İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 121b
Yevm-i azlde bürâderleri yerine Dâmâd Efendi nasb olunup bu gûne târîh denmişdir:
EÇS I 121b
Azl-i azîzânNasb-ı dü nâdânTârîh-i îşânTelvîs-i dîvân. Sene 1017.
EÇS I 121b
Diğer târîh:
EÇS I 121b
Besmele bâsı ile târîhinYazdılar Hocazâdeler ma‘zûl.Sene (---).
EÇS I 121b
el-Mevlâ el-fâzıl Ahmed Efendi ibn el-Mevlâ Sa‘deddîn ya‘nî Hocazâde Efendi: Üstâd-ı Arasto-yı ma‘ânî, mu‘allim-i makâm-ı Murâd Hânî olan sa‘d-ı zamânın ferzend-i ercümendidir. Târîh-i fevti:
EÇS I 121b
Ve'msikû kavle Muhammedin ve aleyhi'l-fetvâ.Sene 1010.
EÇS I 121b
Eyyûb câmi‘inde cenâzesi namâzın Üsküdarî Mahmûd Efendi kılup yine Eyyûb civârında medfen-i mu‘ayyenlerine güzâr ve vâlid-i kuds-âşiyânları cenbine defn kılındı. Ziyâretgâh-ı ehl-i nazardır. Cemî‘i ulûmda deryâ-yı ma‘ârif olduğundan gayrı pâkîze eş‘âr-ı belîği vard[ır].
EÇS I 121b
eş-Şeyh âlimü'l-celîl Alî Beğ ibn Husrev: İznik'de Fâzıl Alî Beğ demekle şöhret bulmuşdur. Osmâncık asrında Adabalı nâm azîzin neslindendir. Sultân Ahmed Hâ[n] cülûsunda Eyyûb Sultân'da Ahmed Hân beline bunlar kılıç kuşatmışlardır. Sene (---) târîhinde menzil-i fânîden dâr-ı bâkîye irtihâl edüp yine Eyyûb Sultân türbesi hareminde medfûndur. Azîz-i mezbûr fezâ’il-i celîle ile meşhûr bahr-i muhît-i ilm-i Rabbânîye mâlik merd-i Hudâ idi.
EÇS I 121b
eş-Şeyh Eyyûbî Mahmûd Efendi: Küberâ-i Halvetî'den Ya‘kûb Efendi halîfesidir. Yine Eyyûb'da Cezerî Kâsım Paşa câmi‘ine karîb bir mescid-i şerîf ve bir zâviye-i latîf-i rûşenâ inşâ etmişdi. Ol makâm-ı ferah-fezânın hareminde medfûndur.
EÇS I 121b
eş-Şeyhü'ş-şüyûh sâhibü't-tecvîd ve'l-kırâ’e Hazret-i Ahmed Efendi El-Mısrî: Mu‘allimü's-sultân ve sâhib-i dârü'l-kur’ân idi. Rûm'da kırâ’at ile Kur’ân-ı azîmi tilâvet etmek bunlardan kalmışdır. Eyyûb Sultân câmi‘inin imâmı iken bin târîhinde intikâl eyleyüp Sokullu Mehemmed Paşa türbesi sâhasında âsûdedir. Bu hakîr'in üstâdı Evliyâ Efendi'nin üstâdıdır. Rahmetullâhi aleyhimâ.
EÇS I 121b
eş-Şeyhülislâm Hâmid Efendi: Eyyûb'da medfûndur. İslâmbol'da Fîlyokuşu'nda câmi‘i ve medresesi var. Hakîr Evliyâ ol medresede hücre-nişîn olup Ahfeş Efendi nâm hümâm Dersiâm'dan yedi sene ba‘zı fünûn tekmîl etdik, mübârek âsitânedir. Merhûm Hâmid Efendi'nin fevtine târîhdir, güfte-i Vankulu Mehemmed Efendi, min telâmîz-i Hâmid Efendi:
EÇS I 121b
Müftî-i dîn-i Ahmed Hâmid Efendi çünkimEtdi güzer cihândan ukbâya oldu mes‘ûdSeyrimde gece gördüm bir gülsitânda anıAnda Habîb-i ekrem Ashâbı cümle mevcûdDedim ki bu kadardır oldu makâm-ı HâmidHâtif'den erdi târîh hâzâ makâm-ı Mahmûd.Sene 985.
EÇS I 121b
el-Mevlâ Hocazâde Mes‘ûd Çelebi: Eyyûb'da vâlidleri binâ etdüği mekteb sâhasında medfûndur.
EÇS I 121b
el-Mevlâ Sarı Muslihiddîn: Amasiyye-i gâsiyedendir ve Eyyûb civârında bir revzen içre medfûndur. Gâyet fârisî-hân olmağile fesâhat ve zerâfet üzre fârisî tekkellüm ederdi.
EÇS I 121b
el-Mevlâ Abdullâh Martoloszâde: Hâk-i pâk-i İslâmbol'dandır. Eyyûb türbesi kurbünde Hâmid Efendi cenbind[e] medfûndur. Hakkâ kim fazîlet-i ilmiyye ile meşhûr idi.
EÇS I 121b
el-Mevlâ Sa‘deddîn Hasan eş-şehîr bi-Hocazâde: Ayasofya câmi‘i içinde tecdîd-i vuzû’ ederken dünyâdan el yudu. Eyyûb'da binâ etdikleri dârü'l-kurrânın hazîresinde mütevârî hâk-i pâk-i atîr-âsâde medfûndur.
EÇS I 121b
Merkad-i Kara Mustafâ Paşa: Fâtih-i cezîre-i Kıbrıs Selîm-i Sânî vezîridir. Eyyûb hareminin sol kapusunun iç yüzünde bir kubbe-i serâmed içinde medfûndur ve gazâ etdüği tîr [u] kemânı başı ucunda maslûbdur.
EÇS I 121b
el-Mevlâ Saçlızâde Abdülevvel Efendi: Eyyûb civârında medfûndur.
EÇS I 121b
el-Mevlâ Pîr Mehemmed Azmî Efendi: Defterdâr Pîr Ahmed Çelebi'nin defter-i âmâli Azmî Efendi Kıbrıs'ı tahrîf ederken bu beyt târîh olmuşdur:
EÇS I 121b
Nizâm-ı sübha-i ömrü erüp encâma hatm olduAnıniçün makta‘-ı itmâmına târîh nazm oldu.
EÇS I 121b
{Diğer târîh:
EÇS I 121b
Rûh-ı pâkine dembedem rahmet.Sene 1040}
EÇS I 121b
Mevtine târîhdir:
EÇS I 121b
Azmî dâr-ı alâya azm etdi.Sene (---).
EÇS I 121b
Eyyûb'da medfûndur.
EÇS I 121b–122a
Kabr-i Güzel Siyâvuş Paşa: Süleymân Hân vezîridir. 122a Çârsû içre bir kubbe-i âlîde cemî‘i ta‘allukâtları ile medfûndur. Şâh-râha nâzır pençeresi üzre tahrîr olununan târîhdir: (---) (---) (---) (---). Mi‘mâr Sinân binâsıdır.
EÇS I 122a
el-Mevlâ Babazâde Mehemmed Efendi: Kal‘a-i Larende'dendir. Eyyûb'da hazîre-i mahsûsa içinde medfûndur.
EÇS I 122a
Merkad-i el-Mevlâ Mehemmed bin Abdullâh eş-şehîr Hubbî monlâsı: Eyyûb'da müstakil türbesinde medfûndur.
EÇS I 122a
Kubbe-i el-Mevlâ Mehemmed Bâkır eş-şehîr Dökmecizâde: Irâk-ı Acemîdirler. Hikmet-i Hudâ Şehzâde-i Acem Haydar Mîrzâ merhûm olduğu sâ‘at merkûm Mehemmed Bâkır dahi ol ân merhûm olup iki Acem ferzendi gûyâ ma‘hûd imişler deyü İslâmbol zürefâsı içre niçe güft [ü] gû latîfe oldu. Eyyûb'da âsûdedirler. {Güfte-i Bâkî Efendi:
EÇS I 122a
Şâdumân olsun Acemler gözleri aydın yineMîr Haydar nûr-ı çeşm-i Husrev-i Îrân gelür,
EÇS I 122a
deyü ebyâtlar denilmişdir. Ba‘dehu Kızılbaşlar kemiklerin serîka edüp Acem'e götürmüşlerdir}.
EÇS I 122a
Ziyâret-i el-Mevlâ Hâcegîzâde Mustafâ Efendi: Eyyûb'da medfûndur. Fazîlet-i bâhire sâhibi ve salâh-ı hâl ile meşhûr idi.
EÇS I 122a
el-Mevlâ fâzıl el-azîz eş-şeyh Abdülkâdir bin Hacı Mü’eyyed ya‘nî Şeyhülislâm Şeyhî Efendi: Eyyûb türbesi civârında medfûndur.
EÇS I 122a
Kubbe-i el-Mevlâ Feridûn Beğ et-Tevkî‘î: ismi Ahmed'dir ve Çivizâde perverdesidir. Eyyûb türbesi civârında müstakil türbesi vardır. Mehemmed Hân-ı Sâlis nişâncısı olmağile Mehemmed Hân cülûsuna târîh-i musanna‘ demişdir. Târîh budur:
EÇS I 122a
Atâ {982} bahş oldu ihsânına târîhCülûs-ı sâline şemşîr-i İslâm.Sene 982.
EÇS I 122a
Ziyâret-i eş-şeyh Baba Mahmûd Efendi: Şehr-i Filibevîdir. Şu‘arâ-yı fâzıl ve âlim bir kimesne idi. Niçe te’lîfâtlarından mâ‘adâ Tefsîr-i Ebussu‘ûd'u tahrîr edüp ilm-i inşâda ve ilm-i arûzda ve gayrı fünûnda Monlâ Câmî-i sânî idi. Belki dahi mâ-fevki idi. Eyyûb civârında kabr-i mu‘ayyenesi ziyâretgâh-ı ulemâdır.
EÇS I 122a
Ziyâretgâh-ı Gâzî Palak Mustafâ Paşa: Süleymân Hân vezîr[i] kapudan paşalarındandır kim İslâmbol'dan kırk pâre kadırga ile Sebte Boğazı'ndan mühimmât [u] cebehâne ile çıkup Mısır cezîresin ve Habeş burnun dolaşup Lahsa ve Basra'dan Bağdâd altına yigirmi pâre kadırga ile Süleymân Hân'a vâsıl olup Bağdâd fethinde bulunan Palak Mustafâ Paşa'dır. Hidmeti mukâbelesinde Mısır ihsân olunup ba‘dehu İslâmbol'da kubbe-nişîn iken merhûm olup Eyyûb hareminin Hünkârkapusu hâricinde bir kubbe-i mahsûsası içinde medfûndur. Kuddise sırruhu.
EÇS I 122a
Merkad-i Kandî Mustafâ bin Celâl Tevkî‘î: Eyyûb'da bürâderi Sâlih Efendi ile binâ etdüği câmi‘in sâhasında mestûrdur. Fevti târîhidir:
EÇS I 122a
İlâhî rahmet eyle Mustafâ'ya.Sene (---).
EÇS I 122a
İlm-i tevârîhde bî-hisâb te’lîfâtları vardır.