İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IV 341a
Ve Kamber-i Alî câmi‘i, bir minârelidir.
EÇS IV 341a
Ve Şeyh Şehâbeddîn Sühreverdî câmi‘i, bir minârelidir.
EÇS IV 341a
Ve Sarrâchâne câmi‘i, cemâ‘at-i kesîreye mâlikdir.
EÇS IV 341a
Ve Kessâr kahvesinde Sebîl-hâne câmi‘i.
EÇS IV 341a
Ve Kurna başında Haseki Mehmmed Paşa câmi‘i, yeni câmi‘dir ve bir minârelidir ammâ gâyet müferrah câmi‘-i latîfdir.
EÇS IV 341a
Ve Şeyh Abdülkâdir-i Cîlânî câmi‘i, Sultân Süleymân'ındır, kubbe ve minâreli ve cemâ‘at-i kesîreli câmi‘-i pür-envârdır.
EÇS IV 341b
Der-beyân-ı mesâcid-i muvahhidân-ı Bağdâd: Cümle (---) aded zâviye-i müselmândır.
EÇS IV 341b
Sitâyiş-i dârü't-tedrîs-i âlimân: Cümle (---) aded medrese-i tahsîl-i ulûmdur. Cümleden mükellef medrese-i Mercâniyye'dir. Ve Sarrâchâne'de medrese-i Hulefâ, hâlâ yeniçerilere et ta‘yîn verilir. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 341b
Evsâf-ı dârü'l-kurrâ-i Hazret-i Kur'ân: Cümle altı aded dârü'l-kurrâ kalmışdır. Niçe kerre dest-i Acem'e girmek ile niçesi harâb olmuşdur, ammâ Cığalzâde kurrâsı ve İmâm-ı A‘zam kurrâsı ve (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 341b
Makâm-ı dârü'l-hadîs-i peygamberân: Kadîm-i evvelde yetmiş aded dârü'l-hadîs-i Nebevî var imiş. Hâlâ altı yerde dârü'l-hadîs kalmışdır.
EÇS IV 341b
Der-ayân-ı mekteb-i dârü't-ta‘lîm-i püserân: Cümle altı yüz mekteb-i sıbyân imiş. Hâlâ kırk adedi âbâdândır. Evvelâ
EÇS IV 341b
Der-medh-i tekye-i dervîşân: Cümle yedi yüz aded tekye add olunur. Zîrâ her ziyâretgâhda bir tekye-i ârâmgâh mukarrerdir. Ammâ cümleden İmâm-ı A‘zam ve İmâm-ı Mûsâ Kâzım ve Şehâbeddîn Sühreverdî ve Abdülkâdir-i Cîlânî ve Mevlevîhâne tekyeleri {meşhûrdur}.
EÇS IV 341b
Der-vasf-ı çeşme-sâr-ı âb-ı hayvân: Cümle iki yüz aded çeşme-i cân-perverdir ammâ sakkalarla suları Şatt'dan gelir. Evvelâ cümleden mükellef Atmeydânı'nda Murâd Ağa çeşmesi ve câmi‘i kurbünde yine Murâd Ağa çeşmesi (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 341b
Ta‘rîf-i selsebîl-i Kerbelâ-yı şehîdân: Cümle yüz aded sebîl-i atşândır ammâ yine cümle suları sakkalarla Şatt'dan getirirler. Evvelâ Haydar Çelebi sebîli ve Hüseyin Paşa ve Hasan Paşa ve Mûsâ Paşa sebîli ve Ebû Şükür Hoca ve Hasbullah Çelebi sebîlleri meşhûrdur.
EÇS IV 341b
Der-fasl-ı esmâ-i mahallât-ı büldân: Cümle 23 aded mahalle-i müslimîn ve gayrı mahallâtlardır. Evvelâ Meydân mahallesi ve Haydarhâne mahallesi ve Kamber-i Alî ve Kadıyü'l-hâcât ve mahalle-i Deştî ve Debbâğlar ve Karanlık Kapu ve Cisir başı ve Hurce ve Penc-i Alî ve Ekmekçiler ve Kurnabaşı ve Balıkçılar ve Cömerd Kassâb Yahûdîler mahallesi.
EÇS IV 341b
Der-zikr-i sarây-ı eşrâf [u] a‘yân: Cümle yüz elli aded hânedânlardır. Evvelâ Paşa sarâyı medihden hâric ü tavsîfden âric hammâmlı ve bâğçesinde sanavber dırahtlı ve iki yüz hücreli sarâydır. Ve yeniçeri ağası sarâyı ve sarây-ı Hasbullah ve sarây-ı Haydar Çelebi {ve sarây-ı Ebu'ş-şükür ve sarây-ı Mahmûd Hadîdoğlu.}
EÇS IV 341b
Der-âbâdân-ı hân-ı hâcegiyân: Cümle (---) aded vekâle-i tüccârân-ı berr [ü] bihârdır. Evvelâ Cığaloğlu hânı Sarrâchâne başındadır ve Murâd Paşa hânı ve Bekir Paşa hânı ve İbrişim hânı, sipâh bâzârı başındadır ve Kadı mahkemesi kurbünde Hurma hânı ve Mahkeme mukâbelesinde Basralı hânı.
EÇS IV 341b
Temdîh-i vekâle-i gurebâ-yı mücerredân: Cümle (---) aded garîbü'd-diyâr odalarıdır. Evvelâ bir kârgîr binâ Hurmalı vekâle ve Kurnabaşı'nda Kerâste hânı ve Hulefâ Câmi‘i hânı. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS IV 341b
Der-ayân-ı esvâk-ı sultân: Cümle 2.000 aded çârsû-yı bâzâr-ı pâdişâhîdir. Evvelâ bir kârgîr binâ bezzâzistânı vardır. Ve Uzun Çârsû ve Hurce çârsû ve Murâd Paşa ve Sarrâchâne ve Haffâflar ve Kuyumcular ve Gazzâzlar ve Kavukçular ve Kazancılar ve Karanlık Kapu çârsû ve Cisir kapusu çârsû.
EÇS IV 341b
Şehrengîz-i reng-i rûy-ı cüvânân: Cümle ahâlî-i Bağdâd'ın nümâyiş-i beşereleri gendüm-gûdur. Ammâ gâyetü'l-gâye hüsn-i sûrete mâlik vecîhü'l-manzar ve kesîrü'l-lıhye halkı vardır. Ve cüvânları cümle perî-peyker ve melek-manzar cüvânlardır.
EÇS IV 341b
Der-medh-i mahbûb [u] mahbûbân: Cümle mahbûbları sâhib-i cemâl ve latîfü'l-i‘tidâl kaşları yay ve kirpikleri ok, gamzesi Tatar ve merâlî vü gazâlî gözlü ve münevver yüzlü ve şîrîn sözlü pençe-i âfitâb mahbûb-ı merğûbları vardır.
EÇS IV 341b
Der-beyân-ı esmâ-i kibâr [u] a‘yân: Evvelâ Ebû Şükür Hoca Alî ve Hasbullah Çelebi ve Mahmûd Hadîdzâde ve Haydar Çelebi ve Rûznâmeci (---) Efendi ve Şâhbender.
EÇS IV 341b
Der-ayân-ı tabîbân-ı hâzıkân: Bu şehir kâr-ı hukemâ-yı kudemâ olduğundan hukemâ-yı hâzıkı ve nebbâzân-ı sâdıkı gâyet çokdur. Evvelâ Hekîmzâde Hamza Çelebi ve Kehhâloğlu Rızâ Çelebi ve Hasan Yâr Çelebi (---) (---) (---) (---).
EÇS IV 341b–342a
Der-vasf-ı üstâd-ı cerrâhân: Evvelâ cümleden üstâd-ı kâmil Muhammed Çelebi'dir kim mûmyâ-yı kânî vermeden bir mecrûhu üç günde ten-dürüst eder bir merhem-i Süleymân'a mâlikdir kim hakkâ merhem-i cândır. Ve meydânda Cerrâh Usta Alî, ilm-i cerâhatde Filikos-ı Sânî'dir. 342a
EÇS IV 342a
Der-zikr-i müstecâbü'd-da‘ve-i meşâyihân-ı Bağdâd: Evvelâ Şeyhülislâm Kürd Mustafâ Efendi ve Müftî-i enâm Zeynelâbidîn Efendi ve Gurâb Efendi ve zâdesi Mahmûd Efendi ve (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 342a
Der-na‘t-ı mü’ellif ü musannif-i şâ‘irân: Evvelâ kırk aded dîvân sâhibi fasîh ü belîğ şu‘arâları vardır. Cümleden pâk-zebân Şeyhzâde tahallus eder (---) (---) Çelebi ve Balı Dayı Çelebi ve Monlâzâde ve Gurâbî Mahmûd Efendi ve (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 342a
Der-şi‘r-i hoş-sohbet-i yârân-ı ihvân:
EÇS IV 342a
Der-fasl-ı büdelâ-yı âşık-ı mecâzibân:
EÇS IV 342a
Der-beyân-ı kaba-yı râcilân: Ekseriyyâ cümleden a‘yân u kibârı şiddet-i şitâda semmûr ve nâfe ve zincab kürk ve atlas ve gâyet merre bâğdâd giyerler ve şiddet-i hârda elvân sof ve beyâz bediyye kereke giyerler ve gayrı halkı çukadan kereke giyerler.
EÇS IV 342a
Der-ayân-ı hil‘at-i nisvân: Cümle zenâneleri altun ve gümüş ve dibâ arakıyye giyüp yüzlerine burka‘ ve nikâb koyup beyâz lekfûrî boğası ızâr bürünüp ayaklarına katîfe çakşır ve sarı çizme giyerler.
EÇS IV 342a
Ve esmâ-i elkâb-ı âdemiyân: Ekseriyyâ halkının ismi,
EÇS IV 342a
Temdîh-i esmâ-i zenâne-i sâhib-ısyân: Havâtînlerinin ekserî isimleri Âsiye.
EÇS IV 342a
Sitâyiş-i nâmhâ-yı memlûkân: Ekseriyyâ kölelerinin isimleri Handân, Ken‘ân.
EÇS IV 342a
Der-kavl-i esmâ-i cevâriyân: Ekseriyyâ cevârîlerinin isimleri Şebtîz, Şebbûy.
EÇS IV 342a
Der-medh-i hevâ-yı nesîm-i câvidân:
EÇS IV 342a
Ta‘rîf-i çâh-ı mâ-i hânedân: Derûn-ı şehirde cümle altı bin aded su kuyuları vardır kim âb-ı hayâtdan nişân verir. Gerçi bu şehir Şat sâhilindedir ammâ suları Şatt'dan sakkâlar ile gelmek usret olduğundan lezîz kuyuları vardır.
EÇS IV 342a
Der-vasf-ı ıklîm-i büldân: Evvelâ eyâlet-i Bağdâd yetmiş beş nâhiyedir. Taht-ı arzı elli küre ve fevka'l-arzı kırk kürede bulunmuşdur ve iklîm-i (---) bulunup tûl-ı nehârı (---) sâ‘at ve (---) derecedir. Ve şeb-i yeldâsı dahi ılıca vâki‘dir. {Nazar cihetinde ahsen-i iklîmdir. Hayr yüzünden evsa‘î ve kara cihetinden ekserdir}.
EÇS IV 342a
Der-baht-ı tâli‘-i imâristân: Bu şehr-i Bağdâd burc-ı cedîde esâsı vaz‘ olunmuşdur. Ve beyt-i Zühal'i türâbîde bulunmuşdur. Anınçün hâk-i Bağdâd'da fitne vü fesâd eksik olmayup türâbı kan ile mülemma‘ olmuş bir deşt-i Kerbelâ'da vâki‘ olmuş kal‘adır.
EÇS IV 342a
Manzara-i hammâm-ı mahsûs-ı a‘yân: Bu şehr içre cümle beş yüz aded sarây-ı kibâr hammâmları vardır.
EÇS IV 342a
Der-alâmet-i hammâm-ı gâsilân: Cümle (---) aded hammâm-ı rûşenâlardır. Evvelâ Cığalzâde Hânı kurbünde Bektaş Hân hammâmı bî-bedeldir ve Haffâflar hammâmı ve mahkeme kurbünde Kadı hammâmı ve Karanlık Kapu kurbünde Debbâğlar hammâmı ve Abdülkâdir-i Cîlânî hammâmı ve Penc-i Alî hammâmı ve Hasbullah hammâmı ve Haydar {Çelebi hammâmı ve Atmeydânı'nda Şa‘bân Efendi hammâmı}.