İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS IV 386a
Sitâyiş-i dükkânçe-i ulemâ-yı tabîb-i hâzıkân:
EÇS IV 386a
Der-sûret-i cerrâhân-ı fâsıdân:
EÇS IV 386a
Der-kavl-i hammâm-ı gâsilân-ı tâhirân: Dörd hammâmı var. Kadı hammâmı ve Meydân hammâmı ve Nâsırî hammâmı ve Beğ hammâmı, bunun suyu karşu dağdan terazû ile gelüp künk ile Şatt nehri altından geçüp kal‘aya çıkar, andan bu hammâma gelir, ibret-nümâdır. Ve bu şehirde yüz elli sarây hammâmları vardır muhakkak.
EÇS IV 386a
Sitâyiş-i sebîlhâne-i cân-sitân:
EÇS IV 386a
Der-vasf-ı çeşme-sâr-ı âb-ı hayvân:
EÇS IV 386a–386b
Alâmet-i enhâr-ı âb-ı revân: Şehr-i Cezîre'nin âb-ı hayâtı nehr-i Dicle'dir kim ana Şatt derler. Tâ şehrin kenârında cereyân edüp cümle ahâlî-i Cezîre andan nûş ederler, ammâ yukaru kal‘a halkı Şatt'ın taraf-ı (---) mukâbelesi aşrı (---) dağından üstâdlar ayn-ı (---) âlî binâ terâzûlar ile ve künkler ile Şatt altından ol suyu Cezîre'nin iç kal‘asına çıkarup kal‘a halkı andan nûş ederler. Andan aşağı Beğ hammâmına bu su gider, âb-ı hayât-ı ayndır. Ve şehrin garbında bâğlar içre ayn-ı Sakalân (---) (---) gelüp Şatt'a rîzân olur âb-ı zülâldir.(---) (---) (---) (---) (---) 386b
EÇS IV 386b
Der-beyân-ı aded-i çâh-ı mâ-i hânedân: Cümle (---) aded
EÇS IV 386b
Der-manzara-i ibret-nümâ-yı âbâdân: Temâşâ-yı garîb oldur kim üstâd-ı selef Beğ hammâmının suyun ilm-i mi‘mâr üzre Şatt'ın karşu tarafındaki kûh-ı bâlâlardan uçurup Şatt aşrı iç kal‘aya çıkarup andan hammâma gelir, akıl çâk olur ma‘rifet-i ibret-nümâdır.
EÇS IV 386b
Müşerref olduğumuz eşrâf [u] a‘yân:
EÇS IV 386b
Cümle halkı Şâfi‘îyyü'l-mezheb merd-i meydânlardır.
EÇS IV 386b
Der-ilm-i sulehâ-yı ulemâ-yı meşâyihân: Ulemâ-yı fuzalâsı bî-hisâbdır. Ammâ ma‘lûmumuz olan mü’ellif ü musannif hâşiye sâhibi Monlâ Muhyiddîn mütebahhirîndendir ve Monlâ Seyyid Efendi ve birâder-i mihteri Seyyid Abdurrahmân Efendi (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 386b
Der-na‘t-ı musannifîn-i şâ‘irân:
EÇS IV 386b
Der-vasf-ı mazanne-i kerâme-i mecâzibân:
EÇS IV 386b
Der-medh-i hevâ-yı nesîm-i câvidân: Bu şehr-i hevâ-yı hoş-rîhi bâd-ı sabâ ve bâd-ı nesîmden nişân verir. Bâ-husûs evvel-i zemîstândan âhir-ı şitâya varınca hevâsı eyle cân-perverdir kim âdeme hayât verir. Zîrâ diyâr-ı sevâhildir. Mâh-ı Temmuz'da hevâsı şiddet-i hâr üzredir ammâ mu‘tedildir.
EÇS IV 386b
Der-beyân-ı ekâlîm-i arz-ı beled-i Kürdistân: Evvelâ be-kavl-i Batlamyus-ı Filyos ilm-i usturlab üzre bu Cizre şehri iklîm-i örfiyyenin (---) sinde bulunup arz-ı beledi (---) dir ve tûl-ı nehârı (---) sâ‘at ve (---) dericedir. Şeb-i yeldâsı kezâlik eyledir, ve's-selâm.
EÇS IV 386b
Der-kavl-i müneccimân-ı tâli‘-i imâristân: Bu kal‘a-i Finik-i Cezîre'nin şürû‘-ı imâreti be-kavl-i Monlâ Kâmil-i Şirvânî burc-ı kavsda bulunup beyt-i müşterî-i nârîdir. Anınçün halkı tîz-fehim âteş-pârelerdir. Vakt-i şitâda halîm ü selîmlerdir ve burc-ı kavsda olmağile cümle halkı kemândârlardır.
EÇS IV 386b
Sitâyiş-i reng-i rûy-ı pîr [u] cüvân:
EÇS IV 386b
Der-medh-i mahbûbe vü mahbûb-ı gulâmân:
EÇS IV 386b
Der-beyân-ı esmâ-i merd-i meydân:
EÇS IV 386b
Der-ayân-ı esmâ-i nisvân:
EÇS IV 386b
Nâm-hâ-yı gılmân-ı çâkerân:
EÇS IV 386b
Ta‘rîf-i esmâ-i cevâriyân:
EÇS IV 386b
Bed-nişân-ı kenîse-i râhibân: İki deyrdir. Zîrâ keferesi Ya‘kûbî ve Mastûrî ve Ermenîlerdir. Fireng ü Urum u Kıbtî yokdur. Ammâ Yezîdî re‘âyâları çokdur. Ve bir aded kenîse-i ganneşt-i Yahûdî {vardır}. Bu Yahûdîler İbn Ömer'den berü ganneşt nâm deyrleri kurbünde sâkinlerdir.
EÇS IV 386b
Der-beyân-ı kâr [u] kisb-i ricâlât:
EÇS IV 386b
Memdûhât-ı sanâyi‘-i mu‘teberât:
EÇS IV 387a
Der-fasl-ı hubûbât-ı mahsûlât:
EÇS IV 387a
Der-beyân-ı ni‘met-i memdûh-ı me’kûlât:
EÇS IV 387a
Der-ayân-ı sun‘-ı Hudâ-yı müsmirrât: Cemî‘i envâ‘-ı fevâkihleri memdûhdur. Evvelâ rummânı Şehribân narlarından danedâr ü lezîz ve hoş-hor u âbdâr olur. İnciri de memdûhdur.(---) (---) (---) (---) (---) İllâ hurması ve kirazı yokdur.
EÇS IV 387a
Der-medh-i envâ‘-ı meşrûbât: Koknar şerbeti ve nar şerbeti (---) (---) (---) ammâ her leyle-i Ramazânda hânın bal şerbeti kâse kâse cemî‘i bây u gedâ ve pîr [u] cüvâna hânın şerbeti mebzûldur. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 387a
Der-beyân-ı dârü'z-ziyâfe-i imârât: Cümle (---) aded imâret-i dârü'l-ıt‘âmdır. Cümleden meşhûr yukaru kal‘ada Beğ sarâyında rûz-merre merreteyn cemî‘i âyende vü revende ve gurebâ vü nökerâna hânın ni‘meti mebzûldur. İllâ Yezîdî Kürdlerine bir dane-i darı ve dürü vermeyüp Yezîdîleri redd ederler.
EÇS IV 387a
Evsâf-ı aded-i mesîregâh-ı İremezât:
EÇS IV 387a
Sitâyiş-i aded-i gaytân-ı bâğavât: Şâhbender zabtı üzre Cizre'nin cânib-i garbîsinde ayn-ı Sakalân'ın yemîn [ü] yesârında on bin aded bâğ u besâtîn ve hadîka-i Rıdvânlar vardır ve her bâğ-ı İrem'de birer Külbe-i ahzân hâne mukarrerdir. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 387a
Lehce-i mahsûs-ı ıstılâhât [u] ibârât: Ahâlîsinin lisânları fasîh [u] belîğ Ekrâd lisânıdır. Ammâ ba‘zı hânende-i hûb-âvâzlı kimesneleri makâm-ı Bayâtîde bu semâ‘îyi terennüm ederler. Murabba‘:
EÇS IV 387a
Çuma cezîzî kelek berdânî {hub hub}Çuma cebûrî hıyut vedânî {hub hub}A ye ya ya u yu yu yu u yu yu yu yuAmân mürüvvet azîzim bûçî kelendu
EÇS IV 387a
Amân mürüvvet, mükerrer
EÇS IV 387a
Şâ murûtî şâ murûtî birûy birûy birûy birûyAmân mürüvvet azîzim bûçî kelendu
EÇS IV 387a
Yine amân mürüvvet, mükerrer derler.
EÇS IV 387a
Bend-i diğer:
EÇS IV 387a
Îzu dû roje mekân dûre hûb hûbmükerrer-Bejnin zizâve hâl tahûre hûb hûbmükerrer-A ye ya ya u yu yu yu u yu yu yu yuAmân mürüvvet ilâ âhir a ya ya ya
EÇS IV 387a
Bend-i sâlis: