Eserler · Osmanlı Türkçesi
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi
Osmanlı 17. yy.
Düzyazı-Şiir
kısaltma: EÇS metin aranabilir
Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.
Kaynak yayın
- Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
- II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
- III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
- IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
- V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
- VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
- VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
- VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
- IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
- X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.
Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.
Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).
Sayılarla
64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)
En sık içerik sözcükleri
- ve147.844
- edüp23.957
- ile23.734
- cümle21.193
- u17.390
- olup17.269
- ammâ15.229
- dahi13.186
- bin12.266
- yüz11.993
- üzre11.889
- ü11.280
- paşa9.477
- aded9.046
- andan8.920
- iki8.812
- vardır8.568
- kal‘ai7.733
- var7.576
- yine7.308
- niçe7.024
- olan6.744
- üç6.716
- sene6.238
- deyü6.007
- olur5.949
- hazreti5.945
- her5.944
- şehri5.677
- cânibi5.646
- hân5.401
- on5.336
- içre5.195
- gelüp5.020
- nehri4.985
- yedi4.853
- yokdur4.645
- câmi‘i4.637
- gibi4.581
- ederler4.565
En sık ikili öbekler
ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131
Metin
Neşrin işaretleri
- [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
- (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
- {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
- (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
- 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
- ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.
— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.
EÇS IV 402a–402b
Bu zikr olunan cevâmi‘lerden mâ‘adâ mesâcidlerdir. 402b
EÇS IV 402b
Sitâyiş-i mesâcid-i muvahhidân-ı şehr-i Musul: Cümle (---) aded mahalle mesâcidleridir. Cümleden kadîm ma‘bedgâh-ı azîm Bağdâd kapusu dibinde Hazret-i Ömer radıyallahu anh mescidi kârgîr kubbe-i cibisdır.(---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Andan,
EÇS IV 402b
Der-beyân-ı medâris-i âlimân: Cümle (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-ayân-ı dârü'l-kurrâ-i huffâzân: Cümle (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Dârü'l-hadîs-i peygamberân: Hemûsu (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Mekteb-i tıflân-ı ebcedhân: Kamusu (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Tekye-i dervîşân-ı zîşân: Dükeli (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-vasf-ı çeşme-i âb-ı revân: Küllîsi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Sebîlhâne-i cân-sitân: Bârîsi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Esmâ-i aded-i mahalle-i büldân: Hemesi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Sitâyiş-i sarây-ı vüzerâ-yı a‘yân: Cümlesi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Mihmânsarây-ı kârbân: Cümleden Gümrükhâne, mükellef binâ-yı azîmdir, otuz yedi yük akçe emânetdir. Ba‘zı paşalar gümrük ile mutasarrıfdır.
EÇS IV 402b
Aded-i hân-ı hâcegiyân: Olancası (---) hândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Hân-ı gurebâ-yı mücerredân: Hepsi (---) aded odalardır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Çârsû-yı kapân-ı bezzâzistân: Cümle (---) aded dükkânçedir ve her hirefden mevcûddur. Ekseriyyâ dükkânlar Bekir Paşa evkâfı ve Çavuş Paşa evkâfı bezzâzistândır.
EÇS IV 402b
Cisr-i azîm-i imâristân: Emetâ (---) aded cisirdir. Şat cisri (---) aded kemer üzredir. İki başının sedleri Küçük Ahmed Paşa hayrâtıdır.
EÇS IV 402b
Reng-i rûy-ı eşkâl-i insân: Halkının ekseriyyâ beşereleri asferü'l-levndirler ve ol kadar ten-dürüstlük ile meşhûr değillerdir ammâ şitâda tenperver olurlar.
EÇS IV 402b
Vasf-ı mahbûb u mahbûbân: Dilberânları ol kadar memdûh değildir. "Bülûğiyyetde div belâsı gibi tüğlü bir âdem olur, ammâ zenânesi mahbûbe olur." derler.
EÇS IV 402b
Der-zikr-i eşrâf [u] a‘yân-ı kübbârân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-medh-i ulemâ-yı hâzıkân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-zikr-i mu‘allimân-ı cerrâh-ı fâsıdân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Mevsûf-ı sulehâ-yı meşâyihân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-na‘t-ı musannifîn-i şâ‘irân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Müşerref olduğumuz ihvânân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Menâkıb-ı mazanne-i ehl-i hâl-i meczûbân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-fasl-ı kaba-yı merd-i meydân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-alem-i libâs-ı tâ’ife-i nisvân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-vasf-ı esmâ-i râcilân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-zikr-i nâmhâ-yı bintân-ı zenân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-beyân-ı esmâ-i gulâm-ı halka-begûşân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Der-ayân-ı nâmhâ-yı cevâriyân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Sitâyiş-i ibret-nümâ-yı âbâdân: Yine Şatt cisridir. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Bî-medh-i kenîse-i râhib Mıkdısiyân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 402b
Medh-i hevâ-yı hûb-ı câvidân: Fasl-ı rebî‘de hevâsı latîfdir. Bu eyyâmlarda hummâya mübtelâ olanlar halâs olur. Zîrâ bâd-ı seher eser derler, ammâ görmedim.
EÇS IV 402b–403a
Tetimme-i bed-hevâ-yı mezmûm: Eyyâm-ı sayfda ısıtması ve zahîri çok olup nâr-ı cahîm olur. Zîrâ cümle binâ seng-i hârâdır. Harâret-i şems te’sîr edüp şehir pür-âteş olur. 403a
EÇS IV 403a
Sitâyiş-i hammâm-ı rûşenâ-yı gâsilân: Cümle (---) aded hammâmdır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 403a
Der-medh-i enhâr-ı azîm-i âb-ı hayvân: Ahâlî-i Musul cümle Şattu'l-Arab'dan nûş edüp hayât-ı câvidân bulurlar. Vakt-i seherde âbı hûbdur.
EÇS IV 403a
Der-zikr-i çâh-ı mâ-ı hânedân: (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS IV 403a
Der-beyân-ı âsiyâb-ı dakîk-i tahhân: Nehr-i Şatt üzre gemilerle niçe değirmânları gezdirüp un öğüdüp menâfi‘-i kesîre ederler turfa nevâ‘îrlerdir kim vâcibü's-seyrdir.