Eserler · Osmanlı Türkçesi
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi
Osmanlı 17. yy.
Düzyazı-Şiir
kısaltma: EÇS metin aranabilir
Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.
Kaynak yayın
- Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
- II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
- III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
- IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
- V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
- VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
- VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
- VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
- IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
- X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.
Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.
Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).
Sayılarla
64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)
En sık içerik sözcükleri
- ve147.844
- edüp23.957
- ile23.734
- cümle21.193
- u17.390
- olup17.269
- ammâ15.229
- dahi13.186
- bin12.266
- yüz11.993
- üzre11.889
- ü11.280
- paşa9.477
- aded9.046
- andan8.920
- iki8.812
- vardır8.568
- kal‘ai7.733
- var7.576
- yine7.308
- niçe7.024
- olan6.744
- üç6.716
- sene6.238
- deyü6.007
- olur5.949
- hazreti5.945
- her5.944
- şehri5.677
- cânibi5.646
- hân5.401
- on5.336
- içre5.195
- gelüp5.020
- nehri4.985
- yedi4.853
- yokdur4.645
- câmi‘i4.637
- gibi4.581
- ederler4.565
En sık ikili öbekler
ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131
Metin
Neşrin işaretleri
- [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
- (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
- {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
- (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
- 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
- ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.
— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.
EÇS III 70b
Hân-ı hâcâgân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Çârsu-yı bezzâzistân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Reng-i rûy-ı pîr [ü] cüvân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Medh-i mahbûb [u] mahbûbân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Kibâr [u] eşrâf [ü] a‘yân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Üstâd-ı hâzıkân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Cerrâh [u] fassâdân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Sulehâ-yı meşâyihân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve musannıfîn [u] şâ‘irân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve mazanne-i kerâme-i mecâzibân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve libâs-ı raculân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve kabâ-yı kavm-i zenân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve esmâ-i merdân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve nâmhâ-yı nisvân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve esmâ-i zümre-i bendegân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve esmâ-i cevâriyân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve fasl-ı hevâ-yı hûb-ı câvidân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve zikr-i çâh-ı mâ-i hânedân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Ve zikr-i ahâlî-i lehce-i lisân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 70b
Medh-i ekâlîm-i arz-ı büldân: Bi-kavl-i müneccimân bu şehir on yedinci iklîm-i örfiyedendir. Arz-ı beledi (---) ve tûl-i nehârı (---)
EÇS III 70b–71a
Der-vasf-ı tâli‘-i imâristân: Be-kavl-i ilm-i usturlâb bu şehr burc-ı Hût'da vaz‘-ı esâs olunup beyt-i Müşterî-i mâ’îde bulunmuşdur. 71a
EÇS III 71a
Der-fasl-ı enhâr [u] âb-ı hayvân: Şehrin vasatında cereyân eden Uluırmak (---) dağdan gelüp şehrin cemî‘i imâretlerine saky edüp Alâ’eddîn cisrinden ubûr edüp (---) mahlût olur. Bu şehrin Bursa gibi her hânesinde mâ-i cârîler ve niçe uyûnlar vardır.
EÇS III 71a
Der-imâret-i hammâmât-ı gâsilân: Cümle (---) aded hammâm-ı ferahnâkdir. Evvelâ Beğ hammâmı gâyet atîk hammâm-ı hûb-binâdır. Andan Azebler hamâmı binâsı ve âb [u] hevâsı latîf hammâm-ı hoş-bûdur. Andan Tizbâzâr hammâmı, Paşa sarâyı kurbundadır. Bunlardan mâ‘adâ sarây hammâmlarıdır.
EÇS III 71a
Manzara-i ibret-nümâ-yı âbâdân: Evvelâ şehir ortasında cereyân eden Uluırmak üzre Sultân Alâ’eddîn binâsı bir göz cisr-i sihr-i‘câzdır ve Seyyid Hacı Hasan câmi‘i kurbunda Başköprü vâcibü's-seyrdir.
EÇS III 71a
Der-medh-i dârü'z-ziyâfe-i imârât: Evvelâ Paşa sarâyı imâreti ve Karamânoğlu İbrâhîm Beğ câmi‘i imâreti ve (---)
EÇS III 71a
Evsâf-ı hubûbât [u] mahsûlât: Ekseriyâ mahsûlât-ı firâvânı gendüm-i gûnâ-gûn ve şa‘îr ve fûldır (---)
EÇS III 71a
Der-beyân-ı memdûhât-ı sanâyi‘ât: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 71a
Der-medh-i it‘âm-ı me’kûlât: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 71a
Der-zikr-i me’kûlât [u] müsmirrât: Bu şehrin hevâsı mu‘tedil olmağıla ravzâ-yı rızvânlarında gûnâ-gûn kasr-ı iremler ile ârâste ve eşcâr-ı fevâkihe-i kesîre-i gûnâ-gûnlar ile pîrâste olup her gûne meyvesi memdûhdur, ammâ (---),
EÇS III 71a
Ta‘rîf-i envâ‘-ı meşrûbât:(---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 71a
Der-ilm-i kâr [u] kesb-i esnâfât: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 71a
Der-sitâyiş-i mesîregâh-ı İreme-zât: Evvelâ mesîregâh-ı Hıdırlık, mesîregâh-ı Kırkkızlar (---),
EÇS III 71a
Der-beyân-ı aded-i cenîn [u] bâğavât: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS III 71a
Der-şi‘r-i tetimme-i şehr-engîz-i külliyât
EÇS III 71a
Şöyle ma‘lûm ola kim bu livâ Karamân eyâletinde üç kazâ yerdir. Evvelâ kazâ-yı Ortaköy ve kazâ-yı (---) ve kazâ-yı (---).
EÇS III 71a
Ve bu Aksarây'dan cânib-i kıble ve şarka meyyâl kal‘a-i Kayseriyye üç konakdır ve kırk sekiz fersah yerdir.
EÇS III 71a
Ve yine Aksarây'dan Bor'a giden cânib-i şarka karye-i Hırvadalı. Andan karye-i Ortaköy andan üçünci menzilde kal‘a-i Bor'dur.
EÇS III 71a
Ve Bor şehrinden kal‘a-i Niğde taraf-ı garba bir konakdır, ammâ Aksarây'dan cânib-i şimâle Hacı Bektâş-ı Velî'nin Kırşehri (---) konakdır.
EÇS III 71a
Andan Çâşnigîr köprüsü Kızılırmak nehri üzredir ve yine Aksarây'dan cânib-i cenûba ara batıda kal‘a-i Karamân Ereğlisi'dir. Mâbeyninde Taşbınar köyüne konup ertesi kal‘a-i Ereğli'de meks eder.
EÇS III 71a
Ve yine Aksarây'dan cânib-i garba karye-i Bâğlı Ilıcası vardır. Karabınar kadılığıdır.