Eserler · Uygurca

Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

Uygur 13. yy. (?) Düzyazı kısaltma: Mait metin aranabilir

Kaynak yayın

GENG Shimin - Hans-Joachim Klimkeit - Jens Peter Laut 1988. “‘Das Ersheinen des Bodisattva’, Das 11. Kapitel der Hami-Handschrift der Maitrisimit” Altorientalische Forschungen, 15 2, Berlin, s. 315-366.
TEKİN, Şinasi 1976. “Uygurca Metinler II, Maytrısimit, Burkancılarıng Mehdîsi, Maitreya ile Buluşma Uygurca iptidaî bir dram (Burkancılığın vaiphasika tarikatine ait bir esrin Uygurcası), Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara.
TEKİN, Şinasi 1980. Maitrisimit nom bitig, Die uigurische Übersetzung eines Werkes der buddhistischen Vaibhāṣika-Schule, Berliner Turfantexte IX, Schriften zur Geschichte und Kultur des Alten Orients, Akademie der Wissenschaften der DDR Zentralintitut für Alte Geschichte und Archäologie, Akademie-Verlag, Berlin.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Sayılarla

1.251

cümle

21.655

sözcük

6.226

ayrı biçim

3.873

tek geçişli

%62,2 (hapax)

0,592

STTR

standart tür/sözcük

17,3

sözcük / cümle

5,65

harf / sözcük

Kavram alanı profili (10.000 sözcükte)

Kavram atlasında tüm eserlerle karşılaştır →

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

Mai.T-11.11b.27

tŋridem linḫualar kumut suman puntrikta ul-atı ḫua çeçekler edgü yıd yıpar birle ḳatı ḳarı yaġarlar (.) uluġ küçlüg tŋriler ikitin [bėr ygrminç ülüş iki ygrmi ptr] [sıŋar] … … … ögir[ü] sewin[ü] … … … ötrü brḫ-mayu purohit iki iligin bodiswt üze ḫua yawışġu saça iki tiz-in sökütėp köküş öŋlüg çar-toḳırın y[ara]tıġlıġ başın bodiswt adaḳıŋa sunup inçe tėp tėyür (.)

Mai.T-11.12a.09–12

oġul at{a}laġ ḳut tŋri yaġız yir üze yiti maŋ maŋlap irklediŋ tŋri yalŋuḳ ögdiler .. [a]ltunluġ yirketegi alḳu titredi ..

Mai.T-11.12a.13–16

ḳamşa-dı .. emtı bėrökin atayım ḳaŋıçıŋ-ḳa amranmaḳ köŋülü(n) bar erser başım üz<e> irklegil .. ḳop öz ḳonuḳ-larım ögirzün ..

Mai.T-11.12a.17–23

ötrü üç ḳırḳ tŋri yiri üze erklig ḫormuzta tŋri uluġ aġar ayamaḳın ayaġ-ḳa tegimlig bodiswtaġ kaş atlaġ tonta yörgep yirdin öri kötü-rüp wişwakrmi uz tŋri yaratmış erdinilig siŋeklig içinte kigür-ürler ..

Mai.T-11.12a.24

adruḳ adruḳ aġar ayaġ ḳılur-lar ..

Mai.T-11.12a.25–30

ḳayu künte bodiswt toġsar ol oḳ kün sekiz tümen <tört> mıŋ purohitlarn(ı)ŋ oġlanı toġar .. sekiz tümen tort mıŋ uluġ ḳutluġ bramanlarn(ı)ŋ sumanta ulatı sekiz tümen tört mıŋ ḳızlar<ı> [t]oġarlar ..

verso: 12b

sekiz tümen tort mıŋ yaŋa[lar .. sekiz tümen tör]t mıŋ atla[r .. sekiz tümen tö]rt [mıŋ] iŋekler ḳoduzlar .. toġarlar .. sekiz tümen tört mıŋ bodis<wt>ḳa yuŋlaġuluḳ aġ(ı)lıḳlar blgülüg bolurlar .. anta ötrü b[i]şinç kün bodiswt- aġ uluġ aġar ayamaḳın kitumati balı-ḳḳa kigür- ürler (.) enı-ı körüp kök ḳalıḳda sumati etlaġ şmnu tŋri inisi subaḫuḳa inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.12b.13–29

körgil inim (.) ḳaç y[a]ŋlaġ ḳutluġ ülüglüg erür .. maitri-i bodiswt (.) tört maḫaraç tŋri-ler .. erdinilig siŋekliki tegre tegzinürler .. oŋtın soltın yıŋaḳınta ezrua ḫormuzta ulatı tŋriler ḳut ḳolu yorıyur-lar .. wçarpan tŋriler wçirin oynayu öŋtün yıŋaḳ uduzurlar santuşuti tŋri erdinilig kuşatar başınta tegzintürür .. şanki çkrwrt ilig ḫan tapınur .. begleri bėrle öŋtün uduzur .. sekiz tümen tort mıŋ gelig pra esġuḳ tuta öŋtün uduzur .. sekiz tümen tort mıŋ purohitlar adlaġ ma[ŋgal]laġ alḳış alḳayu iliglerin ḳawşurup tegre yorıyurlar ..

Mai.T-11.12b.30

ögi brḫmaḳawati [ḳa]t[un] erdinilig wiman i[çinte ḳunçuy-] [bėr ygrminç ülüş üç ygrmi ptr] ların [tegrikle]p yortır (.) tŋ[ri-] dem … yalŋuḳlar süüşi erdinilig yarıḳ kedip ur(u)ŋu uçruḳ yadıp tör-[t]din yıŋaḳ yorıyurlar ..

Mai.T-11.13a.05–08

üstün kökte altın yaġızta oyun ır altunluġ küwrügler üni yaŋ-ḳurar .. ara ara namo but ḳılmaḳ ünler işitür ..

Mai.T-11.13a.09–18

öt-rü subaḫu inçe tėp tėyür .. ol kim kitumati kent uluşuġ uluġ kiçig yalŋuḳlar ögrünçülüg sewinçlig ḳuwraġın toyın iliglerinte ḫua çeçek //i erdini çaş ḳaş tuta idiz ordu ḳarşılarınta inip bodiswtḳa yükünü aġar ayaġ ḳılurlar .. amarıları erdinilig sarwaġ ḳarşılarda olurup üstürti ḳodı bodiswt üze ḫua saçarlar ..

Mai.T-11.13a.19–23

anta ötrü bodiswtaġ kitumati kent uluşḳa kigürüp altunluġ ḳayda brḫmayu bramann(ı)ŋ ewiŋe tegür-üp üstün tŋri altın yalnḳuḳ edruḳ edruḳ aġar ayaġ ḳılurlar ..

Mai.T-11.13a.24

an-tada basa brḫmawati ḳatun yiti-nç küni tüketükte et’öz ḳodup tŋri yiriŋe barır .. ötrü brḫmayu purohit yig yig ödürmiş talula-mış sekiz tümen tort mıŋ içr[ekiler]in yıġıp bodiswtḳa awant …. -l- … -r .. ötrü yultuz bilteçi belgü uḳıtçı[lar] …

Mai.T-11.13b.02–10

… [ayaġḳa] tegimlig bodiswtn(ı)ŋ edruḳta edruḳ burḫan ḳutın bulġuluḳ belgülerin körüp brḫmayu purohit-ḳa inçe tėp tėyürler .. uluġ ögrünç köŋül öritiŋ bilge baḫşı siziŋ oġul<l>uġ eridiniŋizni(n)g ḳutın buyan ın siziŋte ertuḳ neçük uḳġay biz ..

Mai.T-11.13b.11–14

inçip yme iki ḳırḳ ḳut buyanlaġ irü blgülerin sekiz on türlüg n(a)yraġın yarataġlaġ körgeli bekiz blgülüg közünü tururlar ..

Mai.T-11.13b.15–22

çkrwrt ilig ḫanlar-da utmış yigedmiş ḳutı buyanı-ı erür .. naŋ bu orduda ḳarşıda ol-urġu ermez .. otġuratı ew barḳ ḳodup sisiksiz burḫan ḳutın bulġay .. tort köni kirtü nomluġ uluşlar üze erk tartġay (.) üç eŋim sansaraġ ıntın yoġuç keçgey ..

Mai.T-11.13b.23

meŋülüg meŋi meŋilegey (.) ol sawaġ işidip brḫmayu purohit ögirü sewinü yultuz[çı] bramanlar-ḳa telim öküş ögdir ançu bėrip yiti yiti kün uluġ ögrünç sewinç bişik … yaŋı kün ḳılur .. maitri bodiswt yme kntü ḳut buyanınte koru ḳan[ınçsız] kö-[r]tle üçün tişi[ni]ŋ … … [bėr ygrminç ülüş tort ygrmi ptr] … [osuġ]luġ … -aḳ bolur ..

Mai.T-11.14a.02–05

ḳaltı küz ödteki linḫua çeçek osuġluġ közin arıtı yum<m>az .. taġ yış tam ewlerdeki ed tawarlaraġ tıdıġsız tutuġsuz körür ..

Mai.T-11.14a.06–08

üni sawı ḳılınçı erigi sewiglig bolur .. titrüm teriŋ yiti sikiz bilge biliglig bolur ..

Mai.T-11.14a.09–17

yürüŋ toluntaḳı ay tŋri osuġ-luġ .. kün küniŋe ḳutı ḳıwı kör-ki meŋizi asılur ükliyür .. suwdaḳı linḫua çeçek osuġluġ trk tawraḳ ulġadur bediyür .. ötrü bėr oġurda brḫmayu barman ayaġḳa tegimlig bodiswtaġ bitig ujik boşġunu uġuça bolmışın uḳup bodiswtḳa inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.14a.18–24

ḳop ḳamaġ bilge bilig boşġunmaḳḳa ujak bitig baḫşı osuġluġ erür .. titrüm teriŋ yörüglerig ujak ınaġıŋa bilgeli bolur .. bilgelern(i)ŋ bilge biligleri bitig ujak oġrınta yitmez .. yoḳadmaz .. ḳayu kişike bilig erdem krgek [e]rser ..

Mai.T-11.14a.25–28

ol kişi bitig ujak boşġunmış krgek .. külçire yüzin ayaġḳa tegimlig bodiswt ḳa[n]gı brḫm[a]yu [pu]rohitḳa inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.14a.29

ḳayu ḳayu bitig ujak bo[şġun]ġalı saḳınur sen azu puşkaras-[ari a]tlaġ ujakaġ mu boşġunġalı azu urukit ... [azu kant-] ari .. azu karoşti .. azu yoḫin ujik azu brḫmi atlaġ ujak bitigig mü boşġunġalı saḳınur siz .. bitig ujak yme ḳaç türlüg bolur ..

Mai.T-11.14b.06–08

bodiswt sawın işidip brḫmayu purohit muŋadıp adınıp inçe tėp saḳınç saḳınur ..

Mai.T-11.14b.09–16

muŋa- d[ın]çıġ adınçıġ ne sawlar işidür m(e)n (.) tümenlig yıllarda berü şasatar bilge bilig boşġunmış ikintisiz baḫ-sı m(e)n erür m(e)n .. alḳu yirtinçüde baḫşılar ayaġın çiltegin altaçı m(e)n erür m(e)n ... bu muntaġ türlüg ujak-lar bitigler atın işidmişim arıtı yoḳ erdi ...

Mai.T-11.14b.17–23

ḳanta taḳı bilgey m(e)n .. amtı sawlaraġ bodiswtḳa oḳ ayıtayın (.) anta ötrü brḫmayu purohit bodiswt-ḳa inçe tėp tėyür ... m(e)n erser bėr ka[r]oşti atlaġ ujakaġ alḳu şasatar-lar boşġunup adnaġuḳa boşġurur m(e)n (.) sen begiçügüm ḳaç türlüg bitig ujaklar bilir s(e)n ..

Mai.T-11.14b.24–27

ötrü maitri bodiswt kenç kiçig erken torl-uġ iligin altunluġ kegde tutup bėr ujak bitimişte yüz ujak bitimiş bolur ...

Mai.T-11.14b.28

birök k(a)lam ḳodı çız-mışta mıŋ ujaklar çızıġın çızar ... ol kegde atasıŋa [bėrip] inçe tėp tėyür ... bu muntaġ t[ürlüg] [bėr ygrminç ülüş biş ygrmi ptr] ujak bi[tig]ler a- … -n(i)ŋ anutmış itmiş yar[a]tmış ujak bitigler erür ..

Mai.T-11.15a.03–05

kim nirwan bėrle yaraşı yörüglerin sawlaraġ [y]arutdumuz tamdurtumuz üçün ujak sanıŋa kirmezler ..

Mai.T-11.15a.06–14

muŋadu adınu brḫmayu barman inçe tėp tėyür (.) bu munça türl- üg bitigler aklar .. ujak sanıŋa kirmez erserler .. ḳayu ujak erki kim ujak sanıŋa kirgüçi .. ötrü bodiswt ikinti kegdete altmış artuḳı tört sanlaġ brḫmi atlaġ ujak bitėp ḳaŋınḳa bėrip inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.15a.15–18

bu bitig ujak erür ḳop ḳamaġ nomlaraġ uḳıtmaḳḳa uz oŋay erür … anın bu ujak sanıŋa kirür .. ötrü brḫmayu purohit ujak tapa körüp inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.15a.19

bu yme uluġ luḳ ol .. ujaklarḳa oḫşayur ..

Mai.T-11.15a.20–23

inçip emtı yirtinçüde bu ujak yoḳ erür ötrü kök ḳalıḳdan turup ezrua tŋri iligin ḳawşurup inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.15a.24–27

bėrü işidiŋ siz brḫmayu .. ḳop ḳamaġ ujaklarda ḳutluġda ḳutluġı bu ujak erür .. gaŋ ögüzdeki ḳum sanınça burḫanlar kntü iligin bitimiş bu ḳutluġ ujak erür ..

Mai.T-11.15a.28

inçip yme ilkide ertmiş burḫanlarn(ı)ŋ nom[ları] törüleri alḳu bu ujakın [bitilmiş] bolur .. kin keligme burḫan- larn(ı)n gym[e nom] aġ(ı)lıḳ[la]rı … bu ujakın bitilmiş bolur ..

Mai.T-11.15b.03–09

ötrü burḫmayu purohit inçe tėp tėyür .. antaġ erser .. bu ujakn(ı)ŋ atı-ı negü erür .. ötrü tüklüg tümenlig kök kalıḳda turmış tŋriler .. inçe tėp tėyürler .. brḫma tėser tükel bilge burḫanlar-n(ı)ŋ atı-ı bolur ..

Mai.T-11.15b.10–14

brḫma tėser örüg amıl nirwann(ı)ŋ atı bolur .. taḳı yme brḫma atlaġ edgü ḳılınç ḳılm(a)ḳḳa ı<y>at bolur (.) yene yme ezrua tŋri bu ujakḳa özi tanuḳ boltı ..

Mai.T-11.15b.15–17

anı üçün bu-u ujak atı brḫmi tėp titir .. anı işi-dip brḫmayu purohit muŋadu adınu-u inçe tėp tėyür ..

Mai.T-11.15b.18–21

muntada öŋre bu ujak ḳanta erti .. ötrü ezrua tŋri inçe tėp tėyür .. neçeketegi burḫan şazanı tursar ançaḳategi yirtinçüde bu ujak turur ..

Mai.T-11.15b.22–27

ḳayu ödün burḫan şazanı alḳınsar bu ujak yme yitli-nür .. ötrü brḫm(a)yu pu[ro]hit [bo]diswt tapa körüp inçe [ti]p tėyür .. begim teŋrim s(e)n bu ujakaġ kimtede boşġun tu(n)g (.) ötrü bodiswt inçe tėp tėyür ..