-i şerîfi gerüye avdet etdirüp mührü Özü eyâletine mutasarrıf Siyâvuş Paşa'ya gönderdiler.
EÇS I 81a
Sene (---) târîhinde def‘a-i sânîde Siyâvuş Paşa vezîr-i a‘zam oldu. Ol ân Melek Ahmed Paşa'yı Van'dan ma‘zûl edüp,
EÇS I 81a
"Âsitâne-i sa‘âdetde bilece olalım ve bilece ölelim" deyü azîm mekâtibleri ve emr-i şerîfleri gelüp ol şiddet-i şitâda Van'dan Erzurûm'a gücile gelüp kışdan kıyâmetden kapanup karâr etdik.
EÇS I 81a
{Hikmet-i Hudâ} Âsitâne tarafında Siyâvuş Paşa mükedderü'l-hâl hasta olup (---) günden merhûm olup Defterdârzâde Defterdâr Mehemmed Paşa'ya,
EÇS I 81a
"Sen Siyâvuş Paşa'ya En‘âm okudup katl etdin" deyü eyle Cem-cenâb vezîr-i dilîri mazlûmen zâlimler ma‘nûkan şehîd edüp iki vezîrin mevti haberi ile Boynueğri Mehemmed Paşa'nın vezâreti haberi Erzurûm'a geldi.
EÇS I 81a
Sene (---) târîhinde mühür Âsitâne'den (---) gidüp Boynueğri Mehemmed Paşa'ya gidüp Haydar Ağazâde, kâ’immakâm oldu. Boynueğri'den Melek Ahmed Paşa'ya Erzurûm'da emirler gelüp Der-i devlete da‘vet olunup Boynueğri Âsitâne-i devlete alay ile girüp Kâ’immakâm Haydar Ağazâde'ye Özi eyâleti ihsân olundu.
EÇS I 81a–81b
Ve Melek Ahmed Paşa İslâmbol'a geldükde sa‘âdetlü pâdişâha buluşup kubbe-nişîn olduğu gün Haydar Ağazâde'nin hakkına hatt-ı şerîf çıkup Silivri kal‘asında Silisre'ye gitmek 81b sadedinde iken katl olunup Melek Ahmed Paşa'ya ol sâ‘at Özi eyâletin Boynueğri, müft [ü] meccânen ihsân edüp Hacıoğlu bâzârına vardığımızda Boynueğri'ye tama‘kârlık isnâd edüp (---) sadâretinden sonra sene 1067 târîhinde Köpürlü Mehemmed Paşa müstakil sadrıa‘zam oldu.
EÇS I 81b
Ve de[v]let-i Âl-i Osmân'a velvele-ârâ olup Anatolu'da celâlî ve cemâlî nâmıyla dörd kerre yüz bin âdem ve on yedi vezîr ve kırk bir mîrimîrân ve yetmiş mîrilivâ ve üç mollâ ve bir ceffâr Şeyh Sâlim Mağribî'yi katl edüp Âl-i Osmân devletinde îrâd [u] masrûfu berâber edüp üç yıllık tedâhulü ref‘ eyleyüp niçe feth [u] fütûhâtlar eyledi.
EÇS I 81b
Beyne'l-müneccimîn ve'l-ceffâr bu Köpürlü'ye sâhib-hurûcdur derlerdi. Rumûz-ı kelâm "Alî ka‘b ismuhu Cisrî ve beyne halk ismuhu Küfrî ve min indillâh kutb-ı aktâb velî-i sahîh kâmetî" Köpürlü Mehemmed Paşa hakkında bulmuşlardır kim lafz-ı "ka‘b" ve "Mehemmed" toksan ikişerdir, Cisrîden murâd Köpürlü Mehemmed'dir.
EÇS I 81b
Ve'l-hâsıl devlet-i Âl-i Osmân'ı nush edüp (---) sene vezîr-i a‘zam olup sene (---) târîhinde (---) merhûm olup na‘şını İslâmbol'a getirüp Tavukbâzârı kurbünde türbe (---) lahd etdiler.
EÇS I 81b
Ammâ Köpürlü Mehemmed Paşa Arnavudü'l-asl dîn-i mübîn içün lecûc ve muhassıl ve hâkim idi. Harem-i hâs'da neşv [ü] nemâ bulup Husrev Paşa Harem'den yeniçeri ağalığı ile çıkdıkda bu Köpürlü Mehemmed Paşa ol asırda içeriden bile tulû‘ edüp hazînedârı olup Bağdâd seferlerinde ve Abaza seferinde ve bu kadar zamân sadâretinde müdebbiri cümle Köpürlü hazînedâr idi.
EÇS I 81b
Andan Fâzıl Ahmed Paşa ibn Köpürlü Mehemmed Paşa vezîr-i a‘zam olup babası gibi hûnhâr olmayup âdil ve gâzî ve fâzıl ve mücâhidün fî-sebîlillâh bir müdebbir ve akl-ı Arasto vezîr-i sâhib-vakâr, âlî-tabâr vezîr idi. Sivas eyâletinde Köprü nâm kasabada mütevellid olup evvel tarîk-i mevleviyyetde idi. Bursa'da kendüye ibtidâ eyâlet-i Erzurûm andan Şâm andan Âsitâne'de kâ’immakâm andan vezîr-i a‘zam oldu. Babadan oğula ibtidâ mühür mîrâs değmesi bunlardan kaldı.
EÇS I 81b
Niçe feth [u] fütûhâtdan sonra Kandiye kal‘asın ve Kamaniçe kal‘asın feth edüp (---) sene sadâret-i uzmâda mu‘azzez ü mükerrem olup câm câm bâde-i nâbı nûş ederek sene (---) târîhinde Edirne ile Tekirdağı mâbeyninde Karabüber nâm âdemin çiftliğinde câm-ı eceli nûş edüp na‘şın İslâmbol'da pederi Köpürlü Mehemmed Paşa cenbinde defn edüp,
EÇS I 81b
Yerine Edirne kâ’immakâmı Kara Mustafâ Paşa vezîr-i a‘zam oldu. Yine Köpürlü'nün hareminde perverde olup imrâhor-ı kebîr ve Silisre ve kapudan paşa ve kâ’immakâm olup sene (---) târîhinde Edirne'de vezîr-i a‘zam oldu. Şehr-i Marzifon'da bir sipâhîzâdedir. Ammâ gâyet cerî ve sâhib-i re’y ve âkıl u dânâ bir vezîr-i tüvânâdır.
EÇS I 81b
Sultân Mehemmed Hân'ın zamân-ı şerîflerinde olan eyâlet vüzerâların bildirir
EÇS I 81b
Evvelâ ibtidâ yevm-i cülûsunda sipâh ve yeniçeri birbiriyle Atmeydânı'nda ceng-i azîm olup sipâhîleri yeniçeriler münhedim edüp minârelerde kuşluk vaktinde "Mü’ezzinim" deyü ezân okuyan sipâhîleri ve (ve) câmi‘ içre tilâvet-i Kur’ân edenleri cümle katl edüp leşlerin arabalar ile taşıyup Âhûrkapu'dan deryâya dökünce azamet-i Hudâ deryâ temmevüce gelüp ol sâ‘at Haydar Ağazâde Mehemmed Paşa tonanma ile Sarâyburnu'ndan içeri giremeyüp niçe kadırgalar köşe köşe kenâra düşüp pâre pâre olup bu kadar âdem gark oldu.
EÇS I 81b–82a
Ol gün Mehemmed Hân silihdârlıkdan Murtazâ Paşa'ya ibtidâ vezâret ile Şâm ihsân olundu ve Diyârbekir'den Melek Ahmed Paşa'ya Bağdâd ihsân olundu. Ve Zileli Çavuşzâde Mehemmed Paşa'ya Kudüs-i şerîf ve Emîr Paşa'ya Mısır ihsân olunup Haydar Ağazâde'nin Mısır hapsinden ıtlâkı fermân olundu. Ve Nogayoğlu'na Haleb ihsân olundu. Ve Hamâlı Arnavud Mehemmed Paşa'ya Tarabulus in‘âm olundu. Ve Basra Efrâsiyâboğlu Hüseyin Paşa'ya ibkâ olundu. (---) 82a Ve,
EÇS I 82a
Sultân Mehemmed Hân'ın ahd-i şerîfinde olan kubbe vezîrlerin beyân eder:
EÇS I 82a
Devr-i şerîfinde olan vezîr kapudan paşaları beyân eder:
EÇS I 82a
Zamân-ı devletinde olan defterdârları bildirir:
EÇS I 82a
Saltanat-ı aliyyesinde olan vezîr nişâncı paşaları zikr eder:
EÇS I 82a
Asr-ı şerîfinde meşâhîr-i mîrimîrânlar zikrindedir:
EÇS I 82a
Devr-i adlinde olan mîrilivâları bildirir:
EÇS I 82a
Evlâd-ı zevi'l-ihtirâmları olan şehzâdegânları bildirir: Târîh-i {vilâdet-i} Şehzâde Mustafâ Hân ibn Mehemmed Hân-ı Râbi‘ fâtih-i Kandiye:
EÇS I 82a
Hazret-i Hân Mehemmed-i Râbi‘Tavvelallâhu ömrehu ebedâŞâni-yâ sûret-i mu‘ammâdaNazm-ı târîh buldu semt-i edâYazdı levh-i burûc üzre felekEnbetallâhu nebâten hasenâ.Sene 1071.
EÇS I 82a
Zamân-ı sa‘âdetlerinde olan şeyhülislâmları beyân eder:
EÇS I 82a
Ahd-i şerîflerinde olan Rûmeli kadı‘askerlerin bildirir:
EÇS I 82b
Hilâfetlerinde olan Anatolu efendilerin beyân eder:
EÇS I 82b
Hükm-i adlinde İslâmbol mollârın beyân eder:
EÇS I 82b
Eyyâm-ı devletinde olan imâm-ı hümâm-ı sultânîleri bildirir:
EÇS I 82b
Eflâtûn-ı ilâhî ilmine âmil olan hekîmbaşıları bildirir:
EÇS I 82b
Ve ilm-i nücûmda sâhib-i rasad müneccimbaşılar zikrindedir:
EÇS I 82b
Devlet-i Sultân Mehemmed Hân'da meşâyih-i kibârları bildirir:
EÇS I 82b
Adl [ü] dâdında âbâdân etdikleri imâretleri ayân eder: Evvelâ ümm-i dünyâ Mısır'da Defterdâr İbrâhîm Paşa Kademü'n-nebî nâm teferrücgâh [u] ziyâretgâhda bir câmi‘-i âlî binâ edüp savâbın Sultân Mehemmed Hân'a hibe edüp kıble kapusu üzre ta‘lîk hattıyla Zekî Çelebi güftesiyle târîhleri Sultân Mehemmed ismine tahrîr olunmuşdur. Târîh:
EÇS I 82b
Du‘â edüp dedi itmâmına Zekî târîhYerinde câmi‘-i âlî-esâs bî-hemtâ.Sene 1074.
EÇS I 82b
Târîh-i kasr-ı Çamlıca:
EÇS I 82b
Dedim ey Evliyâ bu kâha târîhMübârek ola kasrın pâdişâhım.Sene (---).