İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IV 347b
Nedir ol nehr-i Şâhî kim hisâb olmaz menâfi‘de
EÇS IV 347b
Nedir nehr-i Hüseynî kim irişdi halka ihsânı
EÇS IV 347b
Nedir nehr-i Mehâvil ya nedir nehr-i Mühennâvî
EÇS IV 347b
Getürmez Sâ ne hâsılda niçe bin nehr-i aynâyı
EÇS IV 347b
Nedir ol nehr-i Hâlis kim hisâb olmaz avârızdan
EÇS IV 347b
Nedir ol nehr-i Mihrûnî nedir nehr-i Horasânî
EÇS IV 347b
Nedir ol Şehribân u Mendelî kim verd-i Kaddâhı
EÇS IV 347b
Dökülmüş rûy-ı hâk üzre gören ihyâ olur cânı
EÇS IV 347b
Nedir ol Hânıkî kim zeyn idipdür dâmen-i kûhı
EÇS IV 347b
Gelen dervîş-i dilrîşe sebîlullahdır nânı
EÇS IV 347b
Kalem âciz olur tahrîrin etse müdde‘â üzre
EÇS IV 347b
Zebâne münhasır olmaz denilse cümle nehrânı
EÇS IV 347b
Eğer kim tâli‘i döndü felek hâr eyledi ammâ
EÇS IV 347b
Eğer merdûd-ı halk oldu olur makbûl-i Sübhânî
EÇS IV 347b
Bu çarha i‘tibâr olmaz fenâ milkinde yâr olmaz
EÇS IV 347b
Bırakdı hâke döndürdü niçe taht-ı Süleymân'ı
EÇS IV 347b
Niçe Efrâsiyâb'ı eyledi ma‘zûl mülkinden
EÇS IV 347b
Niçe kayser zebûn oldu niçe Cemşîd Kisrânı
EÇS IV 347b
Bırakdı vâdî-i aşka niçe Mecnûn [u] Ferhâd'ı
EÇS IV 347b
Geçirdi sadr-ı a‘lâya niçe ednâ-yı nâ-dânâyı
EÇS IV 347b
Anınçün söylenir meşhûr olupdur çarh-ı kec-reftâr
EÇS IV 347b
Karâr etmez makâmında döner her demde bir yanı
EÇS IV 347b
Velî her kimseye arz-ı diyârı hoş gelir çün kim
EÇS IV 347b
Mukârin eylemişlerdir vatan sevmekle îmânı
EÇS IV 347b
İlâhî sakla Bağdâd'ı kamu fitne belâsından
EÇS IV 347b
Vücûdu kalmaya hergiz başı hâk üzre dermânı
EÇS IV 347b
Meselder bülbüle altun kafesde gül nasîb olsa
EÇS IV 347b
Yine feryâd edüp ağlar görür dal üzrebengânı
EÇS IV 347b
Dahi besdür cefâ şimden gerü emn ü emân olsa
EÇS IV 347b
Murâda vâsıl eyle rahmetinden cümle yârânı
EÇS IV 347b
Bi-hakk-ı Seyyid-i âlem Resûl-i eşref Âdem
EÇS IV 347b
Bi-hakk-ı sûre-i İnnâ fetahnâ Âl-i İmrân'ı
EÇS IV 347b
Şükür kim kıldı Bağdâd'ın bize Hak seyrini ihsân
EÇS IV 347b–348a
Ferâmûş etme ey sayyâh oku her demde Kur’ân'ı 348a
EÇS IV 348a
Der-beyân-ı [ziyâ]retgâh-ı hâk-i Bağdâd ve Kûfe ve Hille ve Irâk
EÇS IV 348a
Huzûr-ı ihvân-ı safâya ve yârân-ı bî-vefâya şöyle ma‘lûm ola kim bu hakîr-i pür-taksîr seyyâh-ı âlem ve nedîm-i âdem cihân-geşt, muhibb-i Evliyâ-yı bî-riyâ bin elli dokuz târîhinde,
EÇS IV 348a
Irâk-ı behişt-âbâd ya‘nî Bağdâd-ı bî-dâd-ı behişt-âbâda varup enderûn [u] bîrûnunda ve memâlik-i mahrûse eyâletinde sirtü mine'l-Basrati ile'l-Kûfe'ye varınca bir buçuk senede ziyâret etdiğimiz evliyâ ve enbiyâ merkad-i şerîflerin ve makâmât-ı latîflerin alâ kadri'l-imkân bu abd-i âciz tahrîr edüp anı beyân eder
EÇS IV 348a
Bismillahirrahmânirrahîm
EÇS IV 348a
Evvelâ râbi‘u'l-hulefâ’i'r-râşidîni'l-mürşidîn Hazret-i Alî kerremallahu vechehü'l-azîz hakkında "Vesîletü'l-Müte‘abbidîn" kitâbında Ömer b. Cemî‘i Âyişe hazretlerinden rivâyet eyler ki, Hazret-i Risâlet-penâh sallallahu aleyhi ve sellem, Murtazâ hazretlerin ve Fâtımatü'z-Zehrâ hazretlerin ve İmâm Hasan ve İmâm Hüseyin hazretlerin bir abânın altına çeküp buyurdular ki Arapça demişlerdir. Hatta İbn Abbâs hazretlerinden menkûldur ve sahîh rivâyetdir. Buyururlar
EÇS IV 348a
Ve Hazret-i Resûl-i Hudâ Kur’ân-ı azîm işâretiyle Hazret-i Alî hakkında bu âyeti tebşîr etmişlerdir.