Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› ﬂ ﬁ € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002

cümle

2.448.046

sözcük

149.437

ayrı biçim

79.216

tek geçişli

%53,0 (hapax)

0,596

STTR

standart tür/sözcük

38,2

sözcük / cümle

5,65

harf / sözcük

eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

ve147.844
edüp23.957
ile23.734
cümle21.193
u17.390
olup17.269
ammâ15.229
dahi13.186
bin12.266
yüz11.993
üzre11.889
ü11.280
paşa9.477
aded9.046
andan8.920
iki8.812
vardır8.568
kal‘ai7.733
var7.576
yine7.308
niçe7.024
olan6.744
üç6.716
sene6.238
deyü6.007
olur5.949
hazreti5.945
her5.944
şehri5.677
cânibi5.646
hân5.401
on5.336
içre5.195
gelüp5.020
nehri4.985
yedi4.853
yokdur4.645
câmi‘i4.637
gibi4.581
ederler4.565

En sık ikili öbekler

Metin

Neşrin işaretleri

[u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
(ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
{üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
(---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 89b

Balı Paşa câmi‘i: (---) Hân vezîridir. Emîr Buhârî kurbünde fevkânî bir câmi‘dir. Ammâ kapusu üzre târîhi böyle tahrîr olunmuşdur:

EÇS I 89b

Yapdı bu câmi‘i Hümâ HâtûnBint-i İskenderî vezîr ol mâhHak kabûl ede gösterüp {dîdârKıla mahşerde şefkatiyle İlâhDedi anın Hüdâyî târîhinMescid-i ümmet-i Resûlullâh.Sene (---).

EÇS I 89b

Mi‘mâr Sinân binâsıdır}. Andan,

EÇS I 89b

Rüstem Paşa câmi‘i: Süleymân Hân vezîridir. Tahte'l-kal‘a'nın kurbünde fevkânî serâpâ kâşî-i Çîn ile mebnî bir câmi‘-i rûşendir. Diller ile ta‘bîr olunmaz. Altında cümle mahzenler ve dekâkînlerdir. Kıble kapusu üzre târîhi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Mi‘mâr Sinân binâsıdır.

EÇS I 89b

Yavuzer câmi‘i: Ebü'l-feth Sultân Mehemmed Hân'ın (---) (---) idi. Unkapanı'nın iç yüzünde Sağrıcılar içinde bir kubbeli câmi‘dir. Bu hakîr'in ceddî binâsıdır. Târîhi yokdur.

EÇS I 89b

Kara Çelebizâde'nin Unkapanı câmi‘i: Mukeddemâ Sultân Süleymân Hân asrında Süleymân Subaşı binâsıdır. Unkapanı'nın taşrasında leb-i deryâda olmağile {Mi‘mâr Sinân binâsı idi. Ba‘dehu mürûr-ı eyyâmla} câmi‘i ve minâresi münhedim olup Kara Çelebizâde müceddeden bir kubbe-i âlîli ve altı dekâkîn ü mahâzinli bir câmi‘-i fevkânîdir. Ve minâre-i nahîfe mâlikdir, hâlâ şehr-i İslâmbol'da nazîri yok bir minâre-i serâmeddir.

EÇS I 89b

Kemâl Mi‘mâr câmi‘i: Kurb-ı Sultân Bâyezîd. Târîh:

EÇS I 89b–90a

Mâlı ile eyledi ta‘mîr dedim târîhinCâmi‘-i zîbâ ibâdetgâh-ı nîk [ü] dil-küşâ.Sene (---). 90a

EÇS I 90a

Andan Aksarây kurbünde Osmân Şâh Vâlidesi câmi‘i: Süleymân Hân'ın Koca Mi‘mâr Sinân binâsıdır.

EÇS I 90a

Monlâ Gürânî kurbünde Kadı‘asker Abdurrahmân Efendi câmi‘i: Harpüşte kubbe Mi‘mâr Sinân kârıdır.

EÇS I 90a

Ve Yedikulle'de Hacı Evhadullâh câmi‘i: Mi‘mâr Sinân binâsıdır.

EÇS I 90a

Âhûrkapu kurbünde Kapu ağası Hâdım Mahmûd Ağa câmi‘i: Süleymân ve Selîm-i Sânî ağasıdır. Mi‘mâr Sinân binâsıdır.

EÇS I 90a

Yenikapu kurbünde Odabaşı câmi‘i: Sinân Ağa binâsıdır.

EÇS I 90a

Kocamustafâpaşa kurbünde Koca Husrev Beğ câmi‘i: Sinân Ağa binâsıdır.

EÇS I 90a

Sulu Manastır hammâmı Hâtûn câmi‘i: Mi‘mâr Sinân binâsıdır.

EÇS I 90a

Üsküblü Çeşmesi dibinde yedi yol ağzı ki İslâmbol içre bu gûne yedi râh cem‘ olmamışdır, anda Defterdâr Süleymân Çelebi câmi‘i: Çâr-kûşe harpüşte kurşum kubbeli Mi‘mâr Sinân binâsıdır.

EÇS I 90a

Yenibâğçe kurbünde Hurrem Hâtûn câmi‘i: Mi‘mâr Sinân yapmıştır.

EÇS I 90a

Kadıçeşmesi'nde fevkânî Sinân Ağa câmi‘i: Yine Mi‘mâr Sinân Ağa binâsıdır.

EÇS I 90a

Yemiş iskelesinde mâl-ı helâl ile binâ olunmuş Ahî Çelebi câmi‘i: Mi‘mâr Sinân kârıdır.

EÇS I 90b

[iki yüz altıncı fasıl]Mahmiyye-i Kostantıniyye içre olan mesâcid-i kadîmleri ayân u beyân eder

EÇS I 90b

Evvelâ Ebü'l-feth'in nefs-i İslâmbol içre kâmil iki yüz yetmiş mihrâb mesâcidleri vardır.

EÇS I 90b

Târîh-i Kırımî mescidi, kurb-ı Eskiodalar. Târîh:

EÇS I 90b

Harîk oldu olup Sâ‘î bu hayraSüleymân Kethudâ Beğ ol ağa nâmEdüp ta‘mîrini bu düşdi târîhKırımî mescidi pes oldu itmâm.Sene (---).

EÇS I 90b

Harâccı Muhyiddîn mescidi, Ebü'l-feth kurbündedir.

EÇS I 90b

Ve Harâccı Beğ mescidi. Unkapanı'nın iç yüzünde Süğlün Muslu Sultân sarâyı dibinde bir mevzûn tula minâresinin zirve-i âlîsindeki kapusu üzre beyâz tula ile kırmızı tula üzre üstâd-ı bennâ Kûfî hat ile tuladan bir "Lâ ilâhe illallâh, Muhammedün Resûlullâh" tahrîr etmişdir kim diller ile ta‘bîr olunmaz.

EÇS I 90b

Ve Sâlih Paşa mescidi, kurb-ı Unkapanı.

EÇS I 90b

Ve Tavâşî Haydar Paşa mescidi, yine mahallesindedir.

EÇS I 90b

Ve Hacı Hasan mescidi, kurb-ı Haydar Paşa, mükellef mesâciddir. {Ve Mi‘mâr Sinân kârıdır}.

EÇS I 90b

Ve Demir Hân mescidi, kurb-ı Sovukkuyu.

EÇS I 90b

Ve Hâmid Efendi mescidi mahalle-i Fîlyokuşu târîhi:

EÇS I 90b

Hâzâ makâm-ı Mahmûd.Sene 985.

EÇS I 90b

Ve Arabacılar mescidi, kurb-ı Unkapanı.

EÇS I 90b

Ve Payasoğlu mescidi, dâhil-i Unkapanı.

EÇS I 90b

Ve Yârhisâr mescidi, dâhil-i Bâb-ı Cübbe Alî.

EÇS I 90b

Ve mescid-i Revânî, kurb-ı Kırkçeşme.

EÇS I 90b

Sultân Süleymân ve Selîm Hân-ı Sânî asrında Koca Mi‘mâr Sinân bin Abdülmennân Ağa'nın ilm-i hendese ile binâ etdiği mesâcid-i zîbâlardır ki tahrîr olunur

EÇS I 90b

Evvelâ Yenibâğçe'de Rüstem Paşa mescidi.

EÇS I 90b

Ve yine Yenibâğçe'de Sinân Paşa [mescidi].

EÇS I 90b

Ve Topkapusu'nda Müftî Çivizâde mescidi.

EÇS I 90b

Ve Yenibâğçe kurbünde bâlâdaki hayrâtları binâ eden Mi‘mâr Sinân bin Abdülmennân mescidi.