İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 109b
Ve Bâkî Efendi civârında Hattât Abdullâh Kırımî hazretlerinin seng-i mezârında olan kendü hatları ile sihr-i mübîn mertebesi tahrîr olunan târîhdir kim kerâmetdir. Hayâtında târîhlerin iki tokuz rakamı yazarlar. Ahibbâdan ba‘zısı eydir "Yâ Sultânım bu iki tokuz târîh değildir" derler, buyururlar kim "Bir tokuz yeri dahi alıkodum, fevtimizden sonra bir tokuz dahi yazup sene 999 ola" derler. Şâhrâh üzre bir soffada medfûn olup ziyâretgâh-ı temâşâgâh-ı hattâtân bir hatt-ı garîbdir.
EÇS I 109b
eş-Şeyh Hazret-i Sünbül Efendi: Kocamustafâpaşa hareminde medfûndur. Târîh:
EÇS I 109b
Cennete azm eyledi pîr-i azîz.Sene 936.
EÇS I 109b
{Diğer târîh-i Sünbül Efendi:
EÇS I 109b
Eyledi bostân-ı zühdün sünbül ü me’vâya azm.
EÇS I 109b
Sene 936}.
EÇS I 109b
eş-Şeyh Hazret-i Ya‘kûb Efendi: Bunlar dahi ol harem-i muhteremde âsûdedir. Mahdûmları Sinân Çelebi lisânından târîhdir:
EÇS I 109b
Gitdi kutb-ı rûzgâr.Sene 979.
EÇS I 109b
eş-Şeyh Ebûsa‘îd ibn Şeyh Sun‘ullâh: Tebrîz kurbünde kend-i Kürkerân'dandır. Süleymân Hân ile Tebrîz'den bile gelüp merhûm oldukda Şeyh Vefâ civârında türbe-i pür-envârının atebesi üzre mastûr olan kıt‘adır:
EÇS I 109b
Çün Şeyh Ebûsa‘îd merhûmZîn (...) fenâ bi-âb-ı rû şüdeEz beski vefâ nümûd bâ-halkMeydân-ı Vefâ ez ân-ı û şüde
EÇS I 109b
eş-Şeyh Ramazân Efendi: Muhakkık Alî Paşa hareminde medfûndur.
EÇS I 109b
eş-Şeyh Sarhoş Balı Efendi: Tirevîdir, Kurşumlu Türbe'de medfûn olup türbesinin derîçesi üzre bu mısra‘ mastûrdur, târîh-i {Sâ‘î}:
EÇS I 109b
Fenâ câmı ile Balı Efendi mest idi geçdi.Sene 1040.
EÇS I 109b
el-Mevlâ Kınalızâde Alî Efendi: Nişâncı Paşa câmi‘i hazîresinde medfûndur. Târîh:
EÇS I 109b
Kadı-ı asker-i İslâm-ı güzînOl Alî nâm reîsü'l-fuzalâNakl edicek dediler târîhinİrtihâl eyledi kutbü'l-ulemâ.Sene 979.
EÇS I 109b
eş-Şeyh Muslihiddîn eş-şehîr bi-Nûreddînzâde: Filibe kurbünde Nesi (?) nâhiyesinde Anbârlı nâm karyeden zâhir olup Süleymân Hân'ın na‘şını Seğitvar'dan bile götürüp kendüler dahi Kocamustafâpaşa hareminde medfûn olup fevtine târîh:
EÇS I 109b
Vâ-şeyh Sene 981.
EÇS I 109b
el-Mevlâ Mü’ezzinzâde Mahmûd Efendi: Edirnekapusu'ndan taşra bir sed üzre medfûndur.
EÇS I 109b
el-Mevlâ el-A‘zam Sinâneddîn Yûsuf bin Hüsâm bin el-Abbâs: Sonisa kasabasındandır, der-livâ-i Amasiyye. Muhaşşî lakabıyla mülakkabdır. Sarıgürz mescidi hazîresi mütevârî hâk-i amber-âsâda medfûndur. Ulemâ-yı Rûm'un Kemâl Paşazâdesi ve Ebussu‘ud'dan sonra bu Muhaşşî Sinân Efendi fuzalâ-yı dehrdendir. Kuddise sırruhu.
EÇS I 109b
el-Mevlâ Mehemmed Çelebi ibn Sinâneddîn: Bunlar dahi pederleri cenbinde medfûnlard[ır].
EÇS I 109b
el-Mevlâ Kâmî Efendi: Edirnevîdir. Sahn-ı Semâniye olduğuna târîhdir:
EÇS I 109b
Mübâre bâd Kâmî sahn-ı izzet.Sene 966.
EÇS I 109b
Âhir-i kâr âhirete intikâl edüp Edirnekapusu hâricinde bir soffa üzre medfûn olup seng-i mezârında merkûm olan târîhdir:
EÇS I 109b
Dilâ yüz kodu hâke Kâmî nâgâh.Sene (---).
EÇS I 109b
el-Mevlâ el-fâzıl Şemseddîn Ahmed eş-şehîr bi-Kadızâde: Pederlerinin türbesi bâbına El-hayru fîhi deyü târîh yazar. Zürefânın biri dahi tas[h]îh edüp Lâ hayre fîh yazar. Ve bu Şemseddîn Kadızâde, şeyhülislâm iken merhûm olup Küçük Karaman reh-güzârlarında türbe-i pür-envârlarında medfûnlardır.
EÇS I 109b
el-Mevlâ Mehemmed Nûrullâh eş-şehîr Ahîzâde Efendi: Yemiş iskelesinde câmi‘leri hazîresinde medfûndur. Seng-i mezârında târîhi:
EÇS I 109b
Ahîzâde ukbâya azm eyledi.Sene 989.
EÇS I 109b–110a
Bu hakîr Evliyâ'nın ibtidâ seyâhate me’zûn olduğumuz bunların câmi‘-i şerîfinde niyyet-i i‘tikâf ile hâb-âlûd iken Hazret-i Risâlet'i ve Çar-yâr-ı bâ-safâyı gördüğümüz bunların helâl mâlıyla binâ etdüği câmi‘-i 110a pür-envârıdır.
EÇS I 110a
el-Mevlâ (---) Ahaveynzâdeler eş-şehîr Hoca Çelebi: Fevtine târîh:
EÇS I 110a
Bu iki sadra geldi nakkâd iki bürâder.Sene 1015.
EÇS I 110a
el-Mevlâ el-fâzıl Fuzayl ibn el-Mevlâ Alî el-Cemâlî: Lafz-ı fâzıl vilâdetlerine târîhdir. Murâd Hân-ı Sâlis'de fetvâyı teklîf etdiklerinde kabûl etmeyüp sene (---) târîhinde intikâl edüp Zeyrekbaşı seddi üzre pederlerinin (pederlerinin) kubbesi içre hâk-i pâ-yı pederinde defn ederken pederlerinin pâ-yı sa‘âdeti kefenden taşra nümâyân olup mâbeynden elli tokuz sene mürûr etmişken pâ-yı şerîfi ter ü tâze müşâhede olunmuşdur. Kuddise sırruhu.
EÇS I 110a
Ve bu türbe-i pür-envârda bir mekteb-i sıbyân-ı ebcedhân vardır. Her sabâh birer hatm-i şerîf tilâvet olunur.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Hüseyin ibn Muhaşşî Sinân Efendi'nin mahdûm-ı mihteridir. Sarıgürz'de pederlerinin mescidi sâhasında âsûdedir ve salâh-ı hâl ile müsellemdir.
EÇS I 110a
el-Mevlâ es-Seyyid Mehemmed el-Fâzıl ibn Mehemmed en-Nakîb eş-şehîr bi-Ma‘lûlzâde, târîh-i güfte-i Peyâmî:
EÇS I 110a
Rahmete vâsıl oldu Nakîb.Sene 993.
EÇS I 110a
Zencîrlikuyu kurbünde vâlidelerinin dârü'l-kurrâlarının hazîresinde medfûndur. Monlâ-yı azîz, Azîz ismine mazhar olmağile beyne'l-ulemâ ve'ş-şürefâ şerîfü'n-nefes idi.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Hüseyin eş-şehîr Sadrî Çelebi: Şehr-i iştibdendir. Mevtine târîh:
EÇS I 110a
Gitdi Sadrî cihân-ı fânîden. 993.
EÇS I 110a
Ne mahalde medfûn idiği ma‘lûmum değildir.
EÇS I 110a
el-Mevlâ el-fâzıl ivaz Efendi eş-şehîr bi-Manavkadî: Alâ’iyye livâsında Manavgad nâhiyesindendir. Eğrikapunun iç yüzünde bir latîf câmi‘i ve medrese ve dârü'l-hadîs-i rûşeni hareminde medfûndur. Târîh: