Eserler · Uygurca
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
Uygur 13. yy. (?)
Düzyazı
kısaltma: Mait metin aranabilir
Kaynak yayın
- GENG Shimin - Hans-Joachim Klimkeit - Jens Peter Laut 1988. “‘Das Ersheinen des Bodisattva’, Das 11. Kapitel der Hami-Handschrift der Maitrisimit” Altorientalische Forschungen, 15 2, Berlin, s. 315-366.
- TEKİN, Şinasi 1976. “Uygurca Metinler II, Maytrısimit, Burkancılarıng Mehdîsi, Maitreya ile Buluşma Uygurca iptidaî bir dram (Burkancılığın vaiphasika tarikatine ait bir esrin Uygurcası), Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara.
- TEKİN, Şinasi 1980. Maitrisimit nom bitig, Die uigurische Übersetzung eines Werkes der buddhistischen Vaibhāṣika-Schule, Berliner Turfantexte IX, Schriften zur Geschichte und Kultur des Alten Orients, Akademie der Wissenschaften der DDR Zentralintitut für Alte Geschichte und Archäologie, Akademie-Verlag, Berlin.
Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.
Sayılarla
1.251
cümle
21.655
sözcük
6.226
ayrı biçim
3.873
tek geçişli
%62,2 (hapax)
0,592
STTR
standart tür/sözcük
17,3
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
En sık içerik sözcükleri
- inçe220
- yėme179
- ötrü166
- teŋri149
- burkan146
- maytrı116
- bilge113
- tört112
- tümen108
- türlüg108
- sekiz106
- anta98
- edgü97
- ulug95
- üç90
- tŋri89
- amtı83
- mıŋ82
- atlıg75
- ülüş73
- tegimlig71
- bėş69
- antag59
- ulatı57
- alku56
- kılınç55
- toyın53
- teŋrisi47
- tınlıglar47
- örtlüg47
- burḫan46
- tėyür46
- nom45
- ayıg44
- bodiswt44
- namo44
- patar44
- altı43
- saḳınur42
- uluġ40
En sık ikili öbekler
inçe tėp 168tükel bilge 70sekiz tümen 60maytrı burkan 58anta ötrü 52bilge maytrı 52teŋri teŋrisi 45tėp tėyür 44tört mıŋ 41tümen tört 41ayagka tegimlig 33taḳı yėme 33tėp tėdi 32ayaġḳa tegimlig 29örtlüg yalınlıg 26kim yėme 25teŋrisi burkan 24maitri bodiswt 23tėp tėyürler 22amtı bu 21otuzunç ülüş 21ayıg kılınç 19burḫan ḳutın 19ol antag 19
Metin
Çeviriyazı işaretleri
- (a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
- [ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
- <l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
- {l} Editörün fazlalık saydığı
- ⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
- ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.
İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.
— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.
Mai.Tek.111.37
bu yıġıl--(mış) (k)alın kuvrag yėme bizni (körme)zün bu yıġılmış kalın kuvr--(ag) biziŋ körksüz kılınçımız--nı uḳmazunlar ... bu ... saḳıntuḳlarınta a / - ... (i)rinçü bolur ...
Mai.Tek.112.02–03
(yazu)kumuznı bilinür-(biz açınur-) -biz
Mai.Tek.112.04–06
kop kamag san(sız tümen) tınlıglarka ... kamag bursoŋ ku(vragka) uvutlug teginür-biz
Mai.Tek.112.07–10
... / - ... -ta boşuyu yarlıḳaŋ k- ... anı körüp ol samantavrkaş (yazıda) yıġılmış kuvrag aŋsız kork(arlar) aymanurlar ... inçe (tėp aytırlar
Mai.Tek.112.11–14
teŋri) yėrinte tugmış teŋril(er) aş aşanurlar ... tamuda tug(ar-) -lar kızartmış örtlüg tem(ir) ... -lar aşanurlar
Mai.Tek.112.15–17
... yılkı ajunt(a tug-) -mış tınlıglar kayusı ot suv (kayu-) -sı yėl teg ... kayusı topraḳ yėyürle(r) içerler
Mai.Tek.112.18–19
... prit ajunta tugmış tınlıg--lar aşsız suvsuz kurıp katıp yorıyur--lar
Mai.Tek.112.20–30
... yalaŋuḳ ajunınta tugmış tınlıg--lar ol antag aş içgü yoḳ kim yėmeser içmeserler ... ne bolġay erti edgü tınlıg--lar üçün anutmış aş içgü yėmedi--ler yuŋlamadılar erser ... ançama ... (ay(agka tegim--(lig) ... küçinte kitumat(i) (kent) ... (t)özün ... -ler ... teg ... - / deki edgü ögre-? - başın bursoŋ ... (tapınıp) udunup öŋi öŋi (burkan kutı)ŋa tegirler
Mai.Tek.112.31–38
... amarıları ... - / buḳan kutıŋa ... -lar ... yine ök sansız ... örtlük yalın--(lıg) ... - / sekler başlarınta (kızartmış ör)tlüg temirlig hua (çeçek) itinmiş ... kayusı örtlüg (temirli)g orunluḳlar üze olur--(urlar)
Mai.Tek.112.39–41
... kayusı örtlüg yalınlıg temir--lig yaŋalar üze olurup kayusı ört--lüg temirlig atlar üze atlan--mış
Mai.Tek.112.42
... kayusı örtlüg yalınlıg iti kılıçın öz et-özlerin bıçıp uşup yėyü et-özleri üze örtlüg taş sası yaġa amarıları beg işi körkin ötrlüg yalınlıg tėgitle ınallar inçge kırkınlar birle ... kılınç kü(çinte) ... ... - / / nurlar erki ... ötrü ... maytrı burkan köp kalın kuvragnıŋ sizıḳlerin tarkarġa--lı erüş üküş tınlıglarnıŋ köŋ--üllerin korkıtġalı üçün agzın ... ol örtenür
Mai.Tek.113.08–11
kara bulıt ... tütünüg üre yarlıḳar ... tümen nayut sanınça ... körklüg kiçig ... begiz belgülüg közünür
Mai.Tek.113.12–13
... -ları közleri körmez
Mai.Tek.113.14–18
(örtlü)g yalınlıg bı bıçġu üze - yaġa örtlerin yörgenmiş ... örü köt- ... ... -p kök kalıḳ d / - ... -ler üzelerinte örtlüg t(aş)? ... yaġar
Mai.Tek.113.19–25
... taḳı yėme bir bere ulug sansız tümen sögütler ... kelir tegreki büri butıḳı alku toyın şmnanç başlıglar ... otruġı bir ulug toyın başlıg muntag sav ... -lar tegreki başlar ka- ... -usurlar ... közleri to- ... aġızlarıntın ört ya(lın öner)
Mai.Tek.113.26–28
... örteyür ... yine yėme belgür- ... -ler ... adın yėme örtlüg y(alınlıg) toyın başlıg sögütler ...
1. Blatt
onunç ülüş bir ptr [amtı bu nomluġ sawaġ tujit] [tŋri yėrinte uḳmış krgek . . anta]
1a-3–10
ötrü ayaġḳa tegimlig tüzün maitri bodiswt tujit tŋri yėrinteki toḳuzunç ḳay törüsinçe altunluġ kurikarniŋ erdni-lig toranınta olurup tört yüz toḳuz on artuḳı bėş bodiswtlar ḳuwra-ġıŋa taḳı adın tŋri ḳuvraġıŋa nom nomlayu yėr suw ertimligin et’öz ürlüksüzin uḳıtu inçe tėp yrlıḳar . .
1a-11–16
neçe bu altı ḳat tŋri yėrinte erigme tŋriler tŋri ḳatunları tünün künün tŋri meŋisiŋe eşürüp yoḳsuz öd ertürürler erser neçe neçe kşan ödler ertser .. ança ança edgülig özleri tŋri meŋileri erter barır . .
1a-17–18
ḳaltı yaġı alḳınmış yula teg taŋ başıntaḳı oyaḳur yultuzlr teg basa basa tŋri [y]ėri[n]tin tayarlar . .
1a-19–21
anı ėşidip [santuşiti tŋriler be]gi adın bir tiwa arji [tŋrike inçe] tėp tėyür . .
1a-19–21
tüzünüm [ne t]ıltaġ erki . .
1a-22
ayaġ-ḳa tegimlig [maitri bo]d[is]wt tŋriler ḳuwraġıŋa basa [basa] … … ülgüsüz ti … …. tŋ[ri] … … urunçaḳ tuta teginti ..
1b-1–8
anta kin saamnu tŋri ötügiŋe tŋri tŋrisi şakimun burḫan çap(a)li atlġ yėmişlikte ölümlüg şmnuġ utup isig özin ıdıp ėkile üç ay küni adiştit üze tuta yrlıḳaduḳta tüzün maitri bodiswt tŋri tŋrisi burḫanta öŋrerek yalŋuḳ et’özin ıdalap tujit tŋri yėrinte tuġdı . .
1b-9–10
andata berü tujit tŋri yėrinteki yıl sanın sanasar tük-el tört miŋ yıl ertdi ..
1b-11–12
yalŋuḳlar sanı-nça bükser elig yėti kolti altı yüz tümen yıl ertmiş erür ..
1b-13
ötrü santuş(i)ti tŋri inçe tėp tėyür ..
1b-14–16
ayaġḳa tegimlig maitri bodiswtnıŋ yėrtünçüke inip tüzgerinçsiz tüzü köni burḫan ḳutın bulġusın otġuraḳ uḳarmu siz ..
1b-17
ötrü diwa erji inçe tėp tėyür ..
1b-18
otġuratı uḳarmn
1b-19
siz sizik sa[ḳınç örit]meŋ .. iŋü ödi yaġumış … …
1b-20
tŋri ḳuwraġıŋa ülgüsüz … … sözleyür ötrü ayaġḳa tegimlig [mait]ri bodiswt ol oḳ orunta olurup [ilkide ert]miş [r(a)]tnaşiki [artad(a)rşda ulatı bü]gü biliglig burḫan-[larnıŋ alḳamış alḳışların] öp saḳınıp onunç [ülüş] [ė]ki ptr oġlanı yoḳ kim meniŋ ögüm ḳaŋım ḳam ḳadaşım bolmadılar erser alḳu meniŋ edgü öglilerim boltılar . .
2a-3
mn yme olarnıŋ ögleri ḳaŋları boltum . .
2a-3
antaġ uġrı boltı
2a-4–5
yene yme isig özlerinte öŋi ödür-düm
2a-6
alḳunıŋ ḳar(ı)nlaġ ḳowuḳlarınta yat-dım
2a-7
alḳunıŋ sütin emtim antaġ uġrı boltı
2a-8
ol oḳ tınlġlarnıŋ isig ḳanların içtim
2a-9
anın amtı alḳu tınlġlar meniŋ yetim ermezler . .
2a-10–11
oġulta ḳızta amraḳ meniŋ öz kişilerim erürler . .