İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 122a
el-Mevlâ Mehemmed ibn Mehemmed [eş-şehîr] bi-ibnü'n-neccâr: Karaman'dan zuhûr edüp merkad-i pâki Eyyûb'dadır.
EÇS I 122a
Ziyâret-i el-Mevlâ Ca‘fer Efendi: Ebussu‘ûd Efendi'nin ammisi Abdünnebî Efendi'nin mahdûm-ı mükerremidir. Eyyûb'da Cezerî Kâsım Paşa hareminde medfûndur.
EÇS I 122a
Merkad-i el-Mevlâ Mahmûd Emîn Karabâğî: Şirvân'da Karabâğ'dandır. Eyyûb'da Şâh Sultân câmi‘i mukâbilinde medfûndur.
EÇS I 122a
el-Mevlâ Alî bin Abdül‘azîz eş-şehîr Ümm-i veledzâde: Eyyûb'da Ebussu‘ûdzâde Mehemmed Çelebi'nin cenbinde medfûndur, sene 981.
EÇS I 122a
Merkad-i el-mevlâ Es‘ad Efendi ibn Sa‘deddîn-i Sânî: Hazret-i Eyyûb'da vâkı‘ vâlid-i mâcid ve bürâder-i vâlâ-kihterinin cenbinde medfûndur. Yetmiş altı hasîse üzre memdûh-ı âlem te’lîfâtları vardır. Gûyâ Ebussu‘ûd-ı sânî idi. Ve,
EÇS I 122a
Kabr-i Mevlânâ Seyyid Kâsım Gubârî: Belde-i Âmid'den be-dîdâr idi. Eyyûb civârında medfûndur. Monlâ-yı merkûm harîs-efşâ-yı zû-fünûn idi. Ve vecîh-i edîb, hulvü'l-lisân ve lebîb-i müntesib olduğu kibâr meclisinde herkesi hayr ile yâd ve ihsâna teveccühlerin tebşîr ile niçe mahzûnu şâd kılmağa mu‘tâd etmişlerdi. Rahmetullâhi aleyh.
EÇS I 122a
Kabr-i el-mevlâ el-fâzıl Sâlih Efendi: Sultân Murâd-ı Sâlis mu‘allimi Sa‘deddîn Efendi'nin mahdûm-ı râbi‘idir. Sinn-i şerîfleri kırka bâliğ oldukda toksan altı cild kütüb-i mu‘tebere te’lîfâtları var idi. Bu kadar menâsıblara mutasarrıf olup eşgâl-i dünyâ ile âlûde iken aceb kuvvet-i kudsîdir kim gûyâ imâm-ı A‘zam-ı sânîdir. Vasiyyetleri üzre Ebâ Eyyûb-ı Ensârî kurbünde pederleri cenbinde medfûndur. Kuddise sırruhu.
EÇS I 122a
Merkad-i Tabanıyassı Mehemmed Paşa: Vüzerâ-yı Sultân Murâd-ı Râbi‘, Eyyûb Sultân türbesine muttasıl bir köşede medfûndur.
EÇS I 122a
el-Mevlâ Alî bin Mehemmed: Osmân Hân hocası Ömer Efendi'nin bürâder-i kihteridir. Eyyûb civârında âsûdedir. Gâyet sulehâ-yı ümmetdendir. Ekseriyyâ evkât-ı hamsesin Sultân Mehemmed câmi‘inde edâ eder giderdi ve dâ’imâ hamd ederdi.
EÇS I 122a–122b
Ziyâretgâh-ı el-fâzıl es-Seyyid Mehemmed ibn es-Seyyid Mehemmed: Vilâyet-i Hamîd dâhilinde Eğirdir nâm kasabada âsûd[e] olan kutb-ı 122b izz u temkîn eş-şeyh Hazret-i Burhâneddîn'in necl-i necîbidir. Ve Mısır'da Nakîbü'l-eşrâf Burhâneddîn hazretleri efendimiz mezkûr sultânın evlâd-ı zevi'l-ihtirâmlarındandır. Merkûm Şerîf Mehemmed Efendi, Ebî Eyyûb'da i‘dâd etdikleri türbe-i ıtr-ı pâkde mütevârî hâk-i pâkdir. Şi‘r [ü] inşâda yegâne-i efrâd, ma‘ârifde müfred-i zamâne idi, pederimiz ile gâyet hüsn-i ülfetleri var idi.
EÇS I 122b
el-Mevlânâ el-fâzıl ve's-sadr el-kâmil Mehemmed bin Hüsâm eş-şehîr Kara Çelebizâde Efendi: Sene 1042 Zilhiccesinde merhûm olup cenâzesi Ebü'l-feth'de kılınup Eyyûb civârında mütevârî hâk-i pâ-yı amber-âsâ kılınmışdır. Yetmiş yerde hayrât [u] hasenâtları vardır. Bu hakîr çok ihsânın görmüşüz. Rahmetullâhi aleyh.
EÇS I 122b
el-Mevlâ Bitlice Mustafâ Efendi: Eyyûb'da medfûndur.
EÇS I 122b
Târîh-i fevt-i Hânende Südcizâde:
EÇS I 122b
Kıla mahâfil-i cennetde Südcizâde makâm.Sene (---).
EÇS I 122b
Târîh-i kabr-i musâhib-i Sultân Murâd-ı Râbi‘ Mûsâ Çelebi:
EÇS I 122b
Mûsâ'ya cemâliyle tecellî kıla Bârî.Sene (---).
EÇS I 122b
Receb Paşa sipâh zorbalarına katl etdirüp İbrâhîm Paşa sarâyından Mûsâ'nın na‘şını pâre pâre Atmeydânı'na bırakdılar. Murâd Hân cenâzesine hâzır olup Eyyûb'da şâhrâh üzre bir hadîd şebeke içinde medfûndur ve seng-i mezârında bâlâdaki târîh, zeheb [ü] lâjiverd ile mastûrdur.
EÇS I 122b
Kara Monlâ Sünbül Alî Efendi'nin mevtine târîhdir:
EÇS I 122b
Mürd şüd Monlâ Alî der-sâl-i mûş.Sene (---).
EÇS I 122b
Târîh-i türbe-i Ferhâd Paşa: {Kâr-ı Mi‘mâr Sinân}. Vezîr-i Murâd-ı Sâlis ve Mehemmed-i Râbi‘ kurb-ı iskele-i Eyyûb Sultân türbe-i pür-envârının atebe-i ulyâsı üzre tahrîr olunmuşdur. Târîh:
EÇS I 122b
Teng-mû ilhâm ile İlmî dedi târîhiniEyledi Ferhâd Paşa Adn-i âlîde makâm.Sene (---).
EÇS I 122b
Târîh-i türbe-i Musâhibe-i Sultân İbrâhîm Hân Şekerpâre Kadın: Kurb-ı iskele-i Eyyûb. Ammâ kendiler asr-ı Mehemmed Hân-ı Râbi‘'de diyâr-ı İbrîm'e nefy olunup ba‘de'l-ıtlâk Mısır'da merhûme olup türbesi hâli üzre kalup târîhi bu gûnedir: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS I 122b
el-Mevlâ Gınâyî Efendi: Şu‘arâ-yı Murâd-ı Sâlis, Ebû Sa‘îd hânesi mukâbilinde şâhrâha nâzır medfûndur. Mücelled dîvânı ve Bahirnâme'si vardır.
EÇS I 122b
Târîh-i türbe-i Kâsım Paşa der-çârsû-yı Eyyûb Sultân:
EÇS I 122b
Diyelim rûhıyiçün Fâtiha dâ’im el açupAdn-i a‘lâyı makâm eyleye Kâsım Paşa.Sene (---).
EÇS I 122b
Târîh-i türbe-i Kâsım Paşazâde:
EÇS I 122b
Dedi târîhi Nihâdî el açupFâtiha okuyalım rûhıyiçün.Sene (---).
EÇS I 122b
Târîh-i türbe-i Selîm ve Murâd Hân vezîri Ca‘fer Paşa der Eyyûb cânib-i Ortayol:
EÇS I 122b
Ederken âlemi seyr [ü] temâşâAdem iklîmine erişdi râhıBir eksikli Beyânî dedi târîhBehîşt ola makâmı yâ ilâhî.Sene 995.
EÇS I 122b
Târîh-i türbe-i azîm Sokullu Koca Mehemmed Paşa: {Mi‘mâr Sinân binâsıdır}. Süleymân'a ve Selîm'e ve Murâd Hân'a kırk sene vezâret edüp âhir dîvânda bir eli kanlı deli serhadli bıçağ ile dîvânda şehîd etdüğine târîhdir:
EÇS I 122b
Hükm-i Hak ile şehîd oldu Mehemmed Paşa.Sene 987
EÇS I 122b
Vüzerâ türbelerinde bundan mu‘azzam türbe ve imâret ve medrese yokdur.
EÇS I 122b
eş-Şeyh Baba Yûsuf: Tarîk-i Bayramîlerdendir İdrîs Köşkü'nde medfûndur. Ve,
EÇS I 122b
Türbe-i Pertev Paşa: Süleymân Hân vüzerâlarındandır. Süleymân Hân Seğitvar kal‘ası altında merhûm olduğu gün Seğitvar'ı Süleymân Hân'ın ölüsü feth etdüğinden mâ‘adâ bu Pertev Paşa seksen yedi bin asker ile Erdel diyârı kal‘alarından Göle kal‘asın Süleymân Hân merhûm olduğu sâ‘at feth edüp Seğitvar altında Sokullu Mehemmed Paşa'ya müjde gelmişdir. Ba‘dehu Pertev Paşa merhûm olup Eyyûb Sultân civârında medfûn olmuşdur. Koca Mi‘mâr Sinân, üzerine bir kubbe-i münevver etmişdir.
EÇS I 123a
Bundan,
EÇS I 123a
İki yüz kırk ikinci fasılKasaba-i Südlüce'nin câmi‘ ve mesâcid ve medâris ve hân [u] hammâmları ve tekyeleri ve sarây-ı âlîleri ve ziyâretgâhları târîhleriyle bildirir
EÇS I 123a
Evvelâ kasaba-i Südlüce Eyyûb Sultân önündeki Halîc-i mâlihin karşu şimâlinde er avret nümâyân olduğu Halîc kenârında Galata mevleviyyeti nâhiyesinde başka subaşı hâkimli bin iki yüz ma‘mûr [u] âbâdân bâğ-ı İremli sarâylar ve gayrı âsâr-ı binâlar ile müzeyyen bir kasaba-i şîrîndir kim lisân-ı Acem'de "Kend-i şîr" derler, lisân-ı Arab'da "Rabta-i leben" derler, Türkî'de "Südlüce" derler, Rûm'da "Galata" derler, cümlesi süd ma‘nâsınadır. Zîrâ bu kasabanın nebâtâtı ve hevâsının letâfetinden südü hâlis olmağile Südlüce derler.
EÇS I 123a
Bu mahalden Eyyûb Sultân şehrine kayıklar ile ubûr olunur. Mâbeynehümâsı sığlıkdır, azîm keştîler gelemezler. Zamân-ı küffârda bu mahalde zencîr üzre cisr-i azîm var imiş, hâlâ âsâr-ı binâları nümâyândır. Bu mahalden yine deryâ ile Alîbeğköyü'ne ve Kâğıdhâne köyüne, cânib-i şimâle tokuz mîl mezkûr Halîc ile tarafeynin çemenzâr yerin temâşâ ederek Kâğızhâne'ye varılır. Ammâ kasaba-i Südlüce bu Kâğıdhâne boğazı ağzında vâkı‘ olmuş cümle hâneleri leb-i deryâdan tâ Ca‘fer-âbâd dağına çıkınca biri biri üzre Halîc'e ve Eyyûb'a nâzır bâğlı ve bâğçeli hevâdâr dâr-ı amârlar ve cevâmi‘lerdir.
EÇS I 123a
Cümle (---) mahalle ve (---) câmi‘dir. Cümleden mükellef kurşumlu Çavuş Paşa câmi‘i çâr-kûşe, harpüşte tahta kubbesi ve bir tabaka mevzûn taş minâresi var.
EÇS I 123a
Ve (---) câmi‘i (---) {ve Hekîm Kaysûnîzâde mescidi Süleymân Hân'ın Mi‘mâr Sinân binâsıdır.} Gayrısı mesâcidlerdir.