İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 90b
Ve Karagümrük kurbünde Emîr Alî mescidi ve buna karîb Üçbaş mescidi ve Defterdâr Şerîfezâde mescidi.
EÇS I 90b
Lütfîpaşa kurbünde Yenibâğçe başında Sırmakeş mescidi.
EÇS I 90b
Sultân Mehemmed Hân kurbünde Hâcegîzâde mescidi.
EÇS I 90b
Silivrikapusu kurbünde Çavuş mescidi.
EÇS I 90b
Dâvûdpaşa kurbünde Müftî Çivizâde kızı Afîfe Bânû mescidi.
EÇS I 90b
Silivrikapusu kurbünde Takyacı Ahmed Çelebi mescidi.
EÇS I 90b
Ağaçayırında Debbâğ el-Hacı Hamza mescidi.
EÇS I 90b
Ve Kumkapu kurbünde İbrâhîm Paşa hâtûnu Âsiye Hânım mescidi.
EÇS I 90b
Ve Lanka bostânı kurbünde eş-Şeyh Ferhâd mescidi.
EÇS I 90b
Ve Kumkapu hâricinde Kürkcübaşı mescidi.
EÇS I 90b
Ve Kâmhâcılar kârhânesi mescidi.
EÇS I 90b
Ve Kuyumcubaşı kârhânesi mescidi.
EÇS I 90b
Ve Derzîler kârhânesi mescidi.
EÇS I 90b
Ve Ayasofya'da Hersek bodurumu üzre Ağa mescidi.
EÇS I 90b
Ve Fenerkapusu dâhilinde Yayabaşı mescidi.
EÇS I 90b
Ve Selîmiyye kurbünde Abdî Subaşı mescidi.
EÇS I 90b
Ve yine Selîm Hân kurbünde Hüseyin Çelebi mescidi.
EÇS I 90b
Ve Alî Paşa hammâmı kurbünde el-Hacı İlyâs mescidi.
EÇS I 90b
Ve La‘lzâr cenbinde Dâmâd Çelebi mescidi.
EÇS I 90b
Ve Kocamustafâpaşa kurbünde Duhânîzâde mescidi
EÇS I 90b
Çukur Hammâm kurbünde Kadızâde mescidi.
EÇS I 90b
Ve Unkapanı indinde Tüfenghâne kârhânesi mescidi
EÇS I 90b
Edirnekapusu hâricinde Sarây Ağası mescidi.
EÇS I 90b
Ve Topkapusundan taşra ilyâszâde mescidi.
EÇS I 90b
Ve yine Topkapusundan taşra Sarrâfzâde mescidi.
EÇS I 90b
Ve Sulu Manastır'da Rûznâmeci Hamdullâh Hamîdî Çelebi mescidi.
EÇS I 90b
Bu tahrîr olunan mesâcidlerin cümlesi Süleymân Hân câmi‘in binâ eden Koca Mi‘mâr Sinân Ağa binâ etmişdir kim üç bin altmış aded hân ve câmi‘ ve imâret ve medrese ve dârü'l-kurrâ ve dârü'l-hadîs ve sarây-ı vüzerâ ve a‘yân-ı kibâr ve kılâ‘hâ-yı Mekke ve Medîne ve Kudüs ve Şâm ve Segedin ve kal‘a-i Bender misilli binâlara mühendis [ü] bânî olmuşdur.
EÇS I 90b
İslâmbol'da Süleymâniyye câmi‘i kurbünde Ağakapusu köşesinde sebîlhânesi cenbinde yek-pâre mermerden bir kubbe-i müdevveri âşiyân etmişdir. Dâr-ı bekâya yüz yetmiş yaşında gitmişdir. Ser-i sa‘âdetleri önünde olan mermer üzre müzehheb hatt-ı celîler cümle Karahisârî Hasan Çelebisi hattıdır kim sihr-i bûkalemûndur.
EÇS I 90b–91a
Bi'n-nefs İslâmbol'da cümle (---) mesâcidlerdir ammâ mükellef kubbeleri kurşumlu mesâcidler bunlardır kim tahrîr olundu. 91a
EÇS I 91a
İki yüz yedinci fasılŞehr-i İslâmbol'da ne kadar dâr-ı tahsîl-i ulûm medâris-i selâtîn ve vüzerâ ve ulemâ ve a‘yân-ı kibâr ve mîrimîrân medreseleri var ise alâ-kadri't-tâka târîhleri ve pâyeleri ile beyân eder
EÇS I 91a
Evvelâ şehr-i İslâmbol içre medrese nâmıyla binâ olunan ba‘de'l-feth Ebü'l-feth Sultân Mehemmed Hân Gâzî binâsı medrese-i Ayasofya-i Kebîr: Mâ-tekaddem kefere zamânında dahi bıtrîk ve kıssîslerin incîlhâneleri idi. Hâlâ beyne'l-ulemâ (---) (---) pâyesidir.
EÇS I 91a
Andan medrese-i sânî Ebü'l-feth Sultân Mehemmed Hân-ı Sânî ibtidâen Âl-i Osmân binâsı İslâmbol içre bu medreselerdir. Sultân Mehemmed Hân câmi‘inin taşra harem-i kebîrinin yemîn [ü] yesârında ya‘nî şimâlinde ve cenûbunda sekiz aded medreselerdir kim beyne'l-ulemâ medâris-i Semâniyye derler.
EÇS I 91a
Ulûm-i dîniyyeyi terğîb ü ta‘zîm ve ahâlîsini ikrâm ü tefhîm içün numûne-i Heşt Behişt-i cihân medâris-i Semân binâ etdi ki levâyih-i ulûm-ı nefîse ile her bir medresenin sahnı bir hadîka-i bâğ-ı Rıdvân'dır. Miyân-ı ulemâda pâyesi (---) âlîdir. Ve Harîm-i kebîrin kıble kapusu dibinde sıbyân-ı müslimîn içün bir dârü't-ta‘lîm-i Kur’ân binâ etdi.
EÇS I 91a
Ve bu medârislerin cânib-i şarkîsinde yol aşırı marazî ve fakîr fukarâya ve mesâkîn içün bir dârü'ş-şifâ etdi kim beyt:
EÇS I 91a
Bir aceb dârü'ş-şifâdır kûy-ı yârHasta varan mübtelâsı hoş gelür
EÇS I 91a
mazmûnu üzre anda olan üstâd-ı kâmil ü amâmil-i hâzik fassâd-ı âmil hukemâlar ehl-i derde dâ’-i devâ edüp elbette ifâkat bulur bir âsitâne-i cân-bahşdır. El-hâsıl ibret-nümâ mûristân ve bîmâristândır.
EÇS I 91a
Ve bu Medâris-i Semâniyye'nin şimâlinde ve cenûbunda sûhtevât tetimmeleri vardır. Cümle üç yüz altmış altı hücrelerdir. Her hücrenin içinde dörder beşer tâlib-i ilm sûhteler vardır. Her hücrenin lahmiyye ve şem‘iyyeleri cânib-i vakıfdan mu‘ayyineleri vardır.
EÇS I 91a
Ve bu ulemâya bir dârü'z-ziyâfe âsitânesi vardır. Ve bir matbahü't-ta‘âmı var kim yetmiş kubbedir, gûyâ matbah-ı Keykâvus'dur, şeb [u] rûz merreteyn bay [u] gedâ-yı fukarâ-yı mesâkîne ni‘meti mebzûldür. Ve bu imâret kurbünde bir kârbânsarây var. Ve devâbbât-ı müsâfirîn içün bir ıstabl-ı Anterîsi var, üç bin at ve katır ve deve makûlesi hayvânât alur. Böyle bir hayrât-ı azîm ve medâris-i kadîmelerdir.
EÇS I 91a
Andan medrese-i Sultân Bâyezîd-i Velî: Yine câmi‘inin taşra haremi cenûbunda bir medrese-i azîmdir. Dersiâmı şeyhülislâm ve nezâret dahi müftîlere meşrûtdur.
EÇS I 91a
Andan medrese-i Sultân Selîm-i Evvel ki fâtih-i Mısır'dır. Yenibâğçe kurbünde Halıcılar Köşkü nâm mahalde bir binâ-yı azîm medrese-i kadîmdir. Ammâ Süleymân Hân binâ edüp pederi rûhuna hibe eylemişdir. Evkâfı Yenibâğçe sahrâsının nebâtât [u] giyâhâtı ve hadâyıkât [u] besâtînleridir. Bu fezâ-yı dil-küşâ ve sâha-i meserret-efzânın tûlu kâmil bir mîldir. Ve bu çemenzâr-ı hoş-nümânın arzı nısf mîldir. Ve bir çemenzâr-ı hoş-nümâdır kim sebzezâr-ı bisât-efzâdır. Hattâ Selîm Hân-ı Evvel hîn-i cülûsda pederleri Bâyezîd Hân üzre Acem ve Mısır seyâhatinden gelüp hurûc etdikde bu sahrâ içre serâperde-i Selîmîsin kurup meks etdiklerinde a‘yân-ı İslâmbol'un ekseri bu sahrâda bî‘at etdiklerinden dâ’imâ bu sahrâ-yı çemenzâra gelüp cilvelenirler idi. Ba‘dehu Süleymân Hân, Selîm Hân medresesine bu sahrâya vakf eyledi.