İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 88b
Ve itmâmına târîh:
EÇS I 88b
Hayrun celîlün mü’ebbed.Sene (---).
EÇS I 88b
Târîh-i câmi‘-i Dragoman: Kurb-ı Fethiyye.
EÇS I 88b
İzz u câhile k'oldu Yûnus BeğTercemân-ı şeh-i cihân-ârâYapdı bu câmi‘-i şerîfi olKıluben avn [u] lütfu ana HudâRûh-ı kudsî dedi oldem târîhDâr-ı tâ‘ât u menzil-i sulehâ.Sene (---)
EÇS I 88b
{Mi‘mâr Sinân binâsıdır}.
EÇS I 88b
Târîh-i câmi‘-i Üçbaş: Kurb-ı Zencîrlikuyu. Bu câmi‘ sâhibi Selmân-ı Pâk köçeğinden olup üç âdem başın bir akçeye trâş etmeğile helâl [ü] zülâl mâl cem‘ edüp bu câmi‘i binâ etmeğile hâlâ Üçbaş câmi‘i derler. Bir küçük câmi‘dir ammâ anda bir rûhâniyyet vardır. Kapusu üzre târîhi:
EÇS I 88b–89a
Lemmâ re‘â sâhibü'l-yemîni fe-kâle li't-târîhi itmâmehu ahsene hayrın ebedâ. Hamza bin Atâullâh. Sene 929 89a
EÇS I 89a
Diğer târîh-i âhar:
EÇS I 89a
Tekabbelallâhu vallâhu cezâhu bi'l-gufrâni ve kad ıhtârehu fî târîhihi hayre latîfin. Sene 929
EÇS I 89a
Târîh-i câmi‘-i Sun‘ullâh Efendi: Kurb-ı Kırkçeşme ihrâk olup ta‘mîrinden sonraki târîhidir:
EÇS I 89a
Hacı Bektaş ocağının kethudâsı sa‘yile,Kim Süleymân-ı zamândır vere ecrin lem-yezelHark-ı nâz oldu velî ta‘mîre dedim târîhinCâmi‘-i ra‘nâ ibâdetgâh-ı nîk u bî-bedel.Sene 1072
EÇS I 89a
Silivrikapusu kurbünde ma‘bed-i kadîm Kürkcübaşı câmi‘i: Bu câmi‘in kıble köşesinde bir mîkât nişânı vardır. Sayf [u] şitâda bir dakîka fevt etmez mîkâtdır.
EÇS I 89a
Balatkapusu'nun iç yüzünde Balat câmi‘i: Süleymân Hân'da Ferruh Kethudâ'nındır {ve Mi‘mâr Sinân} binâsıdır. Taşra soffasının kıble dîvârında serâpâ Kudüs-i Şerîf'den Mısır'a ve Mısır'dan tâ Medîne ve Mekke-i Mükerreme'ye varınca cemî‘i menâzillerde olan dere ve depeleri ve mahûf u muhâtara akabe menâzilleri eşkâl [u] hey’etleri ile bir üstâd-ı kâmil nakkâş-ı âmil tasvîr etmişdir kim Erjeng ü Mânî kalemin çekmede âcizdir.
EÇS I 89a
Andan Sultân Selîm kurbünde Sivasî Efendi Tekyesi câmi‘i derler. Ammâ (---) binâsıdır. Altı (---) aded amûdlar üzre sahrîcdir ammâ suyu yokdur. Gazzâzlar ibrîşim bükerler.
EÇS I 89a
Karagümrük kurbünde Akşemseddîn câmi‘i: Müstecâbü'd-da‘ve mahaldir kim şeb [u] rûz cemâ‘atden hâlî değildir.
EÇS I 89a
Andan Unkapanı'nın iç yüzünde Azebler câmi‘i: Ebü'l-feth asrında Elvân Çelebi binâsıdır. Beyne'n-nâs Şeftâlû câmi‘i derler. Zîr[â] binâ olduğu sene mihrâb dîvârı taşrasında bir şeftâlû şeceri hâsıl olup dördü bir vukıyye gelür şeftâlûsü olur bir dıraht-ı azîm idi. Anıniçün Şeftâlû câmi‘i deyü meşhûr-ı âfâk idi. Ba‘dehu sene (---) târîhinde Süğlün Muslu sultânı sarâyında bir âteş-i azîm olup câmi‘ ihrâk bi'n-nâr olup ol ahâlî-yi mahalle hâlâ şeftâlûsüz kalup et şeftâlûsüyle geçinirler. Andan,
EÇS I 89a
Âşık Paşa câmi‘i: Ziyâretgâh mahaldir.
EÇS I 89a
Andan Müftî hammâmı kurbünde Altıpoğaça câmi‘i: Ebü'l-feth'in Etmekcibaşısı Cübbe Alî hazretleri neslinden olup her gün Bâyezîd-i Velî'ye âteş görmemiş gûyâ güneşde pişmiş altışar poğaça getirdiğiyçün Altıpoğaça câmi‘i derler. Andan,
EÇS I 89a
Kara Pîri Paşa câmi‘i: Zeyrekbaşı kurbünde Sovukkapu üzre cihân-nümâ bir câmi‘-i âlîdir. Altı üç yüz amûd üzre âb-ı rakîk ile memlû sahrîcdir kim âb-ı hayâtdan nişân [verir]. Andan,
EÇS I 89a
Atbâzârı câmi‘i: İslâmbol içre her gece kânûn-ı Ebü'l-feth üzre dîdebânlık eden on iki yeniçeri çorbacıları bu câmi‘de salât-ı ışâyı edâ edüp tâ sabâha dek İslâmbol içre muhâfaza edüp mücrimlerin hakkından gelirler. Andan,
EÇS I 89a
Emîr-i âhûr câmi‘i: Yedikulle kurbünde Sulu Manastır'a karîb yine deyrden tahvîl olunmuş bir câmi‘-i azîmdir. Ammâ cemâ‘ati azdır. {Mi‘mâr Sinân binâsıdır}. Andan,
EÇS I 89a
Hâdım İbrâhîm Paşa câmi‘i: Süleymân Hân'ın vezîr-i a‘zamı idi. Mütekâ‘id olup Silivrikapusu'nun iç yüzünde tahtânî bir câmi‘-i rûhânî etmişdir kim gûyâ bir kasr-ı huld-i berîndir. Haremi içre dıraht-ı müntehâlar ile zeyn olup koyah [u] hıyâbâ[n] bir harem-i mecma‘ü'l-irfândır ve gâyet musanna‘ u müzeyyen câmi‘-i dil-küşâdır. Kubbe kapusu üzre târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---), Mi‘mâr Sinân binâsıdır. Andan,
EÇS I 89a
Dâvûd Paşa câmi‘i: Ma‘bed-i kadîmdir. Sultân Bâyezîd-i Velî vüzerâlarındandır. Bir vâsi‘ haremi ve bir tarafında mahkeme-i şer‘-i Resûl-i mübîn vardır. Târîh (---) (---) (---) (---) (---). Andan,
EÇS I 89a
Cerrâh Mehemmed Paşa câmi‘i: (---) Hân vüzerâlarındandır. Avretbâzârı kurbünde bir musanna‘ câmi‘dir ve kapusu üzre târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Andan,
EÇS I 89a–89b
Eski Husrev Paşa câmi‘i: (---) Hân vüzerâlarındandır. Aksarây kurbünde bir şîrîn câmi‘dir. Kapusu üzre târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). 89b
EÇS I 89b
Eski Alî Paşa câmi‘i: (---) Hân vüzerâsıdır. Tavukbâzârı dikilitaşı dibinde bir câmi‘-i azîmdir. Târîhi:
EÇS I 89b
Akılbend câmi‘i: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) Cemâ‘at-i kesîreye mâlik câmi‘idir. Andan,
EÇS I 89b
Koca Mehemmed Paşa câmi‘i: Süleymân Hân vüzerâsıdır. Atmeydânı'na karîb câmi‘-i kebîrdir. Târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS I 89b
Nişâncı (---) Paşa câmi‘i: (---) Hân'ın tevkî‘-i hümâyûnları hidmetinde idi. Kumkapu kurbünde bir câmi‘-i rûşendir. Târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Andan,
EÇS I 89b
Câmi‘-i Vezîr Ahmed Paşa: Selîm ve Süleymân Hân vüzerâlarındandır. Topkapusunun iç yüzünde bir püşte üzre selâtîn câmi‘i-misâl bir câmi‘dir. Kapusu üzre târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---). {Koca Mi‘mâr Sinân binâsıdır}.
EÇS I 89b
Câmi‘-i Bayram Paşa: Vezîr-i a‘zam-ı Murâd Hân-ı Râbi‘ Ebü'l-feth kurbünde Kepkepciler içinde bir câmi‘-i fevkânîdir. Nerdübânlar ile urûc olunur. Târîhi budur:
EÇS I 89b
Oldu vâlâ câmi‘-i cennet-harîm ü bî-adîl.Sene (---).
EÇS I 89b
{Mi‘mâr Sinân binâsıdır.}
EÇS I 89b
Andan Kesegendede kurbünde [Kara]manî Nişâncı Paşa câmi‘i: (---) Hân'ın nişâncısı idi. Mükellef ü mükemmel selâtîn-misâl bir câmi‘dir. Târîhi türbesi üzre:
EÇS I 89b
Kudsiyân fevtini Sâ‘î dediydi târîhiniDediler vâsıl-ı Hak oldu Nişânî Paşa.Sene (---).
EÇS I 89b
Andan Hâfız (---) Paşa câmi‘i: (---) Gâzînin vüzerâlarındandır. Ebü'l-feth câmi‘i kurbünde olmağile bu Ahmed Paşa bir gece vâkı‘asında Ebü'l-feth'i görüp Ebü'l-feth bu Hâfız Paşa'ya itâb [ü] hitâb edüp "Niçün benim câmi‘im kurbünde câmi‘ binâ edüp niçün cemâ‘atım aldın" deyü bu Hâfız Paşa'yı katl eder. Paşa hemân hâbdan bîdâr olup bu vâkı‘ayı ta‘bîr etdirüp hayr ola derler. Yetmiş günden merhûm olup mezâra defn ederken lahd kenârından bir taş uçup Paşa-yı mûmâ-ileyhin üzerine düşüp bi-emrillâh kılıç gibi başını keser. Tevâtürle meşhûr-ı âfâkdır. Târîhi budur (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Andan,
EÇS I 89b
Halîl Paşa câmi‘i: (---) vüzerâsındandır. Sultân Mehemmed imâreti kurbündedir. Ammâ musanna‘ câmi‘-i zîbâdır. Târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Andan,
EÇS I 89b
Terkîm câmi‘i: (---) binâsıdır. Yeni Odalar kurbündedir.
EÇS I 89b
Andan Sarıgürz câmi‘i.
EÇS I 89b
Andan Ebü'l-feth kurbünde Alî Paşa çârsûsu içre Tavâşî Mesîh Paşa câmi‘i: Kilar-ı hâssa'dan Sultân Murâd Hân-ı Sâlis asrında Mısır olup ba‘dehu vezîr-i a‘zam oldu ve sonra tekâ‘üd ihtiyâr edüp mezkûr câmi‘i binâ etdi. Ammâ mükellef câmi‘dir. Târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Andan,