İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 21a
Evvelâ Dârü'l-kurrâ-yı Ulu câmi‘. Mahsûs ilm-i Hafz ve ilm-i İbn-i Kesîr ve kırâ’at-i seb‘a okudur başka şeyhü'l-kurrâsı ve talebeleri vardır.
EÇS V 21a
Evsâf-ı dâri'l-hadîs-i peygamberân
EÇS V 21a
Cümle (---) aded dârü'l-hadîs-i nebevîdir.
EÇS V 21a
Der-sitâyiş-i dârü't-ta‘lîm-i mekteb-i tıflân-ı ebcedhân
EÇS V 21a
Cümle (---) aded mekteb-i ciğer kûşe-i püserândır. Evvelâ (---)
EÇS V 21a
Der-zikr-i tekye-i dervîşân-ı zî-şân
EÇS V 21a
Cümle (---) aded hânkah-ı dervîş-i dil-rîş-i miskindir.
EÇS V 21a–21b
Evvelâ, cümleden ma‘mûr [u] âbâdân derûn-ı şehrde tekye-i Mevlevîhâne-i Hazret-i Mevlânâ'dır. Bânîsi merhûm u mağfûrunleh Süğlün Musli Paşa'dır kim Sultân Ahmed Hân vüzerâlarındandır, lâkin sadrıa‘zam olmamışdır, ammâ bir sahiyyü'l-vücûd ve sâhib-i kerem ve sâhib-i cûd olmak ile rûh-ı Mevlânâ'yı şâd ve tarîk-i Hâcegân fukarâların dilşâd etmek içün bir mevlevîhâne bünyâd etmişdir kim misli bir diyârda 21b yokdur. Meğer İslâmbol'da Beşiktaş Mevlevîhânesi ola, ammâ bunun andan ziyâde evkâfı olmağile gâyet ma‘mûrdur ve semâ‘hâne etrâfında semâ‘zen fukarâlarının hücrelerinin cümle revzenleri, cânib-i erba‘asındaki şükûfe ve murgzârlı bâğ-ı İreme nâzırdır. Ve haftada iki gün mukâbele olup âyîn-i Mevlânâ iderler kim gûyâ fasl-ı Hüseyin Baykara fasılları olur. Husûsan Sızıltızâdeler nâm neyzenleri var kim her biri san‘atının ferîdidir. Ve şeb [ü] rûz-merreteyn cümle fukarâya ve ba‘zı ehibbâya ni‘met-i Mevlânâsı mebzûldür.
EÇS V 21b
Andan bâğlar içinde Hızırlık nâm mahalde Açıkbaş tekyesi. Bir âsitâne-i Bektaşiyândır kim tâ Hazret-i Hacı Bektaş Velî, bu şehir Yarmeni destinde iken bu şehirde mihmân olup âsitâne-i Bektaşiyân olmuşdur. Hâlâ cümle bay u gedâya sofra-i bî-imtinânıyla ni‘meti mebzûldür.
EÇS V 21b
Andan bu mahalle karîb tekye-i Hızırlık. Bu dahi külbe-i ahzân-ı Bektaşiyândır.
EÇS V 21b
Andan şehrin kıblesi tarafında bir havâle yerde tekye-i Çöreğibüyük, mesîregâh tekyegâhdır. Bu dahi mesken-i Âl-i Âbâ-yı Bektaşiyân'dır.
EÇS V 21b
Andan yine şehre hâ’il bir cihân-nümâ püşte üzre tekye-i Gıjgıj Dede Sultân tarîk-i Yesevî'de bir ulu sultân imiş. Hacı Bektaş Velî-i Horasanî'yle diyâr-ı Horasan'dan gelüp izn-i Bektaş Velî ile bu kûh-ı bülend üzre sâkin olur. Kaçan kim celâl sıfat olduklarında ejdeha gibi gıjıldadığından Gıjgıj Dede derlermiş. Himmeti hâzır u nâzır ola. Sâhib-i kanâ‘at birkaç fukarâları vardır.
EÇS V 21b
Andan Alp Gâzî Sultân tekyesi. Bu dahi şehre hâ’il cihân-nümâ bir yerdedir.
EÇS V 21b
Andan şehir hâricinde Miskinler tekyesi. Cemî‘i cüzâm ve kaba marazına mübtelâ olanlar anda sâkinlerdir, ammâ sulehâ-yı ümmetden içlerinde hâl sâhibi âdemler vardır. Bunlar halkdan münzevî ve halk bunlardan nefret etmiş mezmûm kavimdirler, ammâ du‘âları müstecâbdır. Hattâ bir âdemin atını sancı dutsa yâhûd düvüce ve kızıl kurd olsa bir akçelik yağ mumu alup atın boğazına asup tekyeyi deverân u seyerân etdirirken miskinler "Allâh Allâh" deyü gülbâng-ı Muhammedî du‘âsın ederler. Bi-emrillâhi Te‘âlâ ol at şifâ bulur. Hattâ bu hakîre Basra Paşası Efrâsiyâbzâde Hüseyin Paşa bir sâfinâtü'l-ciyâd misilli bir mu‘teber at ihsân etdikde bu Tokat'da sancılanup bir akçe mum götirüp nezri verdim. Bi-izn-i Hudâ at şifâ buldu. Mücerreb bir tekye-i mezmûmdur, ammâ inşâ’llâh ind-i Hudâ memdûhdurlar.
EÇS V 21b
Andan şehrin cânib-i şimâlinde aşağı bâğ u bâğçeler içre tekye-i Sünbüllü Baba Sultân kuddise sırruhu. Bizzât Hazret-i Sultân Hacı Bektaş bunda sâkin olup Sünbüllü Sultân'ı bunda sâhib-i seccâde edüp tâ kefere asrından berü âsitâne-i Bektaşiyândır. Sâfî berü dudluk ve bîd-i ser-nigûn ve envâ‘-ı dıraht-ı müsmirât ile müzeyyen bir tekye-i İrem [ü] İremezâtü'l-imâd misilli tekye-i dervîşândır.
EÇS V 21b
Andan Eke bağları içinde Taşoluk tekyesi. Tekye-i Bektaşiyân'dır ve bir teferrücgâh yerdir.
EÇS V 21b
Andan Hızırlık ırmağı kenârında Hazret-i Kömsek Baba Sultân tekyesi. Âsitâne-i kadîmdir. Gâh fukarâ-yı Bektaşî ve gâh tarîk-i Halvetî fukarâları sâkin oldular. Evkâfı yokdur.
EÇS V 21b
Andan Alaca mescid tekyesi. Fukarâ-yı Abdülkâdirü'l-Cîlânî âsitânesidir. şehir içinde olmağile ma‘mûr ve evkâfı vâfir ve hayr [u] berekâtı mütekâsir tekye-i Abdülkâdir'dir.
EÇS V 21b
Andan şehir içinde Meydân tekye. Kân-ı fukarâ-yı (---) sândır. Gâyetü'l-gâye ma‘mûr [u] âbâdândır. Hattâ binâ-yı kadîm olmağile sâhibü'l-hayrât bu âsitâneyi eyle mükellef ü müzeyyen etmiş kim serâpâ sebiz-gûn kâşî-i çin nakş-ı bukalemûn ile inşâ edüp bu âsitâne gûyâ nigârhâne-i çin olmuşdur. Ve bu savma‘a-i ibret-nümûnda bir âb-ı hayât kuyu vardır kim mâh-ı Temmuz'da ol kadar bârid ve âb-ı hayâtdır kim şehrin zurefâları ve hekîm tabî‘at olanları bu bi’r-i zülâlden nûş ederler.
EÇS V 21b
Andan şehir içinde Gök Medrese tekyesine Vanî tekyesi derler. Bâlâda medrese şehrengîzinde mevsûfdur.
EÇS V 21b
Andan Timarhâne tekyesi. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 21b
Andan Hamza Beğ tekyesi. Âsitâne-i Hazret-i Alî Halvetî'dir ve evkâfı vâfirdir ve fukarâları cümle zâkir ü şâkirdir.
EÇS V 21b
Andan şehir derûnunda Horos tekyesi. (---) (---) (---) (---)
EÇS V 22a
Der-fasl-ı çeşmesâr-ı âb-ı hayevân der-şehr-i Tokat bender-i büldân
EÇS V 22a
Cümle (---) aded ayn-ı âb-ı revândır.
EÇS V 22a
Evvelâ Mehemmed Ecîb içinde Oğul Beğ çeşmesi, âb-ı zülâldir ve dâ’imâ cârîdir. Lüleli değildir.
EÇS V 22a
Ve Sovuk bınar ve Çark bınar (---) (---) (---) ve Bâzârcık bınarı: Başı ibtidâ Osmân Efendi hânesinden tulû‘ eder bir âb-ı hayâtdır.
EÇS V 22a
Ve Mevlevîhâne çeşmesinin târîhidir. (---) (---) (---)
EÇS V 22a
Çeşme-i âb-ı hayâtı buldular.Sene 1056
EÇS V 22a
Bu tahrîr olunan meşhûr-ı âfâk çeşmelerden mâ‘adâ niçe yüz aded çeşme vardır, ammâ meşhûr âb-ı zülâl olan bunlardır. Ve her bir çeşme-i cân-perveri bânîsiyle ve târîhleriyle evsâfların tahrîr eylesek başka bir tomar olur. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 22a
De[r]-sitâyiş-i selsebîl-i atşân-ı cân-sitân
EÇS V 22a
Cümle (---) aded sebîlhâne-i berây-ı şehîdân-ı deşt-i Kerbelâ'dır. Ekseriyyâ bu sebîlhâneler çârsû-yı bâzârın izdihâm olan yerlerinde vâki‘ olmuşdur. Evvelâ,
EÇS V 22a
Der-beyân-ı esmâ-i aded-i mahallât-ı şehr-i Tokat-ı âbâdân
EÇS V 22a
Cümle (---) aded şehir mahallesidir.
EÇS V 22a
Evvelâ şehrin taşra etrâfın ihâta eden mahalleleri beyân eder: Evvelâ mahalle-i Mehemmed Ecîb ve mahalle-i Kızılca ve mahalle-i Çay ve mahalle-i Topçubâğı ve Kiras Deresi mahallesi ve mahalle-i Aksu ve mahalle-i Horos ve mahalle-i Büyük Terbiye ve mahalle-i Küçük Terbiye ve mahalle-i Behzâd, Mevlevîhâne kurbundadır ve mahalle-i Miskinler ve Beğ mahallesi hammâmı kurbundadır ve Kaya mahallesi ve mahalle-i Bâzârcık ve mahalle-i Zincirli Kuyu ve mahalle-i Depe ve bu zikr olunan mahallâtlar cümle şehr-i azîmin etrâfın ihâta eden mahallâtlardır kim tahrîr olunup yine Mehemmed Ecîb mahallesine gelindi.
EÇS V 22a
Bu mahallâtlar cümle beş sâ‘atde devr olunur. şehr-i Tokat böyle bir sevâd-ı mu‘azzamdır. Hâlâ gün be-gün ma‘mûr olmadadır.
EÇS V 22a
şehr içinde olan mahallâtların esmâların beyân eder: Evvelâ Meydân mahallesi. Kân-ı vüzerâ ve vükelâ ve a‘yân u kibâr-ı kümmelîndir. Ve şeftalü sokağı mahallesi ve Müftî mahallesi ve Tabahâne mahallesi ve Sovukbınar mahallesi ve Başmeydân mahallesi ve Sinân Beğ mahallesi ve Eski Tabahâne mahallesi ve Çalık İslâm mahallesi Alî Paşa câmi‘i ardındadır ve Fitozoğlu mahallesi ve Emîr Kadı mahallesi Mahkeme-i şer‘-i Resûl-i mübîn sarâyı bu mahallede hâne-i meşrûtadır ve Sultân mahallesi ve Beğ mahallesi ve Semerkandî mahallesi ve Semerciler mahallesi.
EÇS V 22a
Meşhûr mahalleleri bunlardır.
EÇS V 22a
Bu mahallâtlarda olan sarây-ı a‘yân ve vüzerâ ü vükelâ hânedânların beyân eder: Cümle (---) aded sarây-ı a‘yân [u] kibârdır. Evvelâ cümleden Kör Hazînedâr İbrâhîm Paşa sarâyı, Çul Giydiren oğlu sarâyı. Hüsrev Paşa'yı bunda şehîd etmişlerdir, sene 1040 ve Sultân Murâd-ı Râbi‘ bu sarâyda mihmân olmuşdur ve Osmân Paşa oğlu sarâyı ve Defterdâr Bekir Efendi sarâyı ve Süleymân Efendi sarâyı ve Cihân Sofîzâde sarâyı ve Kıbleli Kethüdâsı Ömer Ağa sarâyı ve Mühürdâr Mehemmed Ağa sarâyı ve Tavîl Efendi sarâyı ve Külâhçızâde sarâyı ve Müftî sarâyı ve Nakîbüleşrâf sarâyı ve,
EÇS V 22a
Bu sarâylar cümle sarâylardan ma‘mûr ve meşhûrdur.