İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS III 48b
Evsâf-ı mesîregâh-ı aded-i bâğât:
EÇS III 48b
Der-beyân-ı ibret-nümâ-yı Ayn-i Seccân
EÇS III 48b
Bu Gazze kurbunda Üpele nâm bir mahalde bir vâdî-i sağîre vardır. Bu sahrâda beş aded uyûn-ı câriyeler vardır. Anlara Ayn-i Seccân derler. Eyyâm-ı şitâda çok mümtedd olup akar bir hafrda gâ’ib olur. Ammâ eyyâm-ı sayfda az mümtedd olur. Bu mahallerde mezkûr uyûnların sâhillerinde yasdık kadar ve tencere ve kazgan kadar müdevver taşlar döşenmişdir. Bu taşlar içre bir küçük ırmacık dahi vardır. Kenarında bu sudan âlî yekpâre taşdan bir hum-ı Husrevânî vardır. İçi leb-ber-leb mâ-i zülâldir. Bu küpden Cemâpur askeri gelüp on gün on gice suyun taşısalar bir katre nâkıs olmak ihtimâli yokdur. Dâ’imü'd-dehr su ile mâl-â-mâl durur. Suyun almasalar yine ke'l-evvel leb-ber-leb durup taşra taşmaz, aslâ aceb hikmetdir. Ammâ,
EÇS III 48b
Hikmet-i garîbe: Bu sudan [vu]hûş u tuyûr ve hayvânât nûş etse cümle tüğleri dökülüp uryân kalır. Ammâ benî Âdem nûş etse cemî‘i derde dâ-i devâdır.
EÇS III 48b
Hikmet-i dîğer: Bu Husrevânî küpden mef‘ûl âdem su almak murâd edinse bir katre mâ bulmaz. Ma‘sûm-ı pâk el uzatsa mâl-â-mâl olup su alır. Bu hikmet-i san‘at bu mahalle karîb Mermas şehri harâbesinde medfûn olan Calinus Hakîm'in ilm-i hikmetiyle binâ etdüğü âb-ı mutalsamdır, derler. Hakkâ ki ibret-nümâ-yı âsâr-ı kadîmdir.
EÇS III 48b
Bu şehr-i Gazze'de ve enderûn [u] bîrûnunda niçe bin ibret-nümâ âsâr-ı acîbe ve garîbeler vardır kim diller ile ta‘bîr ve kalemler ile tahrîr olunmazdır.
EÇS III 48b–49a
Dîğer hikmet-i garîbe [vü] acîbe: Bi-kavl-i müverrihîn, Hazret-i Risâlet-penâh'ın vilâdet-i şerîfinden sekiz yüz seksen iki sene mukaddem İskender-i Kübrâ asrında bu Gazze kurbunda leb-i deryâda şehr-i Askalân'dan tâ vilâyet-i Kıbrıs'a varınca deryâ içre bir vâsi‘ yol var idi. Cemî‘i tüccârân-ı berr ü bihâr ol câdde-râh ile cezîre-i Kıbrıs'a gidüp gelirlerdi. Hattâ Mısır'ın Kabâbıtalar asrında binâ olunan divârlarının amûd-ı müntehâları bu şâh-râh ile câmûslar ve develer çeküp Mısır'a gelmişler. Ba‘dehû İskender asrında Hamâlı bir Yahûdî Mısır'ın Nîl-i mübârekin sihr ile Hamâ şehrine getürürken bir şişe içre Nîl suyun zemîne urup Tene buhayresi zâhir olup Kıbrıs yolunun nısfı gark oldu ve ol râhın nısfı mukaddemâ İskender Karadeniz'i kesüp Akdeniz'e mahlût etdirdiği asrda külliyet üzre şehr-i Askalân ve şehr-i Gazze'den Kıbrıs'a yol gark olup ilâ yevminâ hâzâ mellâhlar deryâ içre cezîre-i Kıbrıs'dan gelirken ol yolları deryâda görüp sığlarından hazer edüp gemilerin alarka geçirirler. (---) (---) (---) (---) 49a
EÇS III 49a
Evsâf-ı külliyât-ı Gazzetü'l-Hâşim
EÇS III 49a
Evsâf-ı ziyâretgâh-ı kibâr-ı evliyâ-yı Gazzetü'l-Hâşim nevverallahu madca‘ahâ bi-envâri'l-gufrân
EÇS III 49a
Evvelâ bu Gazze şehrinin bir sâ‘atden ba‘îde cânib-i garbda leb-i deryâda bilâd-ı azîm ve şehr-i kadîm,
EÇS III 49a
Kal‘a-i Askalân: Buhtunnasr bu şehri eyle harâb [u] yebâb, binâların türâb, Benî İsrâ’îlî'sin kebâb edüp hâlâ ol asrdan berü âbâdân olmayup berbâd-âbâd yerde yatar. Eğer harâbistânında olan ibret-nümâ âsâr-ı binâların tahrîr eylesek gayrı meşhûrın zikrinde fâ’idesi ve beyânında â’idesi olmayan eşyânın medhinde melâlet vardır. Ammâ murâd olan bu harâbistân kurbunda,
EÇS III 49a
Ziyâretgâh-ı Hazret-i Askalân: Yedi birâderler idi. Tâ’ife-i Yahûd tevârihlerinde yedisi de peygamberdir deyü zu‘m ederler. Bir karındâşı Hazret-i Şemmâd ve Hazret-i Vâdîn ve Hazret-i Alve ve Hazret-i Hura ve Hazret-i Yühdî ve Hazret-i Süleymân. Bunların kimi mürsel ve kimi gayri mürseldir, derler. Cümle şehr-i Askalân hâricinde medfûndurlar. Ekseriyyâ Sıfet Yahûdîleri Akka'dan gemiler ile gelüp ziyâret ederler. Ammâ karadan gelmeğe havf ederler.Ve şehr-i Gazze'nin kıble cânibinde tekyesi içinde,
EÇS III 49a
eş-Şeyh Şâvân hazretleri: Ulu sultândır. İsm-i şerîfleri Şa‘bân'dır, ammâ Urbân tâ’ifesi Şeyh Şâvân derler. Kuddise sırrahû. Ve şehrin vasatında,
EÇS III 49a
eş-Şeyh Hazret-i Abdüllâzim: kuddise sırrahû.
EÇS III 49a
Ve, ziyâret-i eş-Şeyh Alî b. Ferğân: Ziyâret-i azîmdir. Ve şehrin cânib-i garbında leb-i deryâda,
EÇS III 49a
eş-Şeyh Hasan Vâhidî: Kaddesenallahu bi-sırrıhi'l-azîz. Ve,
EÇS III 49a
eş-Şeyh Rıdvânu'l-alâ. Kutbiyyete kadem basmış ulu sultândır. Evvelâ cümleden (---)
EÇS III 49a
Ziyâretgâh-ı Hazret-i Hâşim ibn Abdümenâf ibn Kusay ibn Kilâb ibn Mürre ibn Ka‘b ibn Lüvey ibn Gâlib ibn Fehr ibn Mâlik ibn en-Nezr'dir kim, bunlar bizzât Hazret-i Seyyidi'l-kevneyn'in cedd-i a‘lâlarıdır. Ammâ bu Gazze'de medfûn Hazret-i Hâşim, Resûl-i Kibriyâ'nın ikinci dedesidir, kim Resûl'ün pederi Abdullah'dır, babası Abdülmuttalib'dir. Anın pederi bu Haşim'dir. Gazze'ye zamân-ı cehâletde gelüp merhûm oldukda dahi şa‘şa‘a-i Muhammedî yok iken kıble Kuds-i Şerîf olmağıla kabri Kudüs'e yan yanı vâki‘ olmuşdur. Niçe tevârîhde bu Hâşim Gazze'de hâkim olduğundan bu şehre Gazzetü'l-Hâşim derler. Ba‘zılar cehâletine haml edüp ziyâret etmezler. Niçesi muhabbet-i Resûl-i Hudâ içün ziyâret ederler. Müfîd ü muhtasar âsitânesi vardır.
EÇS III 49a
Bu Gazze'den Mısır cânib-i cenûba (---) konakdır. Kuds-i Şerîf cânib-i cenûbında iki menzildir. Nablus şarkîsinde bir menzildir.
EÇS III 49a–49b
Bu Gaze şehrinde on gün zevk [ü] safâ edüp mümkin olduğu mertebe ziyâretler edüp Hüseyin Paşa'dan Murtezâ Paşa efendimizin on kîse malın alup paşaya iki küheylân kısrak ihsân edüp hakîre bir kîse harc-râh ve bir at ve bir kat libâs 49b ve gulâmlarına onar sikke-i hasene ve birer çuka ve kumaş ve niçe Gazze makremeleri ihsân edüp elli hayyâl refîkler verüp cümle ehibbâ ile vedâlaşup,
EÇS III 49b
Gazzetü'l-Hâşim'den Şâm-ı cennet-meşâm'a gitdiğimiz konakları ayân u beyân eder
EÇS III 49b
Evvelâ cânib-i şimâle 6 sâ‘atde menzil-i kasaba-i kal‘a-misâl,
EÇS III 49b
Hân-ı Südûd: Andan yine cânib-i şimâle 9 sâ‘atde şehr-i Remle (---) cânibimizde kalup,
EÇS III 49b
Menzil-i kasaba-i ma‘mûr şehr-i Lût: Bâlâda zikri sebkat etmişdir. Andan yine şimâle 6 sâ‘atde ma‘mûr u âbâdân çemenzâr sahrâları ve dırahtistânları ubûr edüp Türkmân obalarında külemer ve kaymak yiyerek,
EÇS III 49b
Evsâf-ı menzil-i kal‘a-i Calcula:
EÇS III 49b
Andan 6 sâ‘atde,
EÇS III 49b
Evsâf-ı kal‘a-i Kakun:
EÇS III 49b
Andan 8 sâ‘atde,
EÇS III 49b
Menzil-i hân-ı kadîm Leccûn: Andan 8 sâ‘atde,
EÇS III 49b
Andan kalkup yine sahrâyıla giderken,
EÇS III 49b
Türâbîoğlu kasabası:Kal‘a-i Cinin sağımızda kalup andan 9 sâ‘atde,
EÇS III 49b
Evsâf-ı kal‘a-i Ayn-i Tüccâr : Sıfet hâkimi hükmünde (---) (---) binâsı olup hayrât-ı azîm olduğu niçe kerre Şâm'dan Kudüs'e giderken (---) evsâfı mastûrdur. Andan 8 sâ‘atde,
EÇS III 49b
Minye buhayresi kenarıyla yine şimâle gidüp bir sarp taşlık muhâtara mahalde Akabu'l-hân'ı geçüp yine şimâle taşlık içre geçüp Hazret-i Yûsuf kapusun geçüp âb-ı hayâtdan nûş edüp kapu dibinde hânın temâşâ edüp andan Benî Ken‘ân içinde hüzn-i Ya‘kûb'dan cümle kayalar delik delik olduğu kayalı yerleri geçüp ve,
EÇS III 49b
Ziyâret-i Hazret-i Sa‘d [ibn Ebî] Vakkas: Aşere-i Mübeşşere'den olup cümle kemândârların pîridir. Anı ziyâret edüp yine şimâle giderek (---) sâ‘atde,
EÇS III 49b
Menzil-i hân-ı Cisr-i Ya‘kûb: (---) (---) binâsı olduğu ve cisri nehr-i (---) (---) olduğu bu yollarda olan âsâr-ı imâretler cümle Kuds-i Şerîf'e gitdiğimiz cild-i (---) mufassal tahrîr olunmuşdur.
EÇS III 49b
Andan yine şimâle bir azîm mişe ormanı içre 8 sâ‘atde gidüp,
EÇS III 49b
Evsâf-ı Menzil-i kal‘a-i Kunaytara Süleymân Hân vezîrlerinden Lala Mustafâ Paşa binâsı olup kal‘ası ve hân ve câmi‘i ve hammâmı ve imâreti ve çârsûsı cümle Kuds-i Şerîf'e giderken tahrîr olunmuşdur.
EÇS III 49b
Andan yine şimâle kâh sengistân ve kâh çemenistân yerleri ve karye-i Turunciyye'yi ubûr edüp taşlık içre 8 sâ‘atde,
EÇS III 49b
Menzil-i kal‘a-i Sa‘sa‘a: Fâtih-i Yemen Sinân Paşa'nın hayrâtı olduğu bu dahi Kudüs râhında mufassal temdîh ü tahrîr olunmuşdur.
EÇS III 49b
Andan yine şimâle,