İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS I 201a
Ehl-i şerî‘at, kebeciyân: Dükkân 100, neferât 700, pîş kademleri
EÇS I 201a
Ehl-i hakîkat, ihrâmcıyân-ı sûf: Dükkân 80, neferât 100, mürşidleri
EÇS I 201a
Ehl-i ma‘rifet, sofcıyân: [Dük]kân 90, neferât 400, pîşvâları
EÇS I 201a
Ehl-i iktisâb, sipâhbâzârı: Dükkân 500, neferât 800, ser-çeşmeleri
EÇS I 201a
Ehl-i hîlekâr, bitbâzârı: Dükkân 400, neferât 700, şeyh-i kadîmleri
EÇS I 201a
Ehl-i hevâ-yı avretbâzârı: Dükkânları biledir, neferât 200, reh-nümâları
EÇS I 201a
Ehl-i ayyâr, dellâlân-ı bâzâr: Dükkânsız, neferât 300, üstâd-ı kadîmleri
EÇS I 201a
Ehl-i ayyâr, miyâncıyân bâzârı: Dükkân [(---)] neferât 200, ser-nefer-i kadîmleri
EÇS I 201a
Bunlar alayından sonra Bedâsten-i atîk şeyhleri ve nakîbleri ve du‘âcıları cümlesi bedâsten kethudâsıyla cümle rikâb rikâbe at başı berâber enselerinde çifte köçekler ile pür-silâh olup sekizer kat mehterhâne ile mükemmel ubûr ederler. Bu bedâsten kethudâsına yamak olan cümle otuz esnâfdır ve cümle (---) dükkândır ve yekûnu (---) asker-i bî-pâyândır.
EÇS I 201a
el-Faslu's-sâmin ve selâsînEsnâf-ı cemâ‘at-i Bezâsten-ı cedîd
EÇS I 201a–201b
Bu dahi Sultân Mehemmed Hân'ın binâsıdır. Eski Bezzâzisten'e yüz adım karîbdir. Bunun dahi eşkâl-i binâsı hemân Eski 201b Bezâsten gibidir. Ancak şimâl cânibine Zebâtcılarkapusu'na altı kademe taş nerdübân ile çıkılır. Garba Hakkâklarkapusu, cenûba Çadırcılarkapusu, şarka Telcilerkapusu nerdübânsız düz kapulardır.
EÇS I 201b
Bunun dahi zîr-i zemînleri kavîdir ve serâpâ kurşumlu kubbelerdir. İçinde cümle altı yüz dollâbdır. Ve cümle bin aded neferâtlardır. Ammâ bunda Bedâsten-i atîk gibi zî-kıymet cevâhir makûlesi eşyâlar satılmaz, Cümle harîre ve elbise-i fâhireye müte‘allik metâ‘lar bey‘ olunur. Bu ehl-i bedâstenin pîrleri (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS I 201b
Esnâf-ı hâcegiyân-ı Bedâsten-i cedîd: Cümle 1000 mâl-ı Kârûn'a mâlik tüccârân-ı kâ‘idînler vardır kim mallârının hisâbı lâ-yu‘ad velâ yuhsâdır. Ammâ gâyet sulehâ-yı ümmetden kimesnelerdir kim Arapça deyüp kâr edüp cümle metâ‘ların tahtırevânlar üzre dükkânların arûsek gibi bezeyüp mü’eddeb ü muhteşemâne ubûr ederler.
EÇS I 201b
Sınıf-ı dellâlân-ı Bedesten-i cedîd 70, pîrleri Ebü'n-nidâ denilmişdi. Bu dellâllar Eski Bedâsten dellâllarına kendüleri ol kadar müsellah u müzeyyen ve zî-kıymet âriyetî esbâblar ile alay ederler kim cümle temâşâcılar âlem-i hayretde kalırlar.
EÇS I 201b
Pâsbân-ı Bedâsten-i cedîd 80, pîrleri Gafîr-i Hindî denilmişdi. Bu pâsbânlar ellerinde balta ve harbe ve bellerinde şemşîr-i âteş-tâb ile rûz-ı rûşende niçe musanna‘ fânûslar yakup "Aşa dura vura" deyü feryâd ile ubûr ederler.
EÇS I 201b
Hammâlân-ı Bedâsten-i cedîd 300, pîrleri Peygâm-ı Alî'dir deyü bâlâda gümrük emîni zelehor hammâlları ta‘rîfinde tahrîr olunmuşdu. Bunlar cümle arkalıçlarıyla bedâsten sandûkların(?) götürerek bir hây-hû ile ubûr ederler.
EÇS I 201b
Esnâf-ı dellâlân-ı Bedâsten-i bîrûn: Pîrleri Ebü'n-nidâ'dır denilmişdi. Bunlar ketiflerinde niçe bin guruşluk zî-kıymet esbâblar ile "Çârkâb tîrkeşim bin guruşa, tepsile(?) bezim bir guruşa" deyüp feryâd ederek tayy-ı merâhil ederler.
EÇS I 201b
Ehl-i hâl, âyineciyân: Dükkân 90, neferât 105, pîrleri Hüsâmeddîn Necefî'dir kim imâm Hüseyin belin bağladı ve imâm Hüseyin ile Kerbelâ'da şehîd olup kabri andadır. Bu tâ’ife dükkânların niçe bin âyine-i moran ile zeyn edüp geçerler.
EÇS I 201b
Ehl-i helâl, sabbâğân, ya‘nî boyacıyan: Dükkân 500, neferât 800, pîrleri Âmir ibn Abdullâh es-Sabbâğ'dır, Selmân-ı Pâk belin bağladuğı pîrlerin kırk yedincisidir, boyacıların silsilesi ana çıkar. Yüz otuz dört yaşında nakl edüp kabri Yemen'dedir. Bunlar arabalar üzr[e] dükkânlarında elvân bezler boyayup iplere bezler serüp ubûr ederler.
EÇS I 201b
Ehl-i sâbır, hayırkâr ya‘nî boyacı tokmakcısı: Dükkân 100, neferât 700, bunlara hayırkâr derler. Ba‘zı zarîfler nezâketle bir âdeme söğmek murâd etse "hayır başına" der ya‘nî boyacı tokmağı başına demekdir. Bu esnâflar dahi arabalar üzre dükkânlarında bez tokmaklayarak ubûr etdükde gûyâ ra‘d gürler gibi gürleyüp omuzlarında tokmaklar ile geçerler.
EÇS I 201b
Ehl-i hirfet
EÇS I 201b
Ehl-i meşgûl
EÇS I 201b
Esnâf-ı ehl-i tâcir, tâ’ife-i Bezzâzistân-ı Galata: Sene (---) târîhinde (---) (---) binâsıdır. Bu dahi kal‘a-misâl dörd demir kapulu ve (---) aded kurşum kubbeli ve iki yüz dollâblı ve yüz aded pâsbânlı ve elli aded dellâllı bir metîn bezâstendir. Neferât cümle 200, dollâb 100, ammâ bunda İslâmbol bedâstenleri gibi cevâhir ve murassa‘ât ve zî-kıymet tefârûkât bey‘ [ü] şirâ olmaz, metâ‘ları çuka ve kumâş ve Sakız kâmhâsı ve Sakız dimisi ve kız dimisi ve Cezâyir ihrâmları fürûht olunur.
EÇS I 201b
Bu bedâstenin cümle âdemleri müsellah olup Bedâsten-i cedîd neferâtlarıyla arz-ı metâ‘ ederek tebdîl-i câme ubûr ederler. Zîrâ çoğu cezîreler Urumlarıdır.
EÇS I 201b–202a
Esnâf-ı zebâtcıyân: Dükkân 70, neferât 100, pîrleri (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---). Bunlar dükkânların zebât ve kullemisk ve niçe yüz elvân hoş-bû dühniyyâtlar ile dükkânların hokkalar ile zeyn edüp geçerler. 202a
EÇS I 202a
Ba‘dehu Yeni Bedâsten şeyhleri ve nakîbleri ve kethudâsı dahi sâhib-i ru’ûs olmağile sekizer kat mehterhâne ile geçerler. Bu Yeni Bedâsten kethudâsına yamak olan cümle 13 esnâfdır ve cümle (---) dükkândır ve cümle (---) askerdir.
EÇS I 202a
el-Faslu't-tâsi‘ ve selâsîn
EÇS I 202a
Esnâf-ı doğramacıyân: Kârhâneleri Vefâ kurbünde Ekmekcioğlu türbesi yanında Süleymân Hân binâ etmişdir bir kârhâne-i azîmdir. Doğramacıbaşı ya‘nî sadefkârîcibaşı anda sâkin olur. Kârhâne neferâtları cümle 100 neferdir. Ammâ islâmbo[l] içre,
EÇS I 202a
Esnâf-ı sadefkârcıyân: Dükkân 100, neferât 500, pîrleri Şu‘ayb-ı Hindî'dir ve Selmân-ı Pâk belin bağladı, kabri Hind'de cezîre-i Serendîl'de. Bunlar dükkânların Hind püsüskârîsi pîş-tahta ve sandûkalar ile zeyn edüp ubûr ederler.
EÇS I 202a
Esnâf-ı kâr-ı helâl, harrâtîn ya‘nî çıkrıkcıyân: Dükkân 500, neferât 1005, pîrleri Ebû Ubeyd Harrât'dır. Selmân-ı Pâk belin bağladuğı kırk üçüncü pîrdir kim çıkrıkcıların silsilesi ana müntehîdir. Kabri (---). Ammâ bu kâra şöhret veren Hazret-i İbrâhîm Edhem'dir kim sihr-i i‘câz çıkrık işi işlerdi.
EÇS I 202a
Bu esnâf dahi tahtırevânlar üzre dükkânların gûnâ-gûn çıkrıkcı kârlarıyla tezyîn edüp kendüler dahi kemânelerin çekerek işleyerek ubûr ederler.
EÇS I 202a
Ehl-i şâkirân, hilâlciyân: Dükkân 55, neferât 700, şeyh-i kadîmleri imâm Hasan radıyallâhu anh'dır. Hazret'e hilâl hedâyâ getirdiği mastûrdur kim hilâl-i gûnâ-gûn yapmada sihr-i helâl ederdi. Kabri Medîne-i Münevvere Bakî‘'indedir. Rahmetullâhi aleyh. {Kemerin bizzât Resûl-i Kibriyâ bağlayup (---) kerîmesi evlâdı olmağile bağrına basmışdır}.
EÇS I 202a
Ehl-i köşe, kaşıkcıyân: Dükkân 300, neferât 1000, Hazret'in zamân-ı sa‘âdetlerinde miğlafa yok idi. Hams-ı mübârek deyü sağ elleriyle tenâvül ederlerdi. Takiyy-i Acemî, Hazret'e bir kaşık yapup Selmân-ı Pâk belin beğladı ve Selmân'ın bürâderi idi.
EÇS I 202a
Ehl-i dükkân, kutucıyân: Dükkân 100, neferât 1000, pîrleri Hurrem-i Hindî'dir. Yemen'de sâkin olmağile Veys el-Karanî kemerin bağladı. Kabri Habeş Sevâkin'indedir. Bunlar tahtırevânlar üzre dükkânların kutularla zeyn edüp ubûr ederler.
EÇS I 202a
Ehl-i îcâd, varulcuyân: Dükkân 80, neferât 105, pîrleri nâ-ma‘lûmdur. Varulcu esnâfın bir fütüvvetde görmedik. Bunlar tahtırevânlar üzre ardıc ve servi ve çam tahtalarından varul ve gerdeller yaparak tebdîl-i câme ile geçerler.
EÇS I 202a
Ehl-i kâmil, na‘lıncıyân: Dükkân 13, neferât 106, pîrleri Sun‘ullâh ibn Ebü'l-Kâsım Abdülvâhid en-Neccâr'dır. Babası Abdülvâhid dülgerlerin pîri idi. Oğlu Sun‘ullâh, Hazret'e na‘lın yapardı. Kabri Kûfe'dedir. Na‘lıncılar dahi na‘lınlar{ıyla ubûr ederler}.
EÇS I 202a
Ehl-i ihtirâ‘, zer-desteciyân: Dükkân 8, neferât 25, pîrleri Kâsım'dır kim neccârların pîrine bununiçün Ebü'l-Kâsım {Abdülvâhid derler. Dülgerler pîrinin evlâd-ı kühterîdir. Bu zer-desteciler} dükkânlarında zer-deste ve çelik ve matrak ve nobut ve meçik ve asâ ve arka kaşağısı ve çevgân yaparak geçerler.
EÇS I 202a
Andan doğramacıbaşı güzîde askeriyle pür-silâh olup sekizer kat mehterhânelerin çalarak ubûr ederler. Bu doğramacıbaşıya yamak olan cümle tokuz esnâfdır ve cümle (---) dükkândır ve cümle (---) askerdir.
EÇS I 202a
el-Faslu erba‘înEsnâf-ı çalıcı mehterân ya‘nî zurnacıbaşı
EÇS I 202a
Bu tâ’ife ile mi‘mârbaşının pâdişâh huzûrunda azîm mücâdele ve mübâheseleri geçüp mi‘mârbaşı eydir: