İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS II 320b–321a
Galat-ı meşhûr üzre elsine-i nâsda Ahıska, Ahkıska ve Ahçıska ve Akıska ve Akhısha {ve Akısha} derler. Zîrâ cânib-i erba‘asında elsîne-i muhtelife tekellüm eder benî Âdem çok olmağıla her biri bir lehce ile nâm komuşlardır ammâ Defterhâne-i pâdişâhîde "Eyâlet-i Çıldır'a mutasarrıf vezîrim fülân paşa" deyü tahrîr olunur. İbtidâ bu kal‘a-i metînin bânîsi sâhib-i eyvân, tâk-i kisrâ Enûşirvân-ı Gürcîstân'dır kim Hazret-i Resûl-i Kibriyâ Muhammedü'l-Mustafâ sa‘âdetle rahm-i mâderden müştakk olup bu edîm-i arza kadem basdıkda bu Enûşirvân üstâd-ı kâmil kâhin idi. "Hây! Âhir zamân Muhammedi sâhib-i hurûc bu gice zuhûr etdi" deyü bu kal‘a esâsına mübâşeret etdüğü İskender târîhinden Vilâdet-i Resûlullah'a gelince 882 sene olmuşdu kim bu kal‘a binâ olunup ol kadar imâristân oldu kim Enûşirvân her sene Bağdâd-ı behişt-âbâddan gelüp bu Ahıçka'da altı ay yaylağ faslı ederdi. Zîrâ hâlâ âb [u] hevâsı latîfdir. Andan sonra bu kal‘a üzre niçe bin mülûk tama‘a düşüp mâlik-i Ahıçka 321a oldukların biz mâ-vaka‘ı üzre tahrîr eylesek bir mücelled kitâb olur. Ancak be-kavl-i târîh-i Şerefnâme, hicret-i Nebeviyye'nin sene (---) târîhinde Âl-i Emevîden Hişâm b. Abdülmelik hazretleri Şâm'dan deryâ-misâl asker ile Haleb ve Ayntâb ve Mar‘aş ve Malatıyye ve Diyârbekir ve Erzurûm kılâ‘ların feth ederek gelüp bu kal‘a-i Ahıçka'yı feth edüp ibtidâ dârü'l-mülk-i İslâm sedd-i Gürcîstân olan bu kal‘a-i Ahıçka'dır, andan asâkir-i bî-pâyân gönderüp Tiflis [u] Tomanis ve Gence ve Şirvân ve Bâbü'l-ebvâb'ı ve vilâyet-i Dağıstân'ı cümle feth edüp İslâm ile müşerref eden Emîrü'l-mü’minîn Halîfe Hişâm'dır. Andan yine dârü'l-mülkü olan Şâm-ı cennet-meşâma müteveccih oldular. Andan yine tâ’ife-i Gürcîstân istilâ etdi. Andan Azerbaycân şâhlarından Karakoyunlu Kara Yûsuf Şâh, mâlik oldu. Timur Hân sâhib-i hurûc olup Kara Yûsuf üzre geldikde Kara Yûsuf, salâbet-i Timur'a tâkat getiremeyüp Kara Yûsuf Âl-i Osmân'dan Yıldırım Bâyezîd Hân'a firâr edüp ba‘dehû bu kal‘a-i Ahıçka'ya Sultân Uzun Hasan mâlik oldu. Ba‘dehû Timur Uzun Hasan Şâh üzre geldikde Hasan Şâh âkılâne hareket edüp Timur-ı bî-nûrun pây-i semendine yüz sürüp rikâbında piyâde yürüyen on bir pâdişâh ile berâber Hasan Şâh dahi yürüyüp Hasan Şâh'a yine vilâyet-i Azerbaycân'ı ihsân edüp nehb [u] gâret etmedi. Andan sonra devlet-i Azerbaycân Şeyh Safî evlâdlarından şâh-ı İrân-zemîn olan Şâh İsmâ‘îl destine girüp bu Ahıska'yı yaylağ edüp cemî‘î Gürcîstân tümenin kendüye mutî‘ [u] münkâd edüp asr-ı Bâyezîd Hân'da vilâyet-i Âl-i Osmân'ın dâr [u] diyârların harâb u yebâb ederek tâ Arpa Çukuru nâmıyla ma‘rûf olan Sivas'a gelince yedi eyâlet yeri kabza-i tasarrufa aldı. Ol asrda Şehzâde Selîm Hân-ı Evvel, Tarabefzûn hâkimi idi. Kağan arslan gibi şâh-ı bed-fi‘âl askerinin kâhîce ardın alup tîğ-i Selîm'den geçirirdi. Cenâb-ı Bârî yârî kılup taht-ı Âl-i Osmân, Selîm Hân'a erzânî oldukda ibtidâ Niyyetü'l-gazâ! deyüp Şâh İsmâ‘îl üzre deryâ-misâl asker ile gelüp bu Çıldır sahrâsında bir ceng [ü] savaş-ı perhâş edüp yüz bin kızılbaş-ı evbâş, sürhserânların serleri seyf-i Muhammedî ile tırâş olup ancak Şâh kuş cânıyla cân atup cânib-i Azerbaycân'a cân düşürüp halâs olduğu cemî‘î tevârîh-i Âl-i Osmân'da mestûrdur kim tahrîri lâzım değildir. Andan Selîm Hân bu kal‘a-i Ahıska'yı feth eyleyüp cümle Gürcîstân'ı mutî‘ [u] münkâd etdi.
EÇS II 321a
Feth-i kal‘a-i Ahıska: Sene [704] târîh
EÇS II 321a
Hâtif [ü] gaybî dedi târîhiniAldı Acem mülkini Sultân-ı Rûm
EÇS II 321a
Ba‘de'l-feth Selîm Hân tahrîr edüp bir eyâlet-i azîm edüp vezâret ile (---) Paşa'ya ihsân eyledi. Zîrâ Gürcîstân ve Kürdistân, Türkistân ve Dağıstân ve Acem diyârının hudûdlarında intihâ-yı serhad olduğiyçün eyâlet tahrîr eyledi.
EÇS II 321a
Kânûnnâme-i Selîm Hân üzre eyâlet-i Çıldır cümle on üç sancakdır.
EÇS II 321a
Evvelâ mâl defterdârı ve timar defterdârı ve defter emîni ve çavuşlar kethüdâsı ve çavuşlar emîni ve çavuşlar kâtibi vardır.
EÇS II 321a
Sancakları bunlardır kim zikr olunur: Evvelâ livâ-yı Oltı ve Hırtiz ve Ardanıç ve Hacrek ve Ardahân ve Posthû ve Mahçil ve Açarpenk ve Ahıçka, paşa tahtıdır ve dörd sancağı dahi yurdluk ve ocaklık ve mülkiyet üzre tasarruf ederler, ve sancağ-ı Pürtekrek ve Livâne ve nısf-ı Livâne ve Şavşad (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS II 321a
Her sancak beğinin hâsların bildirir: Hâss-ı livâ-yı Oltı 200.017, hâss-ı liva-yı Pertek 462.190, hâss-ı livâ-yı Ardanıç 280.000, hâss-ı livâ-yı Ardahân-ı büzürg 300.000, hâss-ı livâ-yı Şavşad ber-vech-i arpalık 656.000, hâss-ı livâ-yı Livâne ber-vech-i ocaklık iki sancak bir yerdedir 365.000, hâss-ı livâ-yı Hırtîz 200.500, hâss-ı livâ-yı Hacrek 365.000, hâss-ı livâ-yı Posthu 206.500, hâss-ı livâ-yı Mahçıl 20.322, hâss-ı livâ-yı Acâre 200.005, hâss-ı livâ-yı Penk 400.000. Kânûn-ı Selîm Hân-ı Evvel üzre eyâlet-i Çıldır'da cümle ümerâlarının hâss-ı hümâyûnları böyle ihsân olunmuşdur.
EÇS II 321a
Eyâlet-i Çıldır'ın her sancağında ne mikdâr timar ve ze‘âmet vardır, anı beyân eder: Cümle timar ve ze‘âmet altı yüz elli altı timar ve ze‘âmetdir. Kânûn üzre cebelüleri ile sekiz yüz asker eder. Paşa askeri ile bin beş yüz asker eder.
EÇS II 321a
Evvelâ livâ-yı Oltı'da ze‘âmet 3, timar 123 ve Ardahân-ı Büzürk'de ze‘âmet 8, timar 87 ve Ardanıç ze‘âmet 4, timar 42 ve Hacrek ze‘âmet 2, timar 72 ve Hırtîz ze‘âmet 13, timar 35 ve Posthu ze‘âmet 12, timar 68 ve Penk ze‘âmet 8, timar 54 ve Sasin ze‘âmet 7, timar 4 ve Lûri ze‘âmet 9, timar 10 ve Osha ze‘âmet 10, timar 17 ve Çâklik ze‘âmet 11, timar 32 ve Hatla ze‘âmet 19, timar 7 ve İspir ze‘âmet 4, timar 14.
EÇS II 321a–321b
Bu zikr olınan livâlarda cümle bu mertebe timar ve ze‘âmetdir. Her birinin alaybeğileri ve çeribaşıları ve yüzbaşıları vardır. Hîn-ı ma‘rekede 321b paşasının ve mîr-i livâsının ve alaybeğilerinin sancağı altında sefer eşmek şartıyla bin altmış pâre kurâlardan mahsûl yerler ve senevî cümle erbâb-ı timarın bin altmış pâre kurâdan üç yüz yigirmi kîse-i Osmânî hâsıl olup erbâb-ı zü‘emâ ve erbâb-ı timar tenâvül ederler. Selîm Hân fethinde tuğrâ-yı garrâ ile bu eyâleti sancağ paşaya ihsân edüp Erzurûm ve Sivas ve Mar‘aş ve Adana ve Rakka eyâletlerin bu Çıldır valilerine fermân-ber eyleyüp her sene muhâfaza-i Çıldır'a gelmeleri kânûn-ı Selîm Hân idi. Ve ibtidâ beş yüz akçe mevleviyyet ile kazâsı İskilîbî Ramazân Efendi'ye ihsân olunup ba‘dehû hâlâ üç yüz pâyesiyle şerîf kazâdır. Cümle nâhiyedir.
EÇS II 321b
Bu nâhiyelerden kadısına beher sene ber-vech-i adâlet yedi kîse olur. Paşasına seksen kîse hâsıl olup (---) subaşılığı vardır. Hâss-ı hümâyûn-ı mîr-i mîrân-ı Çıldır 400.000 ve eyâletinde cümle (---) kazâdır. Dizdârı ve iki bin kul neferâtı ve (---) kal‘a ağalıkları ve yedi oda dergâh-ı âlî yeniçeri ağası ve cebeci ağası ve topcu ağası vardır. Her cihetde ma‘mûr [u] âbâdân eyâlet-i Çıldırân iken kızılbaş-ı bed-ma‘âş sene (---) târîhinde fürce bulup istîlâ eyleyüp ba‘dehû sene 1044 târîhinde Sultân Murâd Hân-ı Râbi‘, Revân'ı dest-i Acem'den zor-ı bâzû ile feth edüp ba‘de'l-feth-i Revân asker-i deryâ-misâl ile Koca Ken‘an Paşa'yı serdâr edüp kal‘a-i Ahıçka'yı dest-i bâzû ile sene 1045 târîhinde feth edüp gereği gibi ta‘mîr u termîm edüp ilâ yevminâ-hâzâ ma‘mûr u âbâdân olmadadır.
EÇS II 321b
Der-beyân-ı eşkâl-i kal‘a-i Ahıska: Bir yalçın kal‘a üzre şekl-i (---) bir seng-âbâd gûyâ kâr-ı Ferhâd bir kal‘a-i Ferhâd-âbâddır. Cümle (---) kâfdır ve dâiren-mâdâr cirmi (---) adımdır. Ve iki kapusu vardır. Derûn-ı kal‘ada cümle bin yüz mikdârı bâğsız ve bâğçesiz hak-i pâk ile mestûr hânelerdir. Sûrunun bir kapusu cânib-i şarka meftûhdur ve bir bâbı taraf-ı garba mekşûfdur.
EÇS II 321b
Ve cümle-i cümele yigirmi sekiz mihrâbdır (---) hutbe tilâvet olunur.
EÇS II 321b
Evvelâ yukarı kal‘ada Selîm Hân-ı Evvel Câmi‘i: Kâr-ı ma‘bed-i kadîm olup toprak ve cibiz ile mestûrdur. Bu şehr içre kurşumlu imâret yokdur. Ve bu câmi‘-i latîfin minâresi münhedim olmuşdur.
EÇS II 321b
Ve Künbetoğlu Câmi‘i dahi hâk-i pâk ile mestûr minâresiz câmi‘dir.
EÇS II 321b
Ve aşağı kal‘ada Halîl Ağa Câmi‘i: Kâr-ı kadîm, cemâ‘at-ı kesîreye mâlik bir müferrah câmi‘-i dilküşâdır. Ahâlî-i vilâyeti Ehl-i Sünnet ve'l-cemâ‘at mü’min ve muvahhid kişiler olmağıla evkât-ı hamseden mâ‘adâ her câmi‘de ders-i Kur’ân ve ulûm-ı kesîr-i edyân tilâvet olunur. (---) (---)
EÇS II 321b
Bunlardan mâ‘adâ mahalle mesâcidleridir. Mahsûs dârü't-tedrîsi ve dârü'l-hadîsi ve dârü'l-kurrâsı yokdur. Lâkin her câmi‘de müderrisler niçe gûne ulûm ders derler. Zîrâ tâlib-i ilmi çokdur.
EÇS II 321b
Ve kal‘adan taşra varoş dahi gâyet ma‘mûrdur. Cümle (---) aded hâne-i âbâdândır.
EÇS II 321b
Ve cümle (---) aded hammâmdır. Kal‘a hammâmı müfîd [u] muhtasardır. Ve cânib-i şarka nâzır kal‘a kapusundan taşra hammâmın âb [u] hevâsı ve binâsı hûbdur. Gürcî civânları dellâkleri mahbûb [u] merğûbdır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS II 321b
Ve cümle (---) aded hân-ı tüccârândır. Evvelâ Deli Mehemmed Ağa hânı ve Ekmekçi İsâ Ağaoğlu hânı (---) (---) (---) (---)
EÇS II 321b
Ve mu‘azzam sarâyları vardır. Evvela (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS II 321b
Gerçi bâğları yokdur, ammâ câ-be-câ bâğçeleri çokdur. Meyvesi (---) (---) gelir, ammâ bir vâsi‘atü'l-aktâr ve rahîsatü'l-eş‘âr müşebbek bostânları vâfir ve hayrât [u] berekâtları mütekâsir ve ni‘metleri firâvân ve uyûn [u] enhârları cârî ve revân âb-ı rakîki Oda dağlarından beri gelüp bu şehrin mezâri‘lerin reyy edüp Argun kal‘asına doğru gidüp andan kal‘a-i Kusaht kurbunda nehr-i Araz'a munsab olur. Bu kal‘adan taşra varoşa handak üzre cisr ile ubûr olunur. Ve taşra varoşun cânib-i erba‘asında sûru yokdur. Cümle çârsû-yı bâzâr bu varoşdadır kim üçyüz mikdârı dükkânçelerdir. Lâkin kârgîr binâ bezzâzistânı yokdur.
EÇS II 321b
Âb [u] hevâsı şiddet üzre olmağıla halkı ten-dürüst ve şecî‘ ve nâmdâr kulu vardır. Husûsan vali-i vilâyet Vezîr Sefer Paşa Gürcîyyü'l-asl bir dilâver [ü] server-i hünerver, merd-i meydân ve âsaf-ı Âl-i Osmândır. Kethüdâsı Dervîş Ağa yine Gürcî-neseb ve sâhib-i kerem er kişi idi ve Seyfi Ağa ve (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) hânedân sâhibleri merd-i hünermend kişilerdir.
EÇS II 321b
Evsâf-ı humme-i germâb-ı kudret
EÇS II 322a
Bu Ahıska'dan Revân cânib-i şarka altı konakdır. Mâbeyne-hümâsında kal‘a-i Kars'dır. Ve Ahıska'dan kal‘a-i Tiflis'e beş menzil cânib-i şark ve şimâl mâbeynine gider. Ve kal‘a-i Gence beş menzil cânib-i şarka gider. Ve Gürcîstân'ın kal‘a-i (---) cânib-i şimâle (---) günde gider. Bu kal‘a-i Ahıska ortada kalup Çıldır sahrâsına vâkı‘ olmuş bir ma‘mûr [u] âbâdân kal‘a-i Gürcîstân'dır.
EÇS II 322a
Bu eyâlet-i Çıldır'ın cânib-i erba‘asında mutî‘ ve münkâd olan Gürcîstân kal‘aların beyân eder
EÇS II 322a
Evvelâ kal‘a-i Hırtîz kurb-ı Çıldır, sene 986 Lala Paşa fethidir.
EÇS II 322a
Kal‘a-i Âhılkelek, kurb-ı Hırtîz feth-i Lala, sene 986.
EÇS II 322a
Ve kal‘a-i Pürkân, kurb-ı Çıldır, feth-i Lala Paşa.
EÇS II 322a
Kal‘a-i kebîr-i Vâle, Çıldır'a bir konakdır. İki kûh-ı âlînin mâbeyninde bir püşte-i bülend üzre bir küçük kal‘adır. Sene 985 Kara Lala Mustafâ Paşa fethidir.
EÇS II 322a
Andan vilâyet-i asl-ı Gürcîstân kal‘a-i Kütâtîs, Çıldır'a iki menzil karîbdir. Açıkbaş vilâyeti tahtıdır. Kûh-ı Perîzât kurbunda vâkı‘ vilâyet-i ma‘mûrdur kim Gürcîstân'ın dârü'l-mülküdür. Hattâ Selîm-i Evvel şehzâdeliği hâlinde Tarabefzûn hâkimiyken bu Şavşad'a gelüp safâ etmişdir. Hılâfet-i Selîm Hân'da ocaklık hükûmet olmuşdur. Hâssı 606.000, mutî‘-i Gürcîstân olmağıla timar ve ze‘âmeti yokdur.
EÇS II 322a
Kal‘a-i Hacrek, mâbeyn-i Ahıçka ve Ardahân, Çıldır eyâletinde mîr-i livâ tahtıdır. Feth-i Lala, sa‘b kal‘adır. Beğinin hâssı 365.000 akçedir. Ze‘âmet ve timar 22, alaybeğisi ve kadısı vardır. Cümle beş yüz asker olur. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS II 322a
Kal‘a-i Şatan, galat-ı meşhûr Şeytân kal‘ası derler. Feth-i Ferhâd Paşa sene 995, kurb-ı Çıldır, bir dere kenarında sarp kaya üzredir ammâ metîn kal‘adır.
EÇS II 322a
Ve kal‘a-i Kızlar, kurb-ı Çıldır, feth-i Lala, nehr-i Çağ kenarında sarp kaya üzre lâ-misâl bir kal‘a-i sihr-i hilâldir.
EÇS II 322a
Kal‘a-i Altun, feth-i Lala Paşa, seng binâ kal‘a-i ra‘nâdır. Kızlar kal‘asına üç sâ‘at karîbdir.
EÇS II 322a
Kal‘a-i Odurya, feth-i Lala Paşa kurb-ı Ahıçka, küçükdür ammâ sarpdır.
EÇS II 322a
Kal‘a-i Âl, kurb-ı Ahıçka ve kal‘a-i Posthu, Ahıçka eyâletinde sancak beği tahtıdır. Hâssı ve ze‘âmet [ve] timarı bâlâda mestûrdur. Feth-i Lala Paşa, sene 985, yüz elli akçe kazâdır. Alaybeği ve çeribaşı vardır. Zamân-ı kadîmde Şavşadistân anılırdı. İki tuğlu mîr-i mîrânlık olmuşdur ve kal‘a-i Çıldır'a yedi sâ‘at karîbdir.
EÇS II 322a
Kal‘a-i Şavşad, Eyâlet-i Çıldır'da sancak beği tahtıdır. Sarp kal‘adır. Feth-i Lala Paşa, bâlâda hâssı ve timarı [ve] ze‘âmeti ve alaybeğisi tahrîr olmuşdur. Ocaklık tarîkıyla hükümetdir. Kadısı yokdur. Şavşadistân içre sarp âsî yerlerdir.
EÇS II 322a
Ve kal‘a-i Harbe: Bir dere kenarında sarp kal‘adır, kurb-ı Ardanıç.