İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 107a
Edîbî'nin makâmın Cennet-i Adn eyleye Allâh.Sene 1025.
EÇS I 107a
İlm-i şi‘irde fâris-i belâğat idi.
EÇS I 107a
el-Mevlâ Kara Abdurrahmân Efendi: Kefe müftîsi Süleymân Efendi merhûmun mahdûm-ı ercümendidir. Emîr Buhârî türbesi mukâbilinde Kadı‘asker Abdurrahmân Efendi türbesi civârında medfûndur. Ahlâk-ı kerîme ile mevsûf velî-i ni‘am kimesne idi.
EÇS I 107a
Bunlara karîb târîh-i kutb-ı aktâb eş-Şeyh Memi Cân Efendi:
EÇS I 107a
Âlemin kutbu Memi Cân bu cihândan gitdiBâğ-ı Rıdvân'a yer etsün yine mihmân-ı azîzİşidüp Hâşimî dâ‘î dedi târîhin anınEyleyüp rûh-ı revân verdi Memi cân-ı azîz.Sene (---).
EÇS I 107a–107b
el-Mevlâ Şeyh Mehemmed Taşköprüzâde: Kemâl Efendi merhûmun mahdûmlarıdır, sene 1018 tâ‘ûndan intikâl edüp Âşık Paşa câmi‘i hareminde 107b ceddi cenbinde âsûdedirler. Nevbâve-i bûstân-ı necâyib mahdûm-ı mükerrem çelebi idi.
EÇS I 107b
el-Mevlâ Sa‘dîzâde Efendi: Kesegendede kurbünde türbe-i pür-envârında medfûndur. Bu hakîr on bir sene Karaman'daki dârü'l-kurrâsında ibn Kesîr ve Seb‘a ve Şâtıbiyye'yi tekmîl etmişiz. Hâzâ min fazlı Rabbî.
EÇS I 107b
el-Mevlâ Tursunzâde Abdullâh Efendi: Kadıçeşmesi kurbünde Âbid Çelebi mescidi hareminde medfûndur. Cemî‘i ulûmda fünûn-ı şettâya mâlik bî-hisâb risâle ve te’lîfâtları vardır.
EÇS I 107b
el-Mevlâ Feyzullâh ya‘nî Kâfzâde: isimleri Mustafâ iken Feyzî tahallüs etmeğile isimleri Feyzullâh olmuşdur. Sihr-i mübîn eş‘ârı vardır. Sinn-i şerîfleri 71 seneye bâliğ iken merhûm olup Zencîrlikuyu kurbünde kayınbabaları Ma‘lûlzâde türbesi civârında medfûndur.
EÇS I 107b
el-Mevlâ Mehemmed Efendi: Hasan Kethudâzâde derler Âşık Paşa câmi‘i hareminde mestûrdur. Mezbûr sehâ ve keremde Hâtem-i Tay tabî‘at idi.
EÇS I 107b
el-Mevlâ Muzaffer Efendi: Haleb müftîsi Alî Efendi'nin ferzendidir. Kesegendede kurbünde medfûndur sene 1002.
EÇS I 107b
el-Mevlâ Hazret-i Sun‘ullâh Efendi ibn Ca‘ferü'l-imâdî: Sene (---) târîhinde intikâl edüp Câmi‘-i Ebü'l-feth'de Üsküdarî Mahmûd Efendi azîz hazretleri cenâzesi namâzın kılup Kırkçeşme kurbünde câmi‘i sâhasında reh-güzâr-ı revzen dâhilinde bir kubbe-i alîde medfûndur. Mevtine târîh:
EÇS I 107b
Dedim ey Fâ’izî târîh-i fevtinİlâhî eyle Sun‘ullâh'a rahmet.Sene 1021.
EÇS I 107b
{Ahvâl-i âlem-i sabâvet-i hakîr}: Bu hakîr Evliyâ-yı bî-riyâ rahm-ı mâderden müştak olduğumuzda merhûm Sun‘ullâh Efendi hânemizde bulunup gûşumuzda menkûş olmağiçün gülbâng-i Muhammedî savt-ı a‘lâ ile kırâ’at etmişlerdir ve akîka kurbânımız dahi Mevlevî şeyhi İsmâ‘îl Efendi zebh edüp {"İsmâ‘îl kurbânıdır" buyururlar}. Ol gece hânemizde yetmiş aded sâhib-i sülûk ârif-i billâh cânlar mevcûd olup Geysûdâr Kapanî Mehemmed Efendi dahi gelüp hakîri kundağımızla kucağına alup kulağımıza ezân-ı Muhammedî tilâvet etmek murâd edindikde,
EÇS I 107b
"Ya bu oğlanı âgâh edüp kulağına kim ezân okudu" deyü su’âl edince huzzâr-ı meclisden ba‘dehu üstâdımız olan Dersiâm Ahfeş Efendi buyururlar kim,
EÇS I 107b
"Ezânı Sun‘ullâh Efendi okudu" deyince hemân Geysûdâr Mehemmed Efendi eydir:
EÇS I 107b
"Biz dahi abdâlânâne fenâfillâh ezânın okuyalım" deyüp bir savt-ı hazîn ile ezân tilâvet edüp dest-i şerîflerinde olan ma‘hûd teberin yanımıza koyup,
EÇS I 107b
"Bu oğlana ihsân eyledim, bununla çok gazâda bulunup fakr [u] fâkada sâhib-i seccâde ve sâhib-i celâl olsun ve zamân-ı fetâlığında bir şeyden havf etmeyüp kumda oynayup ayağına çöp batmasın" deyü Fâtiha-ı şerîf tilâvet edüp bilâ-selâm giderler.
EÇS I 107b
Ve ibtidâ dehânımıza Kâsımpaşa Mevlevîhânesi şeyhi Dîvâne Abdî Dede hazretleri mübârek dehânından nân-pâre çıkarup,
EÇS I 107b
"Fukarâ lokmasıyla perveriş bulsun" deyü ibtidâ ağzımıza anlar bir nân-pâre korlar. Ve Yenikapu Mevlevîhânesinin şeyhi Hazret-i Doğanî Dede bu hakîr'i der-âğûşuna alup hevâya atup,
EÇS I 107b
"Bu oğlan bu cihânda bizim uçurmamız olsun" deyü buyurmuşlar. Kaddesenallâhu bi-sırrıhi'l‘azîz.
EÇS I 107b
Hikmet-i Hudâ kırk seneye bâliğ olduğumuzda Geysûdâr Mehemmed Efendi'nin ihsân etdüği teberi niçe sene taşıyup elli bir târîhinde Leh seferine gidüp nehb ü gâret mahallinde teberi bir kapu halkasına geçirüp sâ’ir mâl-ı ganâyime tama‘kârlık ederken küffâr-ı hâksâr ale'l-gafle bizi basup uryânen birer yaldak at ile cân halâs edüp bir aylık yolu çapkun alaşalarımız ile yedi günde Kırım'a selâmetle dâhil olduk. Ammâ şeb [u] rûz,
EÇS I 107b–108a
"Ah teber-i Geysûdâr Mehemmed Efendi" der idim. Hikmet-i Hudâ sene-i âtîde yine Leh seferine atlanup Izbaraş vilâyetlerin harâb [ü] yebâb, halkın kebâb, hânelerin türâb ederek sene-i sâbıkda münhedim olup firâr etdüğimiz işceres nâm şehr-i menhûsa varup yine sene-i sâbıkda gâret etdüğimiz sarâya varup hakîr {kadem} basdım ve kapusunda bir ok sancup sarâyı gârete şurû‘ edüp kânûn-ı Tatar üzre bir ferd vaz‘-ı yed etmeyüp cümle mâl-ı ganâyimi ve yigirmi esîr ve kırk ağırmak at ve bu kadar bakır ve kalay âvânî ve semmûr lepâçeler ile muğtenim olup bir hücrenin kapusuna vardıkda bi-emri Hudâ 108a sene-i mâzîde teberi kapu halkasına koyup firâr etdiğimiz dervezede teberi nice kodum ise eylece durur. Hemân Perverdigâra sadlek hamd [ü] senâ edüp teberi merhûm İslâm Geray Hân'a ve sâ’ir ihvâna ve yârâna gösterdim. Cümle ahibbâ âlem-i hayretde kaldılar.
EÇS I 108a
Ya‘nî bu tatvîl-i kelâmdan murâd [u] merâm oldur kim hamd-i Hudâ bu hakîr-i pür-taksîr böyle mazanna-i kerâme kimesnelerin nazar-gerdesiyiz sümme elhamdü lillâh cümlesinin himmetleri hâzır u nâzır ola. Âmin.
EÇS I 108a
Ve ibtidâ kulağımıza ezân tilâvet eden mezkûr Sun‘ullâh Efendi dörd kerre şeyhülislâm olmuşdur. Bir merd [ü] ferde müyesser olmamışdır.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Dervîş Mehemmed ibn Şeyhülislâm Sun‘ullâh Efendi: Bunlar dahi Kırkçeşme'de pederleri türbesinde âsûdedir. Târîh-i güfte-i Fâ’izî Çelebi:
EÇS I 108a
Etdi Dervîş Mehemmed azm-i cinân.Sene (---).
EÇS I 108a
Merhûm bir nûr-ı hadîka-i Rıdvân idi ve her fünûnda yed-i tûlâya mâlik idi.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Mehemmed Kestelî: imâmzâde'dir ve Edirnekapusu hâricinde Kestel Sekisi nâm bir çemenzâr soffa-i âlî üzre medfûndur. Âlim ü fâzıl ve şâ‘ir ü mâhir idi.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Dâmâd Mehemmed Efendi: Anatolu'da Mudurnu kazâsına tâbi‘ Çini nâm karyedendir. İslâmbol'da Sinân Ağa câmi‘i kurbünde binâ etdikleri dârü'l-hadîs sâhasında medfûndur.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Sun‘ullâh-ı Hamîdî: Yalvaç nâm kasabada Şeyh Abdülkerîm'in oğludur. Sun‘î tahallüs etmeğile şöhret bulmuşdur. Kesegendede civârında medfûndur. İlm-i inşâda mâhir eş‘âr-ı dilâvîzi reşk-endâz-ı silki'l-cevâhirdir.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Rıdvân Efendi: Üngürüsü'l-asl ve Hırvadü'n-nasl idi. Akşehir'de Fazlullâh Efendi terbiyet-gerdesi idi. Yigirmi yılda deryâ-yı ulûm olup cümle ulemâyı imtihâna da‘vet eder bir zekiyyü't-tab‘ kimesne idi. Kesegendede civârında bir muhteşemâne mermer sandûka ile Rıdvân Efendi ravza-i Rıdvân'da âsûde oldu.
EÇS I 108a
el-Mev[lâ] Şeyh Edhemzâde: Tirevîdir. Edirnekapusu hâricinde Beğlerbeği Çeşmesi kurbünde Çevizli Soffa nâm mahalde medfûndur. Cemî‘i ulûmda mahâreti olduğundan gayrı meşâyih-i izâmlar ile ülfet edüp ilm-i ledünne mâlik bir sâlih ü âbid kimesne idi.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Zeynel‘abidîn: Bursevîdir, Kesegendede civârında medfûndur. Ser-halka-i erbâb-ı fühûm ve ten-perver sâhib-i şühûm ve ilm-i fıkıhda lâ-nazîr idi.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Ahmedî: Bursevîdir. Hayrî tahallüs eder âbdâr pâkîze eş‘ârı vardır. Sinân Paşa medresesine mutasarrıf iken ecel sinânına uğrayup fevtine târîh güfte-i Fâ’izî:
EÇS I 108a
Ede Ma‘bûd Hayrî'ye rahmet.Sene 1025.
EÇS I 108a
Hâfız Ahmed Paşa nedîmlerinden idi.
EÇS I 108a
el-Mevlâ Mahmûd Niksârîzâde: Çelebidir. Edirnekapusu hâricinde vâlideleri cenbinde defn olundu. Hadîdü'l-lisân, cerîü'l-cinân bir bahr-i ma‘ânî ve bir çelebi-i nûrânî idi ve Niksârî tahallüsü ile hayli latîf eş‘ârı vardır.
EÇS I 108a
el-Mevlâ İsmâ‘îl: Amasiyyevîdir Kesegendede civârında medfûndur. Fazîlet ve ilmiyye ile meşhûr kimesnedir ve sâhib-i kerem Tay-cenâb idi.
EÇS I 108a
eş-Şeyh Abdülkerîm Emîn: iştibîdir. Üç def‘a hac edüp Yemen'de niçe bin meşâyih ile hem-sohbet olup İslâmbol'da vâsıl-ı cinân oldukda Fethiyye Mehemmed Paşa'da vâkı‘ zâviye sâhasında medfûndur. Târîh-i güfte-i Kisbî: