İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 94b
Andan kârbânsarây-ı Bâyezîd Hân.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Selîm Hân-ı Evvel {binâ-yı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Süleymân Hân {kâr-ı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Hâsekî Sultân {kâr-ı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Ahmed Hân [ve] kârbânsarây-ı Kapucular kurb-ı Ayasofya, karşu karşuya iki hân-ı azîmlerdir.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Koca Mehemmed Paşa kurb-ı Atmeydânı.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Kurşumlu Hân.
EÇS I 94b
Ve kârbânsarây-ı Baklalı Hân.
EÇS I 94b
Ve kârbânsarây-ı Vefâ hânı {sâhibuhu Pertev Paşa kâr-ı Mi‘mâr Sinân.}
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Atbâzârı hânı.
EÇS I 94b
Ve kârbânsarây-ı Sinân Paşa {kâr-ı Mi‘mâr Sinân} cenb-i sarây-ı Melek Ahmed Paşa.
EÇS I 94b
Kârbânsarây-ı Alî Paşa-yı Atîk cenb-i Bitbâzârı.
EÇS I 94b
İki yüz on yedinci fasılDâr-ı Aliyye içre ne kadar hâne-i mücerredân ya‘nî bekâr odaları var ise anları beyân eder
EÇS I 94b
Bunların başka odabaşıları ve hâkim ve zâbitleri vardır. Kefîli ve zamânı var ise odalara korlar.
EÇS I 94b
Evvelâ cümleden mu‘azzam Yolgeçen odaları dörd yüz hücredir ammâ hîn-i mahalde bin aded eli silâhlı yarar nâmdâr yiğit çıkar.
EÇS I 94b
Andan Mercân odaları sekiz aded odalardır. Bunun dahi başka hâkimleri vardır. Bir kerre Süleymân Hân yeniçerilere dilgîr olup gazab-âlûd olup buyururlar kim,
EÇS I 94b
"Vallâhi epsem olun yohsa sizi Mercân çârsûsunda pabuccu bekârlarına kırdırırım" buyurdukları fi'l-hâl bu kelâm pabuccu bekârlarına vâsıl olup der-akeb pür-silâh eli muştalı beli puşkalı kırk bin nâmdâr yarar fetâlar "Allâh Allâh" ile Bâb-ı Hümâyûn'dan içeri girüp bir dahi gülbâng-ı Muhammedî'ye rehâ buldurunca Süleymân Hân'ın mesmû‘-ı şerîfleri olup bu ecnâsın eşbehlerin huzûruna çağırup,
EÇS I 94b
"Nedir şehbâzlarım?" dedükde anlar dahi
EÇS I 94b
"Demin pâdişâhım pâypûşcu bekârların yeniçeri kırmağa taleb etmişsiz, fermân pâdişâhımındır, işte tarfetü'l-ayn içre kırk bin yiğit hâzır-bâşız, eğer sabâha te’hîr buyurursanız seksen bin âdemiz cümle hâzır olup fermân-beriniziz" dediklerinde Süleymân Hân hazzından,
EÇS I 94b
"Dilen benden ne dilersiz" dedükde
EÇS I 94b
"Pâdişâhım metâ‘ımız sûk-ı Sultânî'de bahâsı nâ-ma‘lûm olmağiçün bir pabuc ve mest yüz iki yüz hisâbıyla mezâd olunsun" deyü ricâ edüp ricâları kabûl olur. Hâlâ (---) (---) (---) (---)
EÇS I 94b
Ve Cebehâne odaları kurb-ı Mahmûdpaşa.
EÇS I 94b
Ve Pertev Paşa odaları.
EÇS I 94b
Hilâlci odaları cenb-i Süleymâniyye.
EÇS I 94b
Ve dahi kırk bekârhâne Atbâzârı'ndadır.
EÇS I 94b
Ve dahi kırk bekârhâne Büyük Karaman'da vardır.
EÇS I 94b
Ve Bekârhâne-i Gedikpaşa.
EÇS I 94b
Ve yedi bekârhâne-i azebler kurb-ı Unkapanı.
EÇS I 94b–95a
Nice yüz bekârhâneler vardır ammâ bunların her birinde biner ikişer bin âdem vardır kim sarıca arı erlerdir. 95a Ba‘dehu,
EÇS I 95a
[iki] yüz on sekizinci fasılŞehr-i Makdonya-yı kadîmde ne kadar selâtîn-i selef ve gayrı vüzerâ ve vükelâ ve a‘yân [u] eşrâf, hayrât [u] hasenâtlarından mussanna‘ târîhli çeşme-i aynü'l-hayâtlar var ise anı bildirir
EÇS I 95a
Evvelâ kâfir zamânında Kırkçeşme'den mâ‘adâ ayn-ı câriye yok idi. Mâ‘adâ bârân-ı rahmet seyline yollar edüp İslâmbol içre beş yerde küşâde sarnıclar matar-ı rahmet leb-ber-leb olurdu. Andan (---) aded üstü mestûr sahrîclere mîzâblar ile Kırkçeşme suyun vakt-i şitâda getirüp rahmet mahallinde doldurup mâh-ı temmûz'da nûş ederlerdi.
EÇS I 95a
Ba‘dehu sene (---) târîhinde Ebü'l-feth bu Makdonya'yı feth etdikde câmi‘ binâ edüp bir ayn-ı hayvân getirdüp çeşme-i Ebü'l-feth aded iki yüz, andan ayn-ı Bâyezîd Hân çeşmesi aded yetmiş, andan ayn-ı Süleymân Hân çeşmesi yedi yüz, ba‘de niçe vüzerâlar niçe bin uyûnlar bulup Süleymân Hân kemerlerine zam edüp ahâlî-yi İslâmbol'u saky etdiler.
EÇS I 95a
Ammâ Süleymân Hân'dan mukaddem şehr-i İslâmbol'da su kıllet üzre idi. Ba‘dehu Süleymân Hân su kemerlerin binâ edüp ahâlî-yi İslâmbol'u atşândan müstağnî etdi. Rahmetullâhi aleyh.
EÇS I 95a
Evvelâ Haydar Paşa hammâmı kurbünde yine Haydar Paşa çeşmesinin ve Edirnekapusuyle Topkapusu taşrası mâbeyninde handak kenârında Beğlerbeği çeşmesinin ve Bağdâd Kerbelâsı'nda imâm Hasan ve imâm Hüseyin rûhuna binâ olunan imâmeyn çeşmesinin târîhi böyle vâkı‘ olmuşdur:
EÇS I 95a
Mâ Hasan ile Hüseyn aşkına su.Sene (---).
EÇS I 95a
İskender Beğ çeşmesi Ebâ Eyyûb-ı Ensârî'ye mekşûf kal‘akapusunun taşrasında vâkı‘ çeşme-i cân-bahşın târîhidir:
EÇS I 95a
Safâ-yı tab‘ile Sâ‘î bunun itmâmı târîhinDedim bulmuş Sikender ayn ile âb-ı hayvânı.Sene (---).
EÇS I 95a
Çeşme-i Sultân Murâd-ı Sâlis, bu dahi Eyyûb-ı Ensârîkapusundan taşra leb-i deryâda Fâtıma Sultân yalısının tarîk-i âmma nâzır şâhnişînin altındaki çeşme-i Murâd Hân'ın târîhidir:
EÇS I 95a
Pâdişâha çok du‘âlar eyleyüpNûş edenler diyeler azb-i FurâtOldu âsârı bu târîh-i azîmAyn-ı âlî çeşme-i Sultân Murâd.Sene (---).