İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 144b
Niçe bin ziyâretler var ammâ ma‘lûmumuz bunlar[dır].
EÇS I 144b
İki yüz altmış altıncı fasılKadıköy imâretin beyân eder
EÇS I 144b
Evvelâ hicret-i nebeviyyenin sene (---) târîhinde İslâmbol tekurı Kanator Kıral Seydî Battâl Gâzî'nin havfından bu cezîreye kal‘a binâ edüp deyr-i azîmlerle ve bî-had âdemle amâr etdi.
EÇS I 144b
Ba‘de'l-feth Mehemmed Hân feth edüp kal‘asın münhedim edüp şehrini Dârü's-sa‘âde ağalarına hâs ihsân eyledi. Hâlâ cümle sekiz yüz hânedir. Bir mahalle-i müslim ve yedi mahalle-i Rûm keferesi ve altı yüz bâğdır. Leb-i deryâda yel değirmenleri vardır. Ve Terzi Mustafâ Ağa yalısı cümleden ma‘mûrdur.
EÇS I 144b
Ve çârsû içre bir minâreli kıble kapusuna (---) kademe taş nerdübân ile urûc olunur şekl-i murabba‘ kiremitli bir câmi‘-i müfîd [ü] muhtasardır. (---) Hân'ın Dârü's-sa‘âde ağası Osmân Ağa binâsıdır, kıble kapusu üzre târîhi:
EÇS I 144b
Nâm-ı pâki bânî-i hayrâta âsârı tamâmDediler târîhini bil câmi‘-i Osmândır.Sene (---).
EÇS I 144b
Bundan gayrı câmi‘ yokdur. Bir hammâmı ve yüz dükkânı var gayrı imâret yokdur. Ammâ limanında balığı çokdur.
EÇS I 144b
Hamd-i Hudâ İslâmbol'un Anatolu tarafında olan Kavak boğazından berü bu mahalle gelince tokuz pâre kasabât şehirlerin ve bâğ u bâğçelerin alâ kadri'l-imkân müfîd ü muhtasar tahrîr edüp itmâmı müyesser oldu.
EÇS I 144b
İki yüz altmış yedinci fasılHâk-i Kostantıniyye'nin cânib-i erba‘asında pâdişâhlara mahsûs ne kadar bâğ-ı İremezât misilli hâs bâğçeler varsa anların esmâların beyân eder
EÇS I 144b
Evvelâ Sarâyburnu'nda Hazret-i Süleymân'ın nazarı ta‘alluk etdüği ma‘bed-i kadîmi Hâs bâğçe, rub‘-ı meskûnda nazîri yokdur kim sekiz bin bâğbânı vardır. Cümle kânûn-ı Süleymânî'dir kim başka bir askerdir.
EÇS I 144b
Andan Halîc'in karşu tarafında Tershâne bâğçesi {binâ-yı Yanko ba‘d[ehu] Ebü'l-feth}.
EÇS I 144b
Ve Karaağaç bâğçesi {binâ-yı Mehemmed Hân-ı Râbi‘}.
EÇS I 144b
Ve Kâğızhâne'de Mîrgûne bâğçesi {binâ-yı Murâd Hân-ı Râbi‘, fâtih-i Bağdâd}.
EÇS I 144b
Ve Halkalı Bâğçe {binâ-yı Süleymân, kâr-ı ân}.
EÇS I 144b
Ve Siyâvuş Paşa bâğçesi {kâr-ı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 144b
Ve Feteköy bâğçesi {binâ-yı Bâyezîd Hân}.
EÇS I 144b
Ve Dâvûd Paşa bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve Silivri bâğçesi {binâ-yı Ebü'l-feth}.
EÇS I 144b
Ve Harâmîderesi bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve İskender Çelebi bâğçesi {binâ-yı Süleymân, kâr-ı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 144b
Ve (---) (---) (---).
EÇS I 144b
Ve Dolmabâğçe {binâ-yı Osmân-ı Sânî}.
EÇS I 144b
Ve Beşiktaş bâğçesi {binâ-yı Hayreddîn Paşa, kâr-ı Sinân}.
EÇS I 144b
Ve Hasan Halîfe bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve Bebek bâğçesi {binâ-yı Selîm-i Evvel}.
EÇS I 144b
Ve Ferîdûn bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve Büyükdere korusu.
EÇS I 144b
Ve Anatolu cânibinde Tokat bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve Sultâniyye bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve Çubuklu Bâğçe.
EÇS I 144b
Ve Kandîlli Bâğçe {binâ-yı Süleymân, kâr-ı Sinân}.
EÇS I 144b
Ve Kulle bâğçesi.
EÇS I 144b
Ve Istavroz bâğçesi.
EÇS I 144b
Andan Üsküdar bâğçesi {binâ-yı Mi‘mâr Sinân Süleymân Hân}.
EÇS I 144b
Ve Çamlıca bâğçesi {Mehemmed Hân-ı Râbi‘}.
EÇS I 144b
Ve Fener bâğçesi {binâ-yı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 144b
Ve Haydar Paşa bâğçesi {binâ-yı Süleymân Hân, kâr-ı Mi‘mâr Sinân}.
EÇS I 144b
Cümle kırk aded bâğçe-i hâslardır ammâ ma‘lûmumuz olan bu tahrîr olunan efvâh-ı nâsda meşhûr-ı âfâk bu bâğlardır kim cümlesinde yüzer ikişer üçer yüz bâğbânları ve hünkâr âhûrları olup her birinde birer tavla küheylân atlar vardır kim şeb [u] rûz hâzır [u] müheyyâdırlar.
EÇS I 145a
İki yüz altmış sekizinci fasılİslâmbol'un cânib-i erba‘asında hâs u âmm içün bî-tekellüf olan mesîregâh-ı ferah-fezâların beyân eder
EÇS I 145a
Evvelâ şehr-i İslâmbol içre temâşâgâh-ı At meydânı ve Et meydânı ve Ağa çayırı meydânı ve Yenibâğçe meydânı ve Bârûdhâne meydânı ve Vefâ meydânı ve Bâyezîd-i Velî meydânı ve Süleymâniyye meydânı ve Ebü'l-feth meydânı ve Atbâzârı meydânı ve Arabacılar meydânı ve Selîmiyye meydânı ve Kadırga Limanı meydânı ve Şehzâde meydânı ve Yedikulle meydânı ve Vâlide câmi‘i meydânı ve Ayasofya meydânı ve Lanka bâğı ve Bucak bâğı ve Lalezâr bâğı. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)