Eserler · Osmanlı Türkçesi
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi
Osmanlı 17. yy.
Düzyazı-Şiir
kısaltma: EÇS metin aranabilir
Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.
Kaynak yayın
- Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
- II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
- III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
- IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
- V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
- VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
- VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
- VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
- IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
- X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.
Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.
Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).
Sayılarla
64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)
En sık içerik sözcükleri
- ve147.844
- edüp23.957
- ile23.734
- cümle21.193
- u17.390
- olup17.269
- ammâ15.229
- dahi13.186
- bin12.266
- yüz11.993
- üzre11.889
- ü11.280
- paşa9.477
- aded9.046
- andan8.920
- iki8.812
- vardır8.568
- kal‘ai7.733
- var7.576
- yine7.308
- niçe7.024
- olan6.744
- üç6.716
- sene6.238
- deyü6.007
- olur5.949
- hazreti5.945
- her5.944
- şehri5.677
- cânibi5.646
- hân5.401
- on5.336
- içre5.195
- gelüp5.020
- nehri4.985
- yedi4.853
- yokdur4.645
- câmi‘i4.637
- gibi4.581
- ederler4.565
En sık ikili öbekler
ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131
Metin
Neşrin işaretleri
- [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
- (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
- {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
- (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
- 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
- ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.
— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Mustafâ Efendi: Sultân Ahmed Hân'ın hocası idi. Sultân Selîm türbesi hazîresinde müte‘ârif-i mezâr, fâ’izü'l-envâr ve gavta-zen-i deryâ-yı rahmet-i Perverdigâr olmuşdu. Hulvü'l-lisân, hâlisü'l-cinân, sâfî mevâd, pâk-i‘tikâd kimesne idi. Bu hakîr her sabâh derse giderken elbette rûhıyçün birer Fâtiha-ı şerîf tilâvet edüp ubûr ederdim.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Cünûnî İsmâ‘îl Efendi: Fâzıl u kâmil ü âlim ve şâ‘ir ü mâ‘ir kimesne idi. Cemî‘i keyfile âlûde olduğundan kendüye cünûn galebe edüp üç sene dârü'ş-şifâ zencîri mansıbında makyûd olup şarâb-ı asâ ile aklı başına gelir şekilli oldukda bu şi‘iri demişlerdir:
EÇS I 109a
Başka bir gûne cefâ eylerise her mûsâGeçemem çember-i geysû-yı mutarrâsından
EÇS I 109a
pesendîde ebyâtdır. Zî-akl olan idrâk edüp demeğe kâdir değildir. Ba‘dehu ifâkat bulup cemî‘i menâhî ve me‘âsîden tâ’ib ü tâhir olup maraz-ı tâ‘ûndan merhûm olup Kesegendede civârında âsûdedir.
EÇS I 109a
el-Mevlâ İbrâhîm Hüsâmzâde: Germiyanî Hüsâmzâde'dir kim bu hakîrin akrabâlarındandır. Çârşenbebâzârı'nda Mehemmed Ağa câmi‘i kurbünde Şerîfe Hâtûn mescidi sâhasında medfûndur. Mevlânâ-yı merkûm, efrâd-ı ulemâdan ma‘dûd zât-ı şerîfi kâmil vücûd idi. Şerîfî mahlası ile şi‘iri ve kâbil-i kabûl pâkîze eş‘ârı var idi. Kuddise sırruhu.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Abdullâh Abdülkerîmzâde : Nişâncı Mehemmed Paşa hareminde mestûrdur.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Mehemmed Mu‘arrefzâde: Koğacı mescidi hareminde medfûndur.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Küçük Mustafâ Efendi: Kurşumlu Türbe'de medfûndur. Rahmetullâhi aleyh.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Mehemmed Fehmî Çelebi: Kınalızâde Fehmî Çelebi'dir kim vilâdetine târîh: Mehemmed fahr, sene 972 vâkı‘ olmuşdur. İntikâl etdükde hâs [u] âm namâzın Sultân Mehemmed câmi‘inde yevm-i arifede kılup na‘ş-ı Mehemmed Fahrî kayınatası Nişâncı Paşa câmi‘i hazîresinde defn olundu. Fevtine târîhdir:
EÇS I 109a
Bin sûz-i derdile dedi târîh HâletîGitdi adem diyârına Fehmî gibi vücûd.Sene 1004.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Abdülkâdir eş-şehîr Kadrî Çelebi: Su‘ûdî Efendi'nin mes‘ûdü'l-vürûdudur. Karaman kurbünde kayınatası Beğzâde Efendi civârındaki Mi‘mâr Sinân mescidi sâhasında medfûndur. Mevtine târîh-i Tabîbî:
EÇS I 109a
Etdi Kadrî Çelebi azm-i bekâ.
EÇS I 109a
Târîh-i diğer,
EÇS I 109a
Gitdi hayfâ bilinmedi Kadri.Sene (---).
EÇS I 109a
Arabî ve Fârisî eş‘âr, ızhâr-ı iktidâr eylemiş bir fârisü'l-hayâl idi.
EÇS I 109a
{Ve Şehzâde câmi‘i kurbünde Rüstem Paşa türbesi ve Eski Husrev Paşa türbesi ve Topkapu'nun iç yüzünde Ahmed Paşa türbesi bu üç aded türbe-i pür-envârlar Mi‘mâr Sinân'ın kârıdır. Ve dahi Yenibâğçe kurbünde Şâh Hûbân türbesi ve Edirnekapusu hâricinde Ahmed Paşa türbesi dahi Usta Sinân kârıdır}.
EÇS I 109a
el-Mevlâ el-a‘zam Mehemmed bin Mustafâ ya‘nî Bostânzâde Efendi: Şehzâde câmi‘i hareminde şâhrâha nâzır manzarası dâhilinde pederleri Mustafâ Efendi cenbinde medfûndur. Sinn-i şerîfleri altmışa yetmiş idi ve çâr-yârî idi. Zülâl-i amîmü'l-feyz-i Perverî ve deryâ-yı ma‘ânî idi.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Mehemmed Remzîzâde: Meşâyih-i izâmdan Mü’eyyedzâde Hacı Efendi duhter-i pâkîze-ahterinden vücûda gelmişdir. Kâmûs-ı Ahterî hıfz edüp ilm-i lügatda bahr-i amîk idi. Koğacı mescidi hareminde medfûndur. Fusahâ-yı büleğâ şâ‘ir idi.
EÇS I 109a
el-Mevlâ Yahyâ bin Pîr Alî bin Nasûh eş-şehîr Nev‘î Efendi: Medrese-i Dâhil'e dâhil oldukda Seyfî Çelebi bu târîhi demişdir. Târîh:
EÇS I 109a
Dedi ahbâb cem‘ olup târîhGeldi Nev‘î Efendi Dâhil'e ha. Sene 991.
EÇS I 109a
Bu dahi ehline târîhdir:
EÇS I 109a
Er gibi çok sevdiğim Nev‘î Efendi er gibi.Sene 993.
EÇS I 109a
Târîh-i diğer:
EÇS I 109a
Nev‘î Efendi aldın ehliyyetinle sahnı.Sene (---).
EÇS I 109a
Sultân Murâd-ı Sâlis'in Şehzâde Mustafâ Hân'ına hoca oldukda târîhdir:
EÇS I 109a
Aşkıyâ târîhini edüp hitâbHâce-i şehzâde oldu dediler.Sene (---).
EÇS I 109a
Cemî‘i ulûmda tekmîl-i fünûn edüp yetmişden mütecâviz mücelled kitâbı vardır. {Târîh-i Şerh-ı Fusûs min te’lîf-i Nev‘î Efendi:
EÇS I 109a
Tamâm oldukda ol şerhin Fedâyî-i senâ-güster
EÇS I 109a
Dedi târîhini: Şerh-i Füsûs-ı Nev‘î-i kâmil.
EÇS I 109a
Sene (---).}
EÇS I 109a
Âhir dâr-ı âhirete intikâl edüp Şeyh Vefâ hazretleri câmi‘i hazîresinde kutb-ı cihân eş-Şeyh Şa‘bân Efendi cenbinde medfûndur. Târîh-i güfte-i Keşfî Manastırî:
EÇS I 109a
Yerün cennât ola Nev‘î Efendi.
EÇS I 109a
Diğer târîh-i Vahdetî Bağdâdî:
EÇS I 109a
Adem gülzârını cây etdi Nev‘î.Sene 1007.
EÇS I 109a
Târîh-i ıslâh-ı fakîr:
EÇS I 109a
Cinân gülzârını cây etdi Nev‘î.
EÇS I 109a–109b
el-Mevlâ sultânu'ş-şu‘arâ ve'l-büleğâ Bâkî Efendi: Süleymân Hân şu‘arâlarındandır. Mu‘ammer olup Mehemmed-i Sâlis'e erdiler. Hâk-i Stanbul'dan Kargazâdeliğile meşhûrdur, ba‘zı 109b zurafâ Gurâbzâde Bâkî dermiş. Mu‘teber dîvânı ve kasâyidi ve muhammesâtı ve müseddesâtı lâ-nazîrdir. Edirnekapusu hâricinde Emîr Buhârî tekyesi kurbünde bir soffa üzre medfûndur. Seng-i mezârında celî hat ile tahrîr olunan târîhi budur, güfte-i Hâdî-i Bağdâdî:
EÇS I 109b
Sultân-ı mülk-i ma‘nîBâkî Efendi ya‘nîEdüp vedâ‘-ı fânîDünyâya bin sekizde.Mevtine lafz u ma‘nenTârîh dedi HâdîBakî Efendi gitdiUkbâya bin sekizde.Sene 1008.
EÇS I 109b
Diğer târîh-i zîbâ:
EÇS I 109b
Bir seher esdi meğer bâd-ı fenâMevtden Bâkî'ye erdi râyihaCâhî-i dâ‘î dedi târîhiniOku rûh-ı Bâkî içün Fâtiha.Sene 1008.