Eserler · Uygurca

Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

Uygur 13. yy. (?) Düzyazı kısaltma: Mait metin aranabilir

Kaynak yayın

GENG Shimin - Hans-Joachim Klimkeit - Jens Peter Laut 1988. “‘Das Ersheinen des Bodisattva’, Das 11. Kapitel der Hami-Handschrift der Maitrisimit” Altorientalische Forschungen, 15 2, Berlin, s. 315-366.
TEKİN, Şinasi 1976. “Uygurca Metinler II, Maytrısimit, Burkancılarıng Mehdîsi, Maitreya ile Buluşma Uygurca iptidaî bir dram (Burkancılığın vaiphasika tarikatine ait bir esrin Uygurcası), Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara.
TEKİN, Şinasi 1980. Maitrisimit nom bitig, Die uigurische Übersetzung eines Werkes der buddhistischen Vaibhāṣika-Schule, Berliner Turfantexte IX, Schriften zur Geschichte und Kultur des Alten Orients, Akademie der Wissenschaften der DDR Zentralintitut für Alte Geschichte und Archäologie, Akademie-Verlag, Berlin.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Sayılarla

1.251

cümle

21.655

sözcük

6.226

ayrı biçim

3.873

tek geçişli

%62,2 (hapax)

0,592

STTR

standart tür/sözcük

17,3

sözcük / cümle

5,65

harf / sözcük

Kavram alanı profili (10.000 sözcükte)

Kavram atlasında tüm eserlerle karşılaştır →

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

Mai.T-11.7a.14–15

uluġ teriŋ [su]wlarda kntü et’özin kimiçe [sa]ḳınur ..

Mai.T-11.7a.16–17

ününçsüz uzun yollarda ... ... munmış tınlaġlaraġ edgü yol-[ları]ġ kör[k]itürçe saḳınur ..

Mai.T-11.7a.18–26

közsüz körmezlerig közlerin aça saḳınur .. aġuḳmış tınlaġlaraġ talım ḳara ḳuş yügi üze em örünteg ḳılu saḳınur .. akḳy emgeklig tınlaġ-laraġ emgeklerinte ozuġuru ḳutġaru ayıġlarınta tıda edgü törüke yaratı saḳınç saḳınur .. muntaġ türl-üg ezrua tŋriniŋ sawın işi-dip s(a)ntuşiti tŋri inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.7a.27

ançama muŋadınçıġ bodiswtlarn(ı)ŋ küçi küsünleri .. anaları inçip bu muntaġ t[ürl]üg tėtrüm teriŋ ... ... ... ... saḳınmış ... ... ... [ezrua tn]gri inçe [tėp tėyür]

Mai.T-11.7b.04–11

... ... -r içinte ... ... ... ... yirlerde öŋi kim ol [tı]nlaġn(ı)ŋ saḳı-nmış saḳınçın ... -an uḳsar-lar .. inçip ... -rinte erken ök ... ... ... ... ... -lar karunavit ... -da ulatı eŋenyük dyan saḳınçlar üze erk türk bolmış bolurlar ..

Mai.T-11.7b.12–14

anın muŋadınçıġ erür bodiswtlarn(ı)ŋ çoġları yalın-ları .. santuşiti inçe tėp tėyür .. munaçı tün yaruḳalır ..

Mai.T-11.7b.15–16

ötrü ezrua tŋr[i] inçe tėp tėyür .. bükün ikinti [ay] sekiz yaŋı erür ..

Mai.T-11.7b.17–23

otġuratı ayaġḳa tegimlig maitri bodiswt ... ög ḳaranlaġ ordudın üne yrlı-ḳar .. ne üçün tėp tėser .. ḳamaġ burḫanlar ikinti ay [se]kiz yaŋıda puş atlaġ yultuzḳa kün burunı toġa keli maitar atlaġ muḫurt üdinte toġa yrlıḳar ..

Mai.T-11.7b.24

ötrü santuşiti inçe tėp tėyür .. uḳtum uḳtum ayaġḳa tegimlig tŋrim anı üçün biş ḳat şudawas tŋri yirinteki asanki sanınça tŋriler bodiswtn(ı)ŋ toġġusın küde körünçleyü ayaların ḳaw[şu]rup kök [bėr ygrminç ülüş sekiz ptr] … … … çambu sögütü[g] [iter yaratır] santuşiti tŋ- [ri inçe tėp] tėyür …

Mai.T-11.8a.05–08

muna [kün burnı] toġa k(e)lti [.. ezrua tn]gri inçe tėp yrlıḳ[ar ..] bükün yme ay tŋri-ke turġaḳ biş yultuz turur .. ḫormuz-ta tŋri inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.8a.09–17

munaçı bu brḫmawati ḳatunluġ ḳut tŋri ol ḳutluġ çambu sögütke yaḳın tegdi .. m(e)n yme barıp yaşru et’öz-in yaḳın turayın (.) şazi ḳatun inçe tėp tėyür .. m(e)n yme barıp … üskinte turayın .. ötrü santuşu-ti tŋri çintamanilaġ [kölige]lig kuşatar brḫmawati ḳatunnu(n)g başınta tegzintürür

Mai.T-11.8a.18

.. anta [ötrü] brḫmawati ḳatun ol ḳutluġda ḳutluġ [ç]ambu sögütüg körüp [mun]gadıp adınıp inçe saḳınç saḳınur .. ançama edruḳ adınçıġ bu sögüt erdni erür .. altunluġ ıġaçı kümüşlüg budıḳ-ları .. wayduri erdinilig yawışġuları çıbıḳları .. içinte koru ḳ[a]nınçsız altunluġ çeçekleri ḳop tŋri … … … [o]l [altu]n-[luġ pariçatr sögüt-] [k]e oġşatı [alḳu sögüt-] lern(i)ŋ b[egi osuġluġ] budıḳ çıbıḳ yap yawış[ġu ḫua çeç]eklerin tegriklemiş çambu sög[üt] tapa b(a)rdı ..

Mai.T-11.8b.08–10

ötrü ezrua tŋri inçe tėp tėyür .. ol [s]ögüt altınınta brḫmawati ḳatun ayaġḳa tegimlig bodiswtaġ toġurur ..

Mai.T-11.8b.11–20

anı üçün tükel yaḳın b(a)rdı .. inçip yme [o]l oḳ çambu sögüt ünmiş yir orunta öŋre ödte aşok [at]laġ sögüt ünmiş erti (.) kim öŋre tübinte şakimun burḫan toġa yrlıḳadı .. ol oḳ ḳutluġ yir orunta tŋri tŋrisi kaşip burḫan kanakamuni burḫan krkasun-ti burḫan [ö]g ḳarınlaġ wimanıntın üne yrlıḳadılar ..

Mai.T-11.8b.21

anın amtı tüzün maitri bodiswt yme ol ḳutluġ orunta toġa yrlıḳar (.) bilge kişi ol yirig orunuġ ayamış aġırlamış krgek .. anta ötrü tŋriler iligi ḫormuzta [bėr ygrminç ülüş toḳuz ptr] i[nçe tėp tėyür ?]

Mai.T-11.9a.02–10

… … … -miz … … … turur .. ü- … … yaḳın barıp inç[e tėp tiy]ür .. ne üçün m(e)n b- … … -d- … bėr budıḳ sıp almaz … … … oḳ sansaz ajunda berü edgü dintar- larḳa esir-gençsiz köŋ- ülin buşı bėrür ..

Mai.T-11.9a.11–16

ḳutluġ[lar]nıŋ iligi üze ḫormuzta tŋri aŋa bėrmiş çambu sögüt budıḳın sıp alır (.) ötrü ol budıḳ yılınçġa yumşaḳ erdni körklüg mı(n)g yapırġaḳlaġ koru ḳanı<n>çsız körtle linḫua çeçek yarıp ilginte blgülüg bolur

Mai.T-11.9a.17–20

.. anı k[ör]üp ezrua tŋri ulatı kök ḳalıḳdaḳı tŋriler ḳodı inerler (.) ayal-arın ḳawşurup brḫmawati ḳatunḳa yükünü i[nçe] tėp tėyürler

Mai.T-11.9a.21–27

.. yükünür biz tŋrim ḳop ḳamaġ yirtinçüdeki edler {edler} tawarlarda yigetmiş utmış ḳız ḳunçuylar erdiniŋe .. trk ödün ünsüz si- … -da yrlıḳançuçı bilig-lig burḫanlaġ kün tŋri ḳop ḳamaġ tınlaġlarn(ı)ŋ emgeklig taluy ögüz-lerin suġuru bėrzün ..

Mai.T-11.9a.28–30

ötrü burḫma-wati ḳatunnu(n)g soltın yıŋaḳınta tŋri ḳatunları bėrle şazi ḳatun turur ..

verso: 9b

oŋtın yıŋaḳınta öŋlüg … … … … -nçs[z] … … n(i)ŋ … … … bėrle santu-şuti tŋrite miŋ ... üzeki kö-ligelik t- … -r ḳ- ... ... -rur ..

Mai.T-11.9b.06–14

öŋ- ... ... ... ... [ḫormuz]ta tŋri eŋite et’öz- in tŋridem-m kaş atlaġ ton tutar (.) anta ötrü brḫmawati ḳatun öz ligin [ça]mbu sögüt-nüŋ budıḳın tuta antaġ türlüg et’özinte meŋi ögrünçü toġar kim sekiz tümen tüü tübinte altun öŋlüg yaruḳ saçrayu üner ..

Mai.T-11.9b.15–27

ol yaruḳ-lar ara ḳaltı upaşati ilig ḫan-nıŋ töpüsinte murtagati ilig ḫan blgülüg bolmışça oŋtun yıŋaḳ ködrümintin otuz iki ḳut buyanın tükel(l)ig sekiz on n(a)yraġın yarataġlaġ körkle körkin körü ḳanınçsız üç mıŋ uluġ mıŋ yir suwuġ yaltrıtı ayaġḳa tegimlig maitri bodiswt blgülüg bolur .. ötrü tört buluŋ yıŋaḳ yaruyur (.) kök ḳalıḳda oyun ır üni iştilür (.) ul-uġ küçlüg luular yumş[aḳ] emraḳ ünin kökreyür[ler ..

Mai.T-11.9b.28

kö]k ḳalıḳdaḳı tŋriler yıparlaġ suwın yirig öli-tü ḫua çeçeklig yaġmur yaġıtur-larç .. taḳı yme kök ḳalıḳda küç-[bėr ygrminç ülüş on ptr] [lüg] … … … … … … … tegzinür t- … … [ḳaş] ḳawşutınta … … erŋeklerin-tin et[’özntin kökü]ş öŋlüg yürüŋ [öŋlüg ḳızıl öŋ]lüg yipün öŋ[lüg] altun öŋ-lüg biş tür- lüg yaruḳlar ünerler üç mıŋ uluġ mıŋ yit suwdaḳı [ḳar]arıġ tünerig edlerig alḳu yoḳatdurur ..

Mai.T-11.10a.12–14

uluġ küçlüg tŋriler bodiswtaġ körüp ayaların ḳawşurup muŋadu adınu inçe tėp tėyürler ..

Mai.T-11.10a.15–22

körüŋler edgü tınlaġlar .. bu yalŋuḳ et’özlüg çintamani erdini yogant ödteki yalın-ların yörg(e)nmiş kün tŋri sumir taġ siŋirintin üne kelirçe biş boduġluġ yaruḳların tegriklep ög ḳarnıntın ünti .. anıŋ adınçıġ edruḳ yaruḳıŋa üç mıŋ uluġ mıŋ yir suw yal(ı)nayu turur ..

Mai.T-11.10a.23–25

sansar-daḳı emgek alḳu alḳıntı .. eŋ mıntın üç tamuluġlar emgeklerinte inçke te[g]diler ..

Mai.T-11.10a.26

anta ötrü ayaġ ḳa tegimlig maitri bodiswt araġ süz[ük sap]rir erdini osuġluġ yaruḳ yaltrıḳ bėrle tegriklep ög ḳarnıntın üntükte ḫormuzta tŋri-niŋ tŋridem tonınta turġalı unamadın … [yirde turur ..

Mai.T-11.10b.02–05

ötrü] bodiswt-[nıŋ ḳut buyanınta yir]ig irklem-işiŋe ü[ç mıŋ u]luġ mıŋ yir suw teb[reyür ḳamşayur .. ta]luy ö-güz su[w]l[arı yayḳanur ..

Mai.T-11.10b.06–11

sumir ta]ġlar tit-reyür .. şudawas [tn]gri yirinteki tŋriler or- duları ırġal-ur oyun ır üni yaŋḳ-urar .. tŋri ḳ[atunla]rın(ı)ŋ urşlışmaḳ külüşmek ünleri çmbudwip uluşta tolu bolur ..

Mai.T-11.10b.12–15

ilaptri piŋali pntu şnki ulatı luu ḫanları erdini yinçü munçuḳ ḫua çeçek bėrle ḳatı ḳarı yaġıtur-lar ḳut ḳolu alḳış alḳayu yaŋı toġmış bodiswtḳa yükünürler (.)

Mai.T-11.10b.16

ötrü ayaġḳa tegimlig maitri bodiswt yirde turup ülgüsüz sansız asanki klpte berü adnaġuḳa edgü asaġ tusu ḳılmışın öp saḳınıp ikile et’özinte altun öŋlüg yaruḳ ıdu keyikler begi kiser er[sl]an osuġ-luġ törtdin yıŋaḳ titrü kö[rü]p çkr swstik nantikaw[r]t irü blgülerin itiglig [ḳ]utluġ adaḳın erslan<la>r yaŋ[ala]r buḳalar yorıḳınça yaġız yirig adlayu yiti maŋ maŋlayu yrlıḳap teriŋ etinlig sewiglig köwşek özrua ünin ḳamaġ üç mıŋ uluġ mıŋ [bėr ygrminç ülüş bėr ygrmi ptr] yir [suwuġ yaŋḳurtı inçe t]ip saw sözle[yür .. bu menŋ aŋ] kinki ajunum erür ..

Mai.T-11.11a.04–11

taḳı ikile ög ḳarnınta olurġum yoḳ (.) toġġay meniŋ köŋülüm-te kögüzümte alḳınçu biliglig kün t[ŋ]ri (.) bol[ġay] m(e)n ḳop ḳamaġ tınl[aġ-] larn(ı)ŋ tüz-garinçsiz dint- arı (.) edgü nom nomlap asan- ki sanınça tınlaġlarıġ ḳop muŋlarınta ḳutġarġay m(e)n (.)

Mai.T-11.11a.12–19

burḫanlar işin tüzü tüketi işlep ḳalısız nirwan-laġ uluşḳa b(a)rġay m(e)n (.) bu muntaġ ayaġḳa tegimlig bodiswt-n(ı)ŋ üni yüz kolti lokadatu uluş-larda alḳu iştilür .. ol tıltaġın üç tamuluġ özlerde toġmış tınlaġlar alḳu ozarlar ḳut<r>ulur-lar ..

Mai.T-11.11a.20–27

taḳı yme ol ünüg işidip üstün tŋri altın yalŋuḳ sadu sadu tėp iliglerin ḳawşurup bodiswt t[ap]a körüp inçe tėp tiyü[rler .. kör]üŋler körüŋler edgü tınlaġlar [ayaġ]ḳa tegimlig maitri [bodisw]t ḳaç yalŋuḳ körk-le ḳaç y[al]ŋuḳ sewiglig erür .. taḳı yme in[ç]e tėp tėyürler ..

Mai.T-11.11a.28

bulı-tdın ünmiş yaşın osuġluġ altunluġ bodıġça yaltrıyu ög ḳarnıntın ünti .. kiser erslan ḫanı os[uġluġ] … … közin tö[rtdin yıŋaḳ ti]trü kördi ..

Mai.T-11.11b.04–07

yitiken yultuz osuġluġ yiti maŋ maŋlap .. altun yar-uḳın yarutdı yaşutdı .. ertiŋlig yumşaḳ ünin ḳop yir s[uw]laraġ yaŋḳurtdı ..

Mai.T-11.11b.08–12

bu [mun]taġ sawlar sözlep üs- tün kök-teki altın yaġıztaḳı tŋri yalŋuḳ uluġ aġar ay-amaḳın maitri bodiswtḳa yükü-nürler ..

Mai.T-11.11b.13–22

ötrü bodiswtn(ı)ŋ ḳaŋı brḫmayu purohit uluġ ögrünçü meŋike esürmiş munmış osuġluġ bolup tŋriler iligleriŋe oḳ teginç bėrmişleriŋe bodiswt-aġ körgeli küsüşin ürkmiş beliŋlemiş osuġluġ bodiswtḳa yaḳın barır .. ötrü bodiswtn(ı)ŋ edgü ḳılınçlaġ ḳut buyann(ı)ŋ küçi<n>te tŋridem aḳan suwlar kök ḳalıġdın yaġarlar ..

Mai.T-11.11b.23–26

birisi yılıġ birisi soġuḳ (.) ol suw üze bodiswtaġ yuyurlar arıturlar .. turḳ-aru başınta yürüŋ köligelik tegsinü turur ..