İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 110a
Bursa'ya vâlî oldu Manav. Sene 983.
EÇS I 110a
Sultân Murâd-ı Sâlis ile letâyifâtı ve te’lîfâtı çok bir sebük-rûh yârândan zarîf kimesne imiş. Târîh-i intikâli:
EÇS I 110a
Vahîdün kazâ nahbehu.Sene 994.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Mehemmed bin Şeyh Mehemmed bin İlyâs eş-şehîr Çivizâde: İslâmbol hâkidir. Zeyrekbaşı'nda câmi‘i hazîresinde başka mezâristânı vardır. Târîh-i mevlûdu güfte-i Hâverî:
EÇS I 110a
İnnehü hayru'l-veled.Sene (---)
EÇS I 110a
Ve mevtine târîh:
EÇS I 110a
Dedi Sâ‘î-i Dâ‘î intikâli sâline târîhÇivizâde Efendi bu cihândan eyledi rıhlet.Sene 993.
EÇS I 110a
Ve pederleri fevtine târîh:
EÇS I 110a
Mâte zübtetü'l-hükkâm.Sene 954.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Mustafâ Mehemmed: Birgi şehrindendir. Azm-i dârü'n-na‘îm-i câvidânî edüp Edirnekapusu hâricinde Kemâl Paşazâde ile Emîr Buhârî tekyesi mâbeyninde bir soffa-i ravza üzre medfûndur.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Mehemmed bin Seydî Ahmed bin Üveys bin Ahmed bin Mahmûdü'l-Bagavî: Cedleri Tefsîr-i Bagavî sâhibidir. Kendülere Gürz Seydîzâde derler, hasîbü'n-nesîb çelebidir. Fünûn-ı şettâya mâlik musannıf u mü’ellifdir. Kadıçeşmesi'ne muttasıl pederlerinin mektebi hazîresinde medfûndur.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Ahîzâde Hasan Çelebi: Vilâdetine târîh: Fazlullâh, sene 976. Ve evlâdı târîhi:
EÇS I 110a
Hüsnü'l-hulk Hasan. Sene (---).
EÇS I 110a
Pederleri câmi‘i sâhasında âsûdedirler.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Seyyid Murtazâ: Livâ-i Karaman'da Beğşehrindendir. Edirnekapusu bîrûnunda mestûrdur. Gazûb u lecûc kimesne idi. Âhir künc-i ibâdet ihtiyâr edüp halkdan munkatı‘ idi.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Mustafâ: Uzun Hasan Efendi'nin mahdûm-ı ercümendidir. Cinânî Efendi tahallüs eder. Mevtine târîh:
EÇS I 110a
Kıldı rıhlet Cinânî Efendi âh. Sene 999.
EÇS I 110a
Tekmîl-i mevâd etmiş müverrih-i âlem Türkî ve Fârisî tevârîhleri makbûl-i enâmdır.
EÇS I 110a
el-Mevlâ Bitli Alî Efendi: Şeyhülislâm Çivizâde Şeyh Mehemmed Efendi'nin bürâderi Defterdâr Abdî Çelebi'nin mahdûm-ı kihteridir. Çehârşenbebâzârı'nda Tavâşî Mehemmed Ağa câmi‘i kurbünde vâlideleri Şerîfe Kadın mescidi sâhasında medfûndur.
EÇS I 110a
el-Mevlâ el-a‘zam Zekeriyyâ Efendi: Ankaravî'dir ve şeyhülislâm-ı güzîndir. Hayâtî Çelebi mevtine târîh demişdir:
EÇS I 110a
Füc’eten Zekeriyyâ Efendi geçdi hemân.Sene 1010.
EÇS I 110a–110b
Selîm-i Evvel câmi‘i kurbünde inşâ etdikleri dâ[r]ü'l-hadîs civârında vâkı‘ şifâ[ha]ne(?) içinde medfûndur. Ne gûne gavvâs-ı ma‘ânî idüği ism-i şerîflerinden ma‘lûmdur. Ve bunlar Murâd Hân-ı Râbi‘'de müftî olan Yahyâ Efendi'nin pederleridir ve yedi aded telâmîzleri dahi şeyhülislâm olmuşdur. 110b
EÇS I 110b
el-Mevlâ Nâmî Nişâncı Paşa: Boyalı Mehemmed Paşa derler. Târîh-i güfte-i Sâ‘î Çelebi:
EÇS I 110b
Dedi ihvân-ı safâ fevtine târîh ne olaDediler vâsıl-ı Hak oldu Nişânî Paşa.Sene 1001.
EÇS I 110b
Kesegendede kurbünde câmi‘ine muttasıl türbesinde medfûndur ve bu târîh türbe atebesi üzre mastûrdur.
EÇS I 110b
el-Mevlâ Abdülkerîm eş-şehîr Deli imâm: Ma‘nisavîdir. Mevtine târîh:
EÇS I 110b
Vâsıl-ı cennet-i Hak oldu imâmü's-Sultân.Sene (---).
EÇS I 110b
Kira nâmında Yahûdî avretin bu katl etdirdi ve katline târîh: gazâ lafzıdır, sene 1008. Mezkûr imâm Okmeydânı'nda tekye önünde medfûndur.
EÇS I 110b
el-Mevlâ Tâcbeğzâde Nişânî mevtine târîh:
EÇS I 110b
Dedi târîh fevtine VâlîÂh fevt oldu Tâcbeğzâde. Sene 996.
EÇS I 110b
Mahmûdpaşa'da beddâvî şerbetcisi dükkânının mukâbilinde tarîk-i âmma nâzır bir demir pençere içinde pederi cenbinde medfûndur. Meşhûr-ı âfâk hattât-ı dîvânî olan Tâczâde bunlardır. Ammâ bu Tâcbeğ merhûm olduğu gün şâ‘ir el-Mevlâ Sûzenî Efendi merhûm olup Tâc ile Sûzenîzâde musallâda cenâzeleri kılınup Sûzenî Edirnekapusu hâricinde medfûndur. Mevtine târîh, güfte-i Hayâtî:
EÇS I 110b
Sefer kıldı bugün fânî cihândan Sûzenîzâde.Sene (---).
EÇS I 110b
Meşâyih-i izâm ve sulehâ-yı kirâm eş-şeyh Süleymân Efendi: Diyârbekrîdir. Şem‘-i mihrâb-ı mücâhede, gark-ı deryâ-yı müşâhede, mazhar-ı sâhib-i kerem bir kerâmât-ı aliyye sâhibi sâlih merd idi.
EÇS I 110b
eş-Şeyh {Seyyid} Muslihiddîn Efendi: Meşâyih-i Halvetiyye'de Merkez Muslihiddîn Efendi'nin halîfesi ve dâmâdıdır. Sene (---) târîhinde Yenikapu hâricinde kendüler binâ etdüği zâviyesinin hazîresinde Merkez Efendi türbesi cenbinde kendülere mahsûs türbelerinde medfûndur.
EÇS I 110b
{Menâkıb-ı Pîr Merkez Efendi}: Ve pîr-i azîzi Merkez Efendi hayâtda iken fukarâsına buyururlar kim "Şu yerde bir kerre secde ederken zîr-i zemînden bir sadâ geldi kim, 'Ya Şeyh ben şu yerde yedi bin yıl mahpûs bir kırmızı-gûn zülâlden lezîz bir aynü'l-hayâtım senin sebebinle vech-i arza çıkmağa me’mûrum ve beni Cenâb-ı Bârî maraz-ı hummâya mübtelâ olanlara dâ’-i devâ halk etmişdir. Elbette beni bu hapsden halâs eyle' deyü zîr-i zemînden böyle bir sadâ geldi. Gelin ey ahibbâ sizinle şu seccâdemiz mahallinde bir hafr kazalım" deyüp bism-i İlâh ile ibtidâ {kendiler} zemîne bir püşt-i pâ urup {ba‘dehu} cümle fukarâ üşüp bir bi’r-i mâ kazarlar kim hâlâ ahmerü'l-levn bir ayn-ı azîmdir. Bu âb-ı hoş-güvârı üç kerre ale's-sabâh tahte'l-kahve tenâvül etmeden nûş etseler bi-emrillâh hummâ-yı rub‘dan ve hummâ-yı muhrikden halâs olur. Merkez Efendi ayazması nâmıyla meşhûr-ı âfâk bir câh-ı mâdır.
EÇS I 110b
eş-Şeyh Hazret-i Ekmeleddîn Efendi: Ayas Paşa huddâmlarındandır. Tarîk-i Halvetî'de Süleymân Efendi halîfesidir. Sofular hammâmı tekyesi sâhasında medfûndur. Azîz-i mezbûr esrâr-ı irfân ile meşhûrdur.
EÇS I 110b
eş-Şeyh Selâmî Mustafâ Efendi: iznikîdir. Edirnekapusu hâricinde Emîr Buhârî tekyesi hazîresinde medfûndur.
EÇS I 110b
eş-Şeyh Ahmed Buhârî: Unkapanı kurbünde hânesi cenbinde kendülere Murâd Hân-ı Sâlis binâ etdüği türbe içinde âsûdedir. Mücerred [u] bî-ayâl, fânî meşreb, ehl-i hâl azîz idi. Kuddise sırruhu.
EÇS I 110b
eş-Şeyh Ahmed Sâdık: Vilâyet-i Buhârâ'dan Taşkendi hâk-i pâk[in]dendir. Üç kerre İslâmbol'dan ve üç kerre diyâr-ı Belh'den piyâdece hacca gidüp İslâmbol'a geldikde Emîr Buhârî zâviyesinde medfûndur. Mevtine târîh-i Sâ‘î:
EÇS I 110b
Dirîğâ Taşkendî derdile yüz koydu tofrağa