Eserler · Karahanlı Türkçesi

Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

Karahanlı 11. yy. Düzyazı kısaltma: KuT metin aranabilir

Kaynak yayın

ATA, Aysu 2004. Türkçe İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası) Karahanlı Türkçesi (Giriş-Metin-Dizin), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Sayılarla

2.150

cümle

38.093

sözcük

6.525

ayrı biçim

3.827

tek geçişli

%58,7 (hapax)

0,488

STTR

standart tür/sözcük

17,7

sözcük / cümle

5,58

harf / sözcük

eksik yer (lakün)

Kavram alanı profili (10.000 sözcükte)

Kavram atlasında tüm eserlerle karşılaştır →

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

Ku. T. 26/27a3

56 bütünlükin anlar kim tandılar biziŋ belgülerimizke her-ayine kigrür-miz olarnı otḳa tegme yolı kim çovlansa terileri tegşürgey-miz olarḳa teriler anda aḍın tatsunlar üçün ḳınnı ol taŋrı erür meŋzeksiz bütün işlig

Ku. T. 26/28a3

57 anlar kim bittiler ḳıldılar eḍgülükler munu kigrür-miz olarnı uştmahlarḳa kim aḳar astınıda anın arıḳlar cavidaneler anıŋ içinde ulaşu olarḳa anıŋ içinde cüftler arıġ ḳılınmış kigrür-miz olarnı soġuḳ kölikeke

Ku. T. 26/29a2

58 ol taŋrı fermanlayur sizke kim öteŋler emanetlerni iḍisiŋe kaçan hükm ḳılsa siz boḍun ara kim hükm ḳılsa siz könilik birle ol taŋrı nėme körklüg pend bėrür sizke anı ol taŋrı erür eşitgen körgen

Ku. T. 26/30a1

59 ey anlar kim bittiler boyun suŋlar taŋrıḳa boyun suŋ yalavaçḳa ferman iḍisiŋe sizdin eger tartışsa sizler nerse içinde yanduruŋlar anı taŋrıḳa yalavaçḳa eger biter erse sizler taŋrıḳa hem soŋ künke ol yaḫşıraḳ körklügrek soŋ yanış

Ku. T. 26/31a2

60 baḳmaz mu sen anlarḳa kim sėznürler bütünlükin olar kim bittiler aŋa kim ıḍıldı saŋa hem aŋa kim ıḍıldı sėnde burun tileyürler kim hükmke turuḳsalar taŋrıda aḍınḳa çın-oḳ ferma[nla]ndılar kim tansalar aŋar tileyür yek kim ḳışursa olarnı ḳışmaḳ ıraḳ

Ku. T. 26/32a3

61 ḳaçan ayılsa olarḳa: keliŋler aŋar kim ıḍtı taŋrı hem yalavaçḳa körge sen iki yüzlüglerni yüz ewrerler sėndin yüz ewürmek

Ku. T. 26/34b1

62 neteg bolġay ḳaçan tegse olarḳa bir musibet anı kim ilgerü ıḍtı eligleri yana kelürler saŋa andıḳarlar taŋrı tuta ap tilemez-miz meger körklügrek yaraşıḳlıḳ

Ku. T. 26/35b3

63 bu ögür anlar tururlar kim bilür taŋrı nė ol köŋülleri içinde yüz ewürgil olardın pend bėrgil olarḳa ayġıl olarḳa özleri içinde ked aymaḳ

Ku. T. 26/36b1

64 ap ıḍmadımız yalavaçdın meger boyun sunmaḳ üçün taŋrı yarlıġı birle eger kim anlar ançada küç ėtseler özleriŋe kelseler saŋa yarlıḳatu ḳolsalar taŋrıdın hem yarlıḳatu ḳolsalar olarnı yalavaç bulġatılar taŋrını tevbe ḳabul ėtgen ulaşu yarlıḳaġan ol

Ku. T. 26/37a3

65 seniŋ iḍiŋ tuta and kirtgünmezler hükm ḳıldurġınça anlar saŋa anıŋ içinde kim savaş boldı olar ara yana bulmaslar özleri içinde emgek andın kim sen hükm ḳıldıŋ boyun susalar boyun sumaḳ

Ku. T. 26/38a1

66 eger biz bitise-miz olar üze öldrüŋler tėp özleriŋizni azu çıḳıŋlar tėp saraylarıŋızdın ḳılmazlar anı meger azaġu olardın eger anlar ḳılsalar anı [kim] pend bėrlürler anıŋ birle bolġatı yaḫşı olarḳa keḍrek üstüvarlıḳ

Ku. T. 26/39a1

67 andaġ erse bėrgetimiz olarḳa biziŋ üskümizdin uluġ yanut

Ku. T. 26/39a2

68 hem köndürgetimiz olarnı köni yolḳa

Ku. T. 26/39a3

69 kim kim boyun susa taŋrıḳa hem yalavaçḳa bu ögür anlar birle kim niʿmet bėrdi taŋrı olar üze peyġamberlerdin keḍ çın sözlegliler hem şehidler eḍgülerdin körklüg bu ögür ḳoldaş

Ku. T. 26/40a2–3

70 ol artuḳluḳ taŋrıdın tap taŋrı bilgen

Ku. T. 26/40b1–2

71 ey anlar kim kirtgündiler tutuŋ sazıŋıznı çıḳıŋlar ögür ögür azu çıḳıŋlar ḳamuġ bir yolı

Ku. T. 26/40b3

72 bütünlükin sizdin ol kim keç ḳalur eger tegse sizke bir teggüçi ayur: bütünlükin niʿmet bėrdi taŋrı meniŋ üze ançada bolmadım olar birle hazır

Ku. T. 26/41a3

73 eger tegse sizke artuḳluḳ taŋrıdın aytur oḳ: ançaḳlı bolmaduḳ teg siziŋ ara anıŋ ara dostluḳ kaşki men bolsam olar birle ḳurtulġatım ḳurtulmaḳ uluġ

Ku. T. 26/42a1

74 toḳuşsun taŋrı yolı içinde anlar kim satarlar yaḳın tiriglikni aḫiretḳa kim kim toḳuşsa taŋrı yolı içinde öldrülse azu yeŋse her-ayine aŋa bėrür-miz yanut uluġ

Ku. T. 26/43a1

75 nė ol sizke kim toḳuşmaz sizler taŋrı yolı içinde zaʿifler erenlerdin hem uraġutlardın hem oġlanlardın anlar kim ayurlar: iḍimiza çıḳarġıl bizni bu uluşdın küç ḳılıġlı anıŋ boḍnı ḳılġıl bizke seniŋüsküŋde dost ḳılġıl bizke seniŋ üsküŋde yariçi

Ku. T. 26/44a1

76 anlar kim bittiler toḳşurlar taŋrı yolı içinde anlar kim tandılar toḳşurlar taŋrıda aḍınkı yol içinde toḳşuŋlar yekler dostlar birle bütünlükin yek alı erür küçsüz

Ku. T. 26/44b3

77 körmez mü sen anlarnı kim ayıldı olarḳa: yıġıŋlar eligleriŋizni hem aḍaḳın ḳılıŋlar namaznı hem bėriŋler zekatnı ḳaçan bitildi erse olar üze toḳuşmaḳ ançada bir ögür olardın ḳorḳarlar boḍundın taŋrıdın ḳorḳar teg azu keḍrek ḳorḳmaḳ ayurlar: iḍimiz-a nelük bitidiŋ biziŋ üze toḳuşmaḳnı nelük kiḍitmez sen bizni yaḳın rüzgarḳa tegi ayġıl: bu ajun inçrütmeki az ol ol ajun yaḫşıraḳ kimke kim saḳınsa küç ḳılınmaz sizler ewrülmiş kirçe

Ku. T. 26/46b1

78 ḳayda kim bolsa sizler yeter sizlerke ölüm neçeme bolsa sizler ediz yüksek ükekler içinde eger tegse olarḳa bir eḍgülük ayurlar: bu taŋrı üskinde ol eger tegse olarḳa bir yawuzluḳ ayurlar: bu seniŋüsküŋde ol ayġıl: ḳamuġ taŋrı üskinde ol nė ol bu ḳavmnüŋ hali tilemezler kim uḳġaylar sözni

Ku. T. 26/47b3

79 nė kim tegse saŋa eḍgülükdin taŋrıdın nė kim tegse saŋa yawuzluḳdın özüŋdin ıḍtımız sėni boḍunḳa yalavaç tap taŋrı tanuḳ

Ku. T. 26/48a3

80 kim kim boyun susa yalavaçḳa çın-oḳ boyun sudı taŋrıḳa kim kim yüz ewürse ıḍmadımız sėni olar üze küḍezçi

Ku. T. 26/48b3

81 ayurlar: boyun sumak. ḳaçan çıḳsalar seniŋ üsküŋdin ḳoparur bir ögür olardın anda aḍın kim aytur sen: ol taŋrı bitiyür ol kim ḳoparurlar yüz ewürgil olardın köngül urġıl taŋrı üze tap taŋrı erkligdin

Ku. T. 26/49b2

82 tedbir ḳılmazlar mu ḳurʾannı eger erse erdi taŋrıda aḍınḳı üskinde bulġatılar anıŋ içinde tartışıḳ üküş

Ku. T. 26/50a2

83 ḳaçan kelse olarḳa bir buyruḳ iminlikdin azu ḳorḳınçdın yaḍarlar anı eger yandursalar anı yalavaçḳa ya emr iḍisiŋe olardın bilgetiler anı anlar kim çıḳarmaḳ tileyürler anı olardın eger taŋrınıŋ fazlı bolmasa siziŋ üze anıŋ yarlıḳamaḳı uḍġatıŋız yekke meger azḳına yaᶜni azaġu

Ku. T. 26/51a2

84 toḳuşġıl taŋrı yolı içinde fermanlanmaz meger özüŋge hariş ḳılġıl müʾminlerni bolġay kim taŋrı yıġsa anlarnıŋ ḳatıġlıḳını tandılar ol taŋrı ḳatıġraḳ ḳınlıġdın ḳatıġraḳ ḳızġutluġdın yan

Ku. T. 26/52a1

85 kim kim şefaᶜat ḳılsa körklüg şefaʿat bolur aŋar ülüş andın kim kim şefaᶜat ḳılsa yawuz şefaʿat bolur aŋa ülüş andın erür taŋrı ḳamuġ neŋ üze küḍezçin

Ku. T. 26/52b2

86 ḳaçan tahiyye bėrilse siz bir tahiyye cevab yanduruŋ körklüg andın azu yanduruŋlar anı ol taŋrı erür ḳamuġ neŋ üze saḳış ḳılġuçı

Ku. T. 26/53a2

87 taŋrı yoḳ meger ol tėrer sizni ḳopmaḳ küniŋe tegi şek yoḳ anıŋ içinde kim ol könirek taŋrıdın sözün

Ku. T. 26/53b2

88 nė ol sizke iki yüzlügler içinde iki ögür taŋrı töpen ḳıldı olarnı anı kim ḳazġandılar tileyür mü sizler kim köndürse sizler aŋa kim ḳışurdı taŋrı kimni kim ḳışursa taŋrı hergiz bulmaġay sen aŋa yol

Ku. T. 26/54b1

89 arzuladılar eger tansa sizler neteg kim tandılar bolsa sizler beraber teŋ yime tutmaŋlar olardın dostlar ançaḳa tegi kesilmeginçe taŋrı yolı içinde eger yüz ewürseler tutuŋ olarnı öldürüŋ olarnı az vaḳtda bulsa siz olarnı yime tutmaŋlar olardın dost hem yariçi

Ku. T. 26/55b2

90 meger anlar kim ulaşurlar boḍun--ka siziŋ ara hem olar ara üstüvarlıḳ azu kelseler sizke tarusa köküzleri toḳuşmaḳ siziŋ birle azu toḳuşmaḳḳa boḍunları birle eger tilese taŋrı musallat ḳılġatı olarḳa siziŋ [üze] toḳuşġatılar siziŋ birle eger sıŋardın tursalar sizdin taḳı toḳuşmasalar siziŋ birle kemişseler sizke ėlleşmekni yime ḳılmadı taŋrı sizke olar üze yol

Ku. T. 26/57a1

91 munu tapġay sizler öŋinlerni kim tileyürler kim imin bolsalar sizde imin bolsalar boḍunlarıda tegme yolı kim yandurulsa bulġaḳḳa sınaġḳa yandurlurlar anıŋ içiŋe eger sıŋardın tur[ma]salar sizdin kemişmeseler sizke ėlleşmek yıġmasalar eliglerini tutuŋ olarnı öldrüŋ olarnı ḳayu yerde kim bulsa siz olarnı bu ögür ḳamuġ ḳıldımız sizke olar üze hüccet belgülüg

Ku. T. 26/58b1

92 kerekmez müʾminḳa öldürmek müʾminke meger ḫatan kim kim öldürse müʾminni ḫatan yana müʾmine ḳul azad ḳılmaḳ müʾmin ḳul azad ḳılmaḳ hem diyet ısparlanmış boḍnıḳa meger kim sadaḳa ḳılsalar eger bolsa boḍundın düşman sizke ol müʾmin bolsa azad ḳılmaḳ müʾmine ḳul eger bolsa boḍundın siziŋ ara taḳı anlar ara üstüvarlıḳ hem diyet ısparlanmış iḍisiŋe yaʿni iḍisi tapa hem müᵓmine ḳul azad ḳılmaḳ kim kim bulmasa iki ay tutaşı ruze tutmaḳ tevbe taŋrıdın erür taŋrı bilgen bütün işlig

Ku. T. 26/60b3

93 kim kim öldürse müᵓminni oġrayu anıŋ yanutı tamuġ ol cavidane anıŋ içinde öwkelendi taŋrı anıŋ üze yırattı anı anuttı aŋa ḳın uluġ

Ku. T. 26/61b1

94 ey anlar kim kirtgündiler ḳaçan yorısa siz taŋrı yolı içinde belgülüg tileŋler aymaŋlar aŋar kim kemişse sizke ėlleşmekni: müᵓmin ermes sen. tileyür sizler dünyanıŋ neŋini taŋrı üskinde üküş ġanimetler mundaġuḳ erdiŋiz munda aşnu minnet ḳıldı taŋrı siziŋ üze belgülüg tileŋler ol taŋrı erür nė kim ḳılur sizler bilgen

Ku. T. 26/63a1

95 Tüzetilmez oldurġanlar müʾmin--lerdin zarar iḍilerinde aḍın toḳuşġanlar taŋrı yolı içinde malları birle özleri birle artuḳ ḳıldı taŋrı toḳuşġanlarḳa malları birle et-özleri birle oldruġlılar üze derecedin ḳamuġḳa vaʿde ḳıldı taŋrı eḍgü körklüg vaᶜde artuḳ ḳıldı taŋrı toḳuşġanlarḳa oldruġlılar üze yanut uluġ