İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 23a
Cümle halkının beşereleri humret üzeredir ve kemâl mertebe müsinn ve mu‘ammer ve Zâl-ı zamân u zamâne olup kuvveti gitmiş ve müddet-i ömr-i girân-mayeleri yüze yetmiş olurlar. Netîce-i kelâm örfiyyeden ve kâr [u] kisbden kalmış olurlar.
EÇS V 23a
Der-medh-i mahbûbe-i mahbûbân
EÇS V 23a–23b
Mahbûbu memdûh değildir, ammâ mahbûbesi hüsn-i cemâlde ve lütf-i i‘tidâlde olup kelimâtları mevzûn ve dişleri dürr-i meknûndur kim her biri Râbi‘a-i Adeviyye mertebesinde ehl-i perde-i zâhide-i sâhib-cemâle havâtînlerdir. 23b
EÇS V 23b
Esmâ-i kibâr-ı eşrâf [u] a‘yân:
EÇS V 23b
Sitâyiş-i ulemâ-yı tabîb-i hâzıkân:
EÇS V 23b
Der-beyân-ı üstâd-ı cerrâhân:
EÇS V 23b
Der-zikr-i sulehâ-yı meşâyıhân:
EÇS V 23b
Der-na‘t-ı musannifîn-i şâ‘irân:
EÇS V 23b
Müşerref olduğumuz ihvânân:
EÇS V 23b
Mazınne-i ehl-i hâl-i mecâzibân:
EÇS V 23b
Der-beyân-ı havâ-yı dil-sitân: Gerçi bu şehir yedi sekiz aded dereler mâbeynine vâki‘ olmuşdur, ammâ poyraz rûzgârı tarafı küşâde olmağile havâsı gâyet latîfdir. Ve şitâsı i‘tidâl üzre olduğundan meyvesi firâvândır ve halkı gâyet ten-dürüstlerdir.
EÇS V 23b
[Der]-manzara-i zülâl-i âb-ı revân: Bu şehr-i müzeyyen dereleri içre (---) aded uyûn-ı mâ-i zülâller cereyân eder. Evvelâ nehr-i Tozanlı ve ayn-ı Kireniç ve ayn-ı Eğerlikaya ve Kiras deresi ve Aksu ve Hızırlık ırmağı ve Alaca Mescid tekyesi suyu ve (---) (---)
EÇS V 23b
Der-medh-i çâh-ı mâ-i hânedân: Cümle (---) aded âb-ı hayât kuyulardır. Evvelâ çârsû içre Zincirli kuyu, bir mâ-i zülâldir. Ve Kireniç kaynağı ve
EÇS V 23b
Der-vasf-ı ekâlîm-i arz-ı büldân: Be-kavl-i Hakîm Batlîmûs, bu şehr-i Tokat iklîm-i hâmis-i hakîkîdedir. Ve on yedinci iklîm-i örfiyyede bulunmuşdur. Ve arz-ı beledi (---) (---) (---) irtifâ‘dadır ve tûl-ı nehârı (---) sâ‘atdir ve (---) derece ve (---) dakîkadır.
EÇS V 23b
Der-ilm-i tâli‘-i imâristân: Be-kavl-i sâhib-i hey’et Kolon-ı İfrikî bu şehrin tâli‘-i imâreti burc-ı cevzâda ve beyt-i Utarid-i havâyîde bulunmuşdur. Anıniçün cümle halkı ehl-i şuğlu tüccâr ve sâhib-i vakâr ve ehl-i şevk ve ehl-i zevk ve havâyî âdemlerdir.
EÇS V 23b
[Der]-fasl-ı kabâ-yı ricâl [ü] nisvân:
EÇS V 23b
Esmâ-i merd [ü] zenân:
EÇS V 23b
Nâmhâ-yı çâkerân [u] cevâriyân:
EÇS V 23b
Der-zemm-i kenîse-i râhibân: Cümle (---) aded deyr-i gumâm-ı râhibân-ı bıtrîkân-ı Mığdısiyân'dır.
EÇS V 23b
Evvelâ şehir içinde Taşnerdübân deyri, Urumlarındır. Ve Tahta'l-kal‘a deyri ve şehir içinde Büyük Terbiye mahallesinde Atnabur deyri, Ermeni lisânında "Gatnabur"; "Südlü aşa" derler. Bâlâda zikri sebkat eden Taşolukdan akan südden bu kilisede südlü aş pişdiğiyçün Atnabur, Südlü aş deyri derler, deyr-i atîkdir.
EÇS V 23b–24a
Ve şehrin kıblesi hâyilinde Haçdağı deyri ve şehrin şimâlinde Mehemmed Ecîb tarafında bir deyr vardır, şehre havâle Kirkoriş nâm deyr-misâl bir mahal vardır. Kefereler ve ahmak müselmânlar da varırlar, acîb cehelelikdir. Bu şehirde Fireng ve Kıbtî yokdur, ammâ re‘âyâsı cümle Ermeni çokdur. Yahûdî ve bâzergân-ı Acem vardır. (---) (---) (---) (---) (---). 24a
EÇS V 24a
Der-beyân-ı memdûhât-ı kâr-ı ahâlî-i şehr-i Tokat: Evvelâ beyâz pembe bezi ve câm tasları diyâr-ı Lahor'da yapılmaz. Gûyâ altun gibi mücellâdır. Ve kalemkârî basma yorgan yüzleri ve münakkaş perdeleri ve kazancı kârından suhûn ve tancereleri Kastamonu ve Belgrad ve Bosna'da işlemek ihtimâli yokdur, zîrâ cümle âvânîsi kalemkâr işi savatlıdır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 24a
Der-ayân-ı kâr [u] kisb-i ricâlât-ı Tokat: Evvelâ bir fırkası voyvadaya tâbi‘ ehl-i hizmet âvândır. Ve bir zümresi ulemâ ve sulehâ ve meşâyih ve ehl-i cihetdir. Bir zümresinin ekseri ankâ tüccârdır ve bir sınıfının çoğu bâğbân u dihkân ve ehl-i sanâyi‘âtdır.
EÇS V 24a
Der-zikr-i dârü'z-ziyâfe-i imârât: Evvelâ bâlâda tahrîr olan tekyelerde birer imâret-i dârü'l-it‘âm mukarrerdir.
EÇS V 24a
Der-beyân-ı ganîmet-i hubûbât-ı mahsûlât: Evvelâ yedi elvân buğdayı olur ve dânedâr arpası firâvândır. Ve bakla ve mercimek ve mâşı ve,
EÇS V 24a
Der-vasf-ı et‘ıme-i me’kûlât:
EÇS V 24a
Der-medh-i me’kûlât-ı müsmirât:
EÇS V 24a
Ta‘rîf-i envâ‘-ı meşrûbât: Evvelâ her meyve-i âbdârının hoşâbları gâyet memdûhdur.
EÇS V 24a
Der-aded-i ravza-i bâğavât:
EÇS V 24a
Der-sitâyiş-i mesîregâh-ı İremezât
EÇS V 24a
Cümle (---) aded teferrücgâh-ı ehl-i merâmdır.
EÇS V 24a
Evvelâ Müftî mescidi kurbunda Topçu bâğları. Andan,
EÇS V 24a
Mesîregâh-ı ziyâretgâh-ı Kereniç: Kuds-i şerîf'de âb-ı Selvân gibi nerdübân ile inilir bir âb-ı hayâtdır. Ve ba‘zı zamân taşar taşra bâğlara dökülür. Ba‘zı marîzler bu aynda çimüp bi-emrillâh şifâ bulur. Kereniç nâmıyla meşhûr-ı âfâk bir âb-ı nâbdır, ammâ hakkâ ki Ayn-ı Selvân ta‘mındadır. Bu mahalde olan bâğlarda cümle yârân-ı bâ-safâlar cem‘ olup zevk u safâlar ederler. Andan,
EÇS V 24a
Mesîregâh-ı Eğer kayası: şehrin {garbı} havâlesinde eğer-misâl bir çatal kayadır. Ba‘zı şehir zurefâları Uc ibn Anûk bu kaya üzre binermiş, derler. Hakkâ ki eğer gibidir. Ol cebel bir minâre gibidir. Bi-emrillâh bir mâ-i zülâl var kim gûyâ buz pâresidir. Cümle ıhvân-ı bâ-safâ anda gidüp teferrüc ederler ve ziyâretgâhdır ammâ ismi ma‘lûmum değildir. Andan şehre havâle,
EÇS V 24a
Kirkoriş dağı: Kefere ve müselmânlara mesîregâhdır. Andan şehrin şarkına hâ’il,
EÇS V 24a
Gıjgıj Dede tekyesi: Seyrângâhdır. Andan,
EÇS V 24a
Mesîregâh-ı Erenler dağı: Müstecâbü'd-da‘ve bir yerdir. Cemî‘i huccâc-ı müslimînin âyende vü revendesin a‘yân-ı vilâyet bu mahalde vedâ‘ ederler ve istikbâl ederler. Mesîregâh u çerâgâh du‘â harmanı bir makâm-ı teferrücgâhdır. Andan,
EÇS V 24a
Seyrângâh-ı Alp Gâzî tekyesi: şehre hâ’il cihân-nümâ bir mekân-ı âlîdir. Andan,
EÇS V 24a
Mesîregâh-ı Analı bayırı: Bu dahi şehre hâ’il bir seyrângâh yerdir. Andan,
EÇS V 24a
Mesîregâh-ı Yeni ılıca: Bâlâda zikri sebkat eden kal‘aya havâle Aksu depesindedir. Andan Taşoluk tekyesinden aşağı şehir hâricinde şehre karîb Keksi köyünde,