İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IV 228a
Ve ilm-i mi‘mârîde ol kadar sâhib-i hendesedir kim bu mezkûr sarây-ı azîmin cümle tarz-ı tarh [u] resmi cümle kendünün zâde-i tab‘ı ta‘lîmiyle binâ olunmuş sarây-ı azîmdir kim gûyâ sarây-ı Belkıs ve sarây-ı Kaydefâ'dır.
EÇS IV 228a
Ve ma‘rifet-i mücellidlikde gûyâ Süleymân Hân'ın Koca mücellidi idi.
EÇS IV 228a
Ve ilm-i resimde Behzâd u Mâni-vâr hayâl-pesend tasvîrler eder kim âdem görse zî-rûh zann eder.
EÇS IV 228a
Ve ilm-i hatda İmâd u Mîr Alî ve Kutbeddîn-i Muhammed Yezdî kadar âb-ı hayât ta‘lîk-nüvisdir.
EÇS IV 228a
Ve ilm-i şi‘irde ferîdü'l-asr olup kasîde-perdâzlıkda ve rubâ‘iyyâtda gûyâ Azmîzâde Hâletî ve Câmî ve Hâfız-ı Şîrâzî ve Sâî'dir.
EÇS IV 228a
Ve eyle bahr-i me‘ânî-i lûgatdır kim bir Arabî kitâbı destine alup cümle terkîblerin Fârisî tilâvet edüp fesâhat u belâğat üzre âb-ı tâb verüp kıra’et eder ve Türkî târîhleri Arabî yâhûd Fârisî lûgatlar ile selâset üzre kıra’et eder. Böyle bir ummân-ı ma‘ârif ve musannif ü mü’ellifdir.
EÇS IV 228a
Ve üstâd-ı haddâddır kim Şeyhânî ve Ma‘arravî ve zivzik kılıçlar ve hançer ve bıçaklar yapar kim Isfahân kârhânesinde eyle bir şemşîr-i âteş-tâb etmeğe kâdir değillerdir kim sindân-ı haddâdı dünîme edüp seyf-i mücremin ağzı dönmek ihtimâli yokdur.
EÇS IV 228a
Ve üstâd-ı zergerdir kim cemî‘i murassa‘âtları cümle kendüsü işler ve bir gûne sırmadan at hotası örer kim üç bin guruşa fürûht olup her sene birer ikişer Âl-i Osmân pâdişâhına hedâyâ gönderir kim vâcibü's-seyrdir.
EÇS IV 228a
Ve tütün çubuğu üzre sırma-ı gûnâ-gûn ile ve hurde incüler ile çubuk örer kim makdûr-ı beşer değildir.
EÇS IV 228a
Üstâd-ı kâmil sâ‘atçidir kim aylı ve günlü ve bürûclu ve rûznâmeli ve münebbihli sâ‘at yapar kim Can Petro Kaşpar bir sâ‘at içre bu kadar ma‘rifeti icrâ etmeğe kâdir değildir. Hatta merhûm u mağfûrun leh fâtih-i Eğri Mehemmed Hân'ın hâteminde sâ‘at etdüği gibi bu hânın engüştünde bir nigîn sâ‘at var idi kim sihr-âsâr idi. Mahall-i sâ‘at geldikde sâhibinin parmağın sâ‘at nişterlerdi kim kaç sâ‘at olduğu andan ma‘lûm idi. Bu hâtemin biri dahi hânın dâmâdı Mahmûdî Hânı Evliyâ Beğ'in parmağında idi. Ol dahi hânın işi idi.
EÇS IV 228a
Ve üstâd-ı mühürken ve hakkâk idi. Ahmed Beğ ve Ferîd ve Sırrî kadar hüsn-i hat mazmûnlar seci‘iyyâtlar kazar ve ta‘lîk ve rik‘a yazar kim bî-misildir. Hatta bir gûne tîzâb ile yemeni üzre beyâz hat tahrîr ederdi kim aslâ fenâ bulmaz zemîn ü zamân mühürleri var kim sihr-i i‘câzdır.
EÇS IV 228a
Ve üstâd-ı kâmil hânendedir kim ilm-i edvârın râst makâmı gibi anası ve dügâh gibi atasıdır. Bunda olan kâr u nakş u savt u zicl u zikr u tasnîfât ve kaviller ve murabba‘ât varsağı ve şarkı ve kayabaşı ve muganiyâtlar bir üstâd-ı hânendegânda yokdur. Meğer Fisagores-i Tevhîdî ve Abdullah Faryâbî ve Gulâm Şâdî'de ola idi. Ve gâyet bülend savt-ı hazîne mâlikdir. Dest-ber-dâ’ire olup Hâfız ebyâtlarıyla taksîm edüp yigirmi dörd usûlün dakîkiyle nutk-ı darb üzre defsâzlık edüp bir kâr-ı savt ve zicl okudukda istimâ‘ eden âdem kârdan kalup bîkâr u hayrân olması mukarrerdir.
EÇS IV 228a–228b
Ve eyle üstâd-ı sâzendedir kim benî ve mûsîkâr ve çeng ve santûr u tanbûr u şeştâr u çârtây u ûd ü kemân ve kânûn u ceng ve nefîr ü nefrakı ve balaban u muzmer ve'l-hâsıl yüz altmış aded muzmerrât ve sâz makûlesi kendüde mevcûd olup zühre-i Sührâb ve Baba Çengî ve Alî Rübâb 228b kadar sâzende idi.
EÇS IV 228b
Ve bu merkûm sâzları cümle kendüsü yapup eyle üstâd-ı sadefkârî idi kim gûyâ Kırtıl Cân-ı Hindî'dir.
EÇS IV 228b
Ve mü’ezzinlikde gûyâ Bilâl-i Habeşî'dir.
EÇS IV 228b
Ve cüst [ü] çâpüklükde gûyâ Amr-ı Ümeyye-i Damîrî'dir.
EÇS IV 228b
Ve berberlikde sanki Selmân-ı Pâk'dir.
EÇS IV 228b
Ve hukemâlıkda Zünnûn-ı Mısrî idi.
EÇS IV 228b
Ve meddâhlıkda Suheyb-i Rûmî idi.
EÇS IV 228b
Ve va‘z u nasîhatda Hasan-ı Basrî'dir.
EÇS IV 228b
Ve ilm-i tefsîrde gûyâ Abdullah ibn Abbâs'dır.
EÇS IV 228b
Ve silâhşörlükde Mâlik-i Eşter'dir yahûd Düldül-süvâr Esedullah Alî'dir.
EÇS IV 228b
Ve yaycılıkda Muhammed b. Hazret-i Ebîbekir'dir.
EÇS IV 228b
Ve kemânkeşlikde gûyâ Sa‘d Vakkâs'dır.
EÇS IV 228b
Ve cömerdlikde Hâtem-i Tayy ü Ca‘fer-i Bermekî'dir.
EÇS IV 228b
Ve riyâzat u perhîzde gûyâ Ebû Derdâ‘-ı Âmirî'dir kim savm-ı Dâvûd ile geçinirdi. Evâ’illeri ammâ harâbâtî idi ve halka nân vermede Ömer b. İmrân idi.
EÇS IV 228b
Ve ma‘rifet-i âteşbâzlıkda gûyâ Ebû Ömer Abdullah Vâsıtî'dir.
EÇS IV 228b
Ve şîşe yapmada ve şîşebâzlık etmede hemân Ebû Alî Sînâ idi. Bir hammâm binâ etmişdir kim gûyâ Muhsin ibn Osmân'dır, aşağıda vasf olunur.
EÇS IV 228b
Ve sabbâğ ya‘nî boyacılıkda sanki Zeyd-i Hindî idi.
EÇS IV 228b
Ve ma‘rifet-i hayyâtlıkda misl-i Dâvûd-ı Tâhir'dir.
EÇS IV 228b
Ve cüllahlıkda gûyâ Zâhid el-Kattân'dır. Melek Ahmed Paşa'ya dest-kârı bir nakş seccâde hedâyâ vermişdir kim Mısır'da ve Isfahân'da eyle seccâde dokuyamazlar
EÇS IV 228b
Ve gûnâ-gûn arakiyyeler ve Bektaşî tâcları yapmada gûyâ Abdullah-ı Vâsıtî'dir.
EÇS IV 228b
Ve kürkcülükde sanasın Ömer b. Âmirî'dir ve keçe külâh ve keçe seccâde yapmada Ebû Sa‘îd-i Târî'dir.
EÇS IV 228b
Ve hattâtlıkda Abdullah-ı Kûfî'dir.
EÇS IV 228b
Ve ilm-i şi‘rde gûyâ Hassan b. Sâbit'dir kim Hazret'in şâ‘iridir.
EÇS IV 228b
Ve demircilikde Ebû Zeyd Müslim-i Haddâd'dır.
EÇS IV 228b
Ve kazgancılıkda Ebû Habîb Muhyiddîn'dir.
EÇS IV 228b
Ve iğnecilikde Ebü'l-kâsım Ennâr'dır.
EÇS IV 228b
Ve ilm-i baytarda hod gûyâ Ebû Kâsım es-Semmâk'dır
EÇS IV 228b
Ve kuyumculukda gûyâ Nasr b. Abdullah'dır.