İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 133b
Ülhimtü fî târîhihi,Mâün li-Es‘ada hayrehu.Sene 1022.
EÇS I 133b
Diğer târîh-i çeşme-i û:
EÇS I 133b
İzâ temme hâze'l-binâ kâlûTârîhü hâzâ hayru's-sa‘dî.Sene (---).
EÇS I 133b
Yine Çizmeciler tekyesi önünde Sârıku'l-bahr Hüseyin Efendi hânesi dîvârındaki çeşmenin târîhidir:
EÇS I 133b
Tamâm oldu binâsı çünki târîhDedi hâtif misâl-i mâ-i cennet.Sene 1066.
EÇS I 133b
Târîh-i çeşme-i Sultân Ahmed, der Tophâne:
EÇS I 133b
Gûyiyâ âb-ı hayât bunda kıldılar sebîl.Sene (---).
EÇS I 133b
Topcularkapusu önünde çâr-kûşe çeşmesârdır.
EÇS I 133b
Niçe yüz çeşme-i cân-perverler vardır ammâ bunlar cümleden meşhûr cârîdir. (---) (---) (---) (---)
EÇS I 133b
Şehr-i Tophâne'de cümle altı hammâmdır, cümleden Alî Paşa hammâmı pâk ve mâ’-i sâfî ve huddâmları nerm [ü] râm bir hammâm-ı hâs [u] âmdır. Andan Çufud sokağı'nda (---) hammâmı, ol kadar rûşen-binâ değildir. Andan Kullekapusu hâricindeki mahallede (---) hammâmı ve Galatasarây kurbünde (---) hammâmı ve Tophâne kârhânesinin kurbünde Küçük Çavuşbaşı hammâmı.
EÇS I 133b
Ve Fındıklı'da Monlâ hammâmı'nın kapusu üzre târîhi böyle tahrîr olunmuşdur:
EÇS I 133b
Görenler ol makâm-ı dil-küşânın dedi târîhin
EÇS I 133b
Leb-i deryâda seyrân eyle hammâmını Monlâ'nın.
EÇS I 133b
Sene (---).
EÇS I 133b
Bu hammâmlardan mâ‘adâ yedi yüz hânedân hammâmları vardır kim ba‘zısına ahâlî-yi mahalle ehl [ü] iyâlleri ile girirler.
EÇS I 133b–134a
Der-beyân-ı dekâkîn-i esnâf-ı ehl-i hıref: Şehr-i Tophâne'de ve kasaba-i Fındıklı'da cümle sekiz yüz dükkândır. Gerçi bezzâsteni yokdur ammâ yine her zî-kıymet eşyâ mevcûddur. Zîrâ 134a bender şehirdir. Gûnâ-gûn meyve fürûht eden bâzârcı dükkânları ile meşhûrdur. Zîrâ bu dükkânlar cümle dıraht-ı azîmler sâyesinde binâ olmuşdur.
EÇS I 134a
Ehl-i hırefinin memdûh kârlarından nâzik kirde kebâbı ve kirdesi ve lezîz hoşâbı ve levendât içün darı bozası. Ve hâs u beyâz pembe-misâl sünger gibi göz göz pişmiş Tophâne somunu, Sabanca somunundan ve Amasiyye Lâdiki ekmeğinden lezîzdir kim bu kârhâne sâhibi Îsâ Çelebi'ye bir dervîş du‘â edüp bir vefk vermiş, ol zamândan berü Îsâ Çelebi'nin vefk-ı murâdı üzre felek müsâ‘ade edüp ekmeği cihân-ârâdır kim Acem şâhlarına bu Tophâne somunundan götürüp Rûm'dan Isfehân'a üç ayda varup aslâ müteğayyir olmamışdır.
EÇS I 134a
Der-vasf-ı ahâlî-yi şehr-i Tophâne: Ekseriyyâ halkı tüccâr ve manav ve keştîbân ve topcuyândır. Ve Karadeniz sâhilinde şehr-i Sınab'dan ve Amasra ve Ereğli ve Bartın ve Bafra ve Samsun ve Uca [Ünye] şehri halkları cem‘ olmuşlardır.
EÇS I 134a
Ve Gürcî ve Abaza kavmi gâyet çokdur. Hâlâ beher sene bu Tophâne Abazaları evlâdları bir yaşında ve ikisine bâliğ iken şehir oğlanı olmasın kul olup satılup devlet-mend olsun içün her sene evlâdların süd analara verüp niçe beşik kundak, oğlan uşak, gemiler ile Abaza diyârına gönderüp on, on beş yaşında İslâmbol'a getirüp pâdişâh musâhiblerine pîşkeş yâhûd fürûht edüp çerâğ ederler. İşte bizim merhûm Melek Ahmed Paşa ve Siyâvuş Paşa böyle Tophâne Abazası idi. Bunun emsâli niçe bin evlâdları Tophâne'den Abaza'ya gidüp gelmededir. Ve a‘yân-ı kibârları azdır.
EÇS I 134a
Ve şehr-i azîm olduğuna göre çeşmeleri {dahi} azdır. Ammâ her hânede birer çâh-ı mâları vardır. Ve şehrine göre çârsû-yı bâzârları dahi azdır.
EÇS I 134a
Ve ekser evleri C[ih]ângîr ve Ayaspaşa ve Ağa hammâmı ve Çavuşbaşı mahallelerinin cümlesi deryâya nâzır kat-ender-kat biri biri üzre mukassî evlerdir. Anlardan mâ‘adâ hâneleri bâğlı ve bâğçeli sarâylardır.
EÇS I 134a
Ve cemî‘i sokakları İslâmbol ve Eyyûb ve Kâsımpaşa ve Galata gibi serâpâ kaldırım döşelidir. Ve şâhrâhları vâsi‘dir.
EÇS I 134a
Ve mesâcidleri birbirine karîbdir. Zîrâ halkı gâyet musallî, sulehâ-yı ümmetden kimesnelerdir.
EÇS I 134a
A‘yân [u] eşrâfı elbise-i fâhireler geyüp sâ’ir vasatü'l-hâl tüccâr ehl-i hırefleri kudretine göre siyâb-ı kasîrler geyerler. Ve zenâneleri çuka ferrâce ve başlarına ve dülbend izâr ve yüzlerine kıl nikâb ile selâmiyye dîbâ takya geyüp gâyet mü’eddebâne hareket ederler. Ve bu şehrin mahbûbu ve mahbûbesi vardır.
EÇS I 134a
Ve bu şehrin arz-ı beledi ve tûl-ı nehârı hemân İslâmbol gibidir. Zîrâ bir mahallesidir.
EÇS I 134a
Tophâne şehrinde medfûn kibâr-ı evliyâları ve ulemâ ve meşâyih-ı vüzerâların merâkıd-ı pür envârların beyân eder
EÇS I 134a
Evvelâ ziyâret-i (---), Îsâ Çelebi furunu kurbünde bir kubbe-i azîmde medfûndur.
EÇS I 134a
Ve kabr-i Mevlânâ Nakîb Yahyâ Efendi, Arab Ahmed Efendi türbesinde medfûndur.
EÇS I 134a
Ve ziyâret-i Kapudan ve Kılıç ve Uluc Alî Paşa {Mi‘mâr Sinân binâsıdır} câmi‘i'nin sol tarafında bir kubbe-i âlî içinde sâhibü's-seyf gibi Kılıç Alî kılıcın arşa asup okun atup yayın yasup yatır.
EÇS I 134a
Fındıklı'da şâhrâh üzre kabr-i Kalenderî Mehemmed Efendi'nin fevti târîhidir:
EÇS I 134a
Bir âfitâb kadr kerem kânı serveriSaldı zemîne gûrına çarh-ı sitemgeriTârîhini Halîlî dedi lütf-ı Hak ileCâvîd-i cennet ola nasîbi Kalenderî.Sene (---).
EÇS I 134a
Kullekapusu Mevlevîhânesi'nin mezâristânı içre Miskâlî Solakzâde'nin Nakkâş Bihzâd'ı fevtine târîhdir:
EÇS I 134a
Kalem-gîr-i ecel bozdı yazık bu nakş-ı Bihzâd'ı.
EÇS I 134a
Sene (---).
EÇS I 134a
Yine bu Kullekapusu Mevlevîhânesi'nde Şeyh Âdem Efendi hacca gidüp Mısır'da merhûm olup yerine Arzî Mehemmed Efendi meşîhatine ve fevtine târîhdir:
EÇS I 134a
Buyurdu ey Nisârî böyle tahrîr eyle târîhin
EÇS I 134a
Değildir devr-i Âdem geçdi o devr-i Mehemmed'dir.
EÇS I 134a
Sene (---).
EÇS I 134a–134b
(---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) 134b
EÇS I 134b
İki yüz kırk sekizinci fasılBeşiktaş şehrinin imâretleri ve hayrât [u] hasenâtları ve hânedânları ve acâyibâtları ve âsâr-ı binâ-yı ibret-nümâların beyân eder