İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 105a
Ve Ahmed kolu nâm ser-çeşme-i bâzbâzân-ı pehlivânân olan Ahmed kolu Çingânesinin çağanabâzlığından ve kâr-sâzlığından haz edüp yüz kîse ve yeniçeri ağalığı ihsân etdi. Âhir Çingâne Ahmed {eydir}
EÇS I 105a
"Pâdişâhım biz bir oyuncu tâ’ifesiyiz, ceddimiz Âl-i Fir‘avn'dan berü vezîr ve yeniçeri ağası olmuş yokdur. Ancak dahi uluca mertebe da‘vâsında Fir‘avn dedemiz olmuşdur" deyü yeniçeri ağalığı kabûl etmeyüp âkılâne hareket edüp Hacc-ı şerîfe gitmeğe me’zûn oldu.
EÇS I 105a–105b
Ve Diyârbekirli (---) 105b bir saç bağı hedâyâ verüp (---) nâm hâsekî ricâsıyla vezâret ile (---) ihsân olunup beyne'l-akrân Saçbağı Paşa lakabıyla mülakkab bir çerâğ-efrûhte oldu. Ammâ zıllı memdûd olmayup rûzgâr-ı zorkârından sönüp dûd-ı siyâhı rû-yı zerdine urup âhir-i kâr (---)
EÇS I 105b
Ve bir Tikrît Arabı meş‘alcinin savt-ı hazîn ile mevâl ve dü-beyt âgâze etdüğinden safâ edüp mezkûr meş‘alciye kapucular kethudâlığı ve ba‘dehu mîrimîrânlık ihsân etdi.
EÇS I 105b
Tâ bu mertebe sâhib-i kerem olup zamân-ı sa‘âdetinde sâyiller dilenmeden müstağnî olup memâlik-i Âl-i Osmân'da mâl-ı firâvân meydâna çıkup cümle halk-ı âlem, şâd [u] handân idi. Rahmetullâhi aleyhi rahmeten vâsi‘a. Niçe yüz şu‘arâlar âh-ı enîn ile fevtine mersiyeler ve mevtine târîhler demişlerdir. Târîh: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Hâlâ Ayasofya hareminde Sultân Mustafâ ile bir kubbe içre berâber âsûde olup ziyâretgâh-ı nisvândır. Zîrâ zenâne tâ’ifesine mahabbet edüp ziyâde ihsân edüp niçe bin cevârîleri birer vezîre ve mîrimîrânlara ihsân edüp çerâğa ederdi.
EÇS I 105b
Ve bu kubbe içinde hikmet-i Hudâ yine zenânelerden selâtîneler medfûndur. Evvelâ Bayram Paşa sultânı Hânzâde Sultân binti Ahmed Hân sene (---) târîhinde merhûme oldu.
EÇS I 105b
Ve Ken‘ân Paşa sultânı Burnaz Âtike Sultân binti Ahmed Hân sene (---) gurresinde merhûme oldu.
EÇS I 105b
Ve efendimiz Melek Ahmed Paşa efendimizin ehli ismehân Kaya Sultân binti Murâd Hân-ı Râbi‘, pederi Murâd Hân gibi yigirmi yedi yaşında vaz‘-ı haml ederken Ebâ Eyyûb-ı Ensârî yalısında ciğeri pâre pâre olup merhûme oldu. Ciğer-kûşesi hayâtda olup yetîme kaldı. Târîh-i mevlûd-ı Fâtıma Hânım binti Melek Ahmed Paşa:
EÇS I 105b
(---) (---) (---) (---) (---) (---)Du‘â ile dedim ey Evliyâ târîh ola mahfûz.Sene 1072.
EÇS I 105b
Ammâ Melek Ahmed Paşa, Kaya Sultân'ı aldıkda târîh düşmüşdür:
EÇS I 105b
(---) (---) (---) (---) (---) (---)Kaya Sultân'ı alan sikkeyi mermerde yazar.Sene (---).
EÇS I 105b
Ammâ merhûme Kaya Sultân'ın fevtine târîhdir:
EÇS I 105b
Bir eksikli dedim ey Evliyâ fevtine târîhin
EÇS I 105b
Melek seng ile döğünsün kim ayrıldı Kaya'sından.
EÇS I 105b
Sene (---).
EÇS I 105b
Diğer târîh güfte-i Evliyâ:
EÇS I 105b
Mevtine târîh içün dedi Melek bin âh ileGülşeni Firdevs-i me’vâ eyleye cânım Kaya.Sene (---).
EÇS I 105b
Diğer târîh-i zîbâ:
EÇS I 105b
Hâtif-i gayb du‘â ile dedi târîhinKaya Sultân rûh-ı pâki ede Firdevs-makâm.Sene (---).
EÇS I 105b
Târîh-i diğer:
EÇS I 105b
Evliyâ hayr du‘â ile dedi târîhinKaya Sultân'ın ola rûhuna menzil Firdevs.Sene (---).
EÇS I 105b
Ve Şehzâde câmi‘i hareminde Süğlün Muslı sultânı sene (---) târîhinde vefât edüp türbesinde medfûn[dur].
EÇS I 106a
İki yüz otuzuncu fasılİslâmbol içinde medfûn olan vüzerâların imârât-ı kubâbları ve târîhleri ile ziyâretgâhların ayân u beyân eder
EÇS I 106a
Evvelâ türbe-i vezîr-i Ebü'l-feth Gâzî Makbûl Mahmûd Paşa câmi‘i hareminde bir kubbe-i âlîde medfûndur. Târîhi budur: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS I 106a
Ziyâret-i Koca Mustafâ Paşa kurb-ı bâb-ı Silivri. Bâyezîd Hân vezîridir. Türbesinin târîhi böyle merkûmdur:
EÇS I 106a
Süleymân Hân sâhib-i cisr. (---)
EÇS I 106a
Târîh-i vefât-ı Küçük Mustafâ Paşa vezîr-i Süleymân Hân eş-şehîr sâhib-i cisr:
EÇS I 106a
Bildi merhûm Mustafâ PaşaKöprüdür fi'l-hakîka bu dünyâGeçdi merhûm dediler târîhKöprüden geçdi Mustafâ Paşa.Sene (---).
EÇS I 106a
Târîh-i türbe {ve sebîl-i} fâtih-i Yemen Sinân Paşa:
EÇS I 106a
Görüp itmâmını hâtif dedi târîhini ol dem Sinân Paşa.
EÇS I 106a
Târîh-i vefât-ı Pîrî Paşa sülâle-i {Hazret-i Ebûbekir, vüzerâ-i} Selîm Şâh-ı Evvel:
EÇS I 106a
Pîrî Paşa'nın mekânın Adn ede Hayy-ı Vedûd.Sene 999.
EÇS I 106a
Târîh-i türbe-i Bayram Paşa:
EÇS I 106a
Mehbıt-ı nûr-ı Hudâ ola bu türbe dâ’imâ.Sene (---).
EÇS I 106a
Târîh-i vefât-ı Bayram Paşa, vezîr-i Murâd Hân-ı Râbi‘, Bağdâd'a serdâr olup giderken (---) nâm mahalde merhûm olup na‘şı İslâmbol'a geldi ve Avretbâzârı'nda bu türbesinde defn olundu. Târîh:
EÇS I 106a
Eyledi Bayram Paşa Adn-i a‘lâyı makâm.Sene (---).
EÇS I 106a
Târîh-i merkad-i Hüseyin Beğ ibn Kapudan Hasan Paşa kurb-ı harem-i câmi‘-i Şehzâde:
EÇS I 106a
Debîri lütf-ı Hâdî çün ana kam‘-ı atâ yazupHüseynin ola ukbâda makâmı Cennet-i me’vâ.Sene (---).
EÇS I 106a
Târîh-i türbe-i Süleymân Paşa, vezîr-i Sultân Mehemmed Hân-ı Râbi‘ eş-şehîr Kul Kethudâsı Süleymân Paşa, kurb-ı Sarrâchâne:
EÇS I 106a
Ey Nisârî dediler târîhini tahsîn edüpTürbe-i pâk-i Süleymânî zihî vâlâ makâm.Sene (---).