Eserler · Karahanlı Türkçesi

Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

Karahanlı 11. yy. Düzyazı kısaltma: KuT metin aranabilir

Kaynak yayın

ATA, Aysu 2004. Türkçe İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası) Karahanlı Türkçesi (Giriş-Metin-Dizin), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Sayılarla

2.150

cümle

38.093

sözcük

6.525

ayrı biçim

3.827

tek geçişli

%58,7 (hapax)

0,488

STTR

standart tür/sözcük

17,7

sözcük / cümle

5,58

harf / sözcük

eksik yer (lakün)

Kavram alanı profili (10.000 sözcükte)

Kavram atlasında tüm eserlerle karşılaştır →

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

Ku. T. 28/14b2–3

132 aydılar: nėni kim keldürse sen anı bizke nişandın caduluḳ ḳılmaḳ üçün bizke anıŋ birle ermez-miz biz saŋa bütügliler

Ku. T. 28/15a1

133 Iḍtımız olar üze aḳar suwnı çekürgeni yaḍaġ çekürge hem baḳalar hem ḳannı üḍürmiş belgüler uluġsıġlıḳ ḳıldılar erdiler bir boḍun yazuḳluġlar

Ku. T. 28/15b3

134 ḳaçan tüşti erse olar üze ḳın aydılar: ey musa oḳıġıl biziŋ üçün iḍiŋni anıŋ birle kim bıçıġ ḳıldı seniŋ üsküŋde eger açsa sen bizdin ḳın bitgey-miz saŋa hem ıḍġay oḳ-miz seniŋ birle yaʿḳub oġlanlarını

Ku. T. 28/16b1–2

135 ḳaçan ıḍtımız erse olardın ḳınnı zaman--ḳa tegi olar tegigliler ançada olar buzarlar bıçıġnı

Ku. T. 28/16b3

136 Öç aldımız olardın baturdımız olarnı derya içre olar yalġan tuttılar biziŋ ayatlarımıznı boldılar andın ġafiller

Ku. T. 28/17a3

137 Miras bėrdimiz ol boḍunḳa anlar kim zaʿif tutlur erdiler yerniŋ kün tuġsuġları yerniŋ kün batsıġ yerleri ol kim berekatlıġ ḳıldımız anıŋ içinde tükel boldı seniŋ iḍiŋniŋ körklüg sözi yaʿḳub oġlanları üze anıŋ birle kim serindiler yoḳattımız anı kim ḳılur erdi firʿavn-ı kafir / kibr anıŋ boḍnı ol kim yoḳlatur erdiler yaʿni baġ bustan ḳarşılar

Ku. T. 28/18b1

138 keçürdimiz yaʿḳub oġlanlarını deryadın keldiler boḍun üze ulaşu tėrilmişler butlar üze olarḳa aydılar: ey musa ḳılġıl bizke taŋrı neteg kim olarḳa taŋrılar. aydı: sizler boḍun siler biligsizler

Ku. T. 28/19a3

139 bütünlükin bu ögür helak bolmışlar ol olar anıŋ içinde yaraġsız artaḳ ol kim ḳılur erdiler

Ku. T. 28/19b2–3

140 aydı: taŋrıda aḍın tileyür men sizke taŋrı ol artuḳluḳ bėrdi sizke ᶜalemluġlar üze

Ku. T. 28/20a1

141 ançada ḳutġardımız sizni firᶜavn boḍnındın tegrür tepretür erdi sizlerke ėsiz ḳın öldrür erdiler oġlanlarıŋıznı tirig ḳoḍar erdi uraġutlarıŋıznı anıŋ içinde sınaġ erür iḍiŋizdin uluġ

Ku. T. 28/20b2

142 vaʿde ḳıldımız musaḳa otuz tün tükel ḳıldımız anı on birle tükel boldı iḍiŋ öḍi ḳırḳ tün aydı musa ḳadaşı harunḳa: ḫalife bolġıl maŋa boḍnum içinde oŋarġıl uḍmaġıl ortaḳ işligler yolıŋa

Ku. T. 28/21b1

143 ḳaçan keldi erse musa öd urmışımızḳa sözledi aŋar anıŋ iḍisi aydı: ey iḍim körkitgil maŋa baḳayın saŋa. aydı: hiç körmegey sen ançası bar baḳġıl taġḳa eger ḳarar ḳılsa yerinde munu körgey sen mėni. ḳaçan kim nurı körkitti erse iḍi taġḳa ḳıldı anı kes kes / pare pare tüşti musa bi-huş bolup ḳaçan kim usına keldi erse aydı: arıġ sen yandım saŋa men müʾminlerniŋ evveli men

Ku. T. 28/22b3

144 aydı: ey musa men üḍürdüm sėni boḍun üze meniŋ yarlıġlarım birle sözüm birle alġıl anı kim bėrdim saŋa bolġıl şükr öteglilerdin

Ku. T. 28/23a3

145 bitidimiz aŋar tahtalar içinde ḳamuġ neŋdin pend aḍırmaḳ açmaḳ ḳamuġ neŋni tutġıl anı küç birle fermanlaġıl boḍnuŋa tutsun anıŋ körklügrekini munu körkitür men sizke yarlıġdın çıḳıġlılarḳa

Ku. T. 28/24a2

146 munu ewrer men belgü--lerimdin anlar kim uluġsıġlıḳ ḳılurlar yer içinde yaraġsızın eger körseler ḳamuġ nişannı bitmezler aŋar eger körseler köni yolnı tutmazlar anı yol eger körseler yolsuzluḳ yol[ı]nı tutarlar anı yol ol olar yalġan tuttılar biziŋ nişanlarımıznı boldılar andın ġafiller147 anlar kim yalġan tuttılar biziŋ belgülerimizni hem aḫiretni körgüni yoḳ yoḍun boldı anlarnıŋ işleri hiç yanut bėrilmez meger ol kim ḳılur erdiler

Ku. T. 28/26a1

148 Tuttı musa ḳavmi anda kiḍin altun birle ėtiglerindin bir buzaġu kewdelig aŋar ünlüg körmezler mü ol sözlemez olarḳa köndürmez olarnı yolḳa tuttılar anı erdiler küç ḳılıġlılar

Ku. T. 28/26b3

149 ḳaçan peşiman bolup öknüp eligleri içinde kördiler olar çın-oḳ ḳıştılar aydılar: eger rahm ḳılmasa bizke iḍimiz barımıznı örtmese bolur-miz ziyanlıġlardın

Ku. T. 28/27b1

150 ḳaçan yandı erse musa boḍnıḳa öwkelig bolup ḳaḍġuluġ aydı: nėme yawuz ḫalife bolduŋuzlar maŋa mėnde kidin ėwdüŋüzlermü iḍiŋiz yarlıḳıŋa attı tahtalarnı tuttı ḳadaşınıŋ başını süḍreyür anı öziŋe aydı: ey anam oġlı bütünlükin bu boḍun küçsüzlediler mėni öldrü yazdılar mėni tapalatmaġıl düşmanlarḳa mėni ḳılmaġıl mėni zalim boḍunlar birle

Ku. T. 28/28b3

151 aydı: ey iḍim yarlıḳaġıl mėni meniŋ ḳadaşımnı kigürġil bizni seniŋ rahmetiŋ içiŋe sen yarlıḳaġanlarda yarlıḳaġanrakı sen

Ku. T. 28/29a2

152 bütünlükin anlar kim tuttılar buzaġunı munu teger olarḳa öwke iḍilerindin hem horluḳ yaḳın tiriglik içinde mundaġuḳ yanut bėrür-miz yalġan ḳoşġanlarḳa

Ku. T. 28/29b3

153 anlar kim ḳıldılar ėsizlikler yana yandılar anda kiḍin bittiler bütünlükin seniŋ iḍiŋ anda kiḍin örtgen yarlıḳaġlı

Ku. T. 28/30a3

154 ḳaçan öçti erse musadın öwke aldı tahtalarnı anıŋ bitigi içinde köni yol yarlıḳamaḳlıḳ anlarḳa kim olar iḍileriŋe ḳorḳarlar

Ku. T. 28/31a1

155 üdürdi musa boḍnındın yetmiş erni biziŋ öḍ urmışımızḳa ḳaçan tuttı erse olarnı yer titremeki aydı: iḍim eger tilese sen helak / yoḳ ḳılur sen olarnı aşnu mėni yoḳatur mu sen anıŋ birle kim ḳıldı uḳuşsuzlar bizdin ermez ol meger seniŋ sınamaḳıŋ ḳışrur sen kimni tilese sen köndrür sen kimni tilese sen sen biziŋ erkligimiz sen örte bėrgil yazuḳumıznı yarlıḳaġıl bizni sen yazuḳ örtüglilerde yėgreki sen

Ku. T. 28/32b1

156 bitigil bizke bu dünya içinde eḍgülük hem aḫiretde biz yandımız saŋa. aydı taŋrı: meniŋ ḳınım tegrür men anı kimke tilese men yana yarlıḳamaḳımnı kėŋlikin,teger tegme nerseke munu bitir ök men anı anlarḳa kim saḳnurlar hem bėrürler zekatnı anlar kim olar biziŋ ayatlarımızḳa biterler

Ku. T. 28/33b1

157 anlar kim uḍarlar yalavaçḳa anasındın tuġa bitig bilmegenke ol kim bulurlar anı bitinmiş olar üskinde tevrat içinde incil içinde fermanlar olarḳa eḍgülükni taḳı yıġar olarnı yawuz işdin helal ḳılur olarḳa arıġlarnı haram ḳılur olar üze arıġsızlarnı ḳoḍar olardın aġır yüklerini ol kim gul-–larını erdi olar üze anlar kim bittiler aŋar aġırladılar anı yari bėrdiler aŋa uḍtılar ol nurḳa kim indrüldi anıŋ birle bu ögür olar ḳurtuluġlılar

Ku. T. 28/35a2

158 ayġıl: ey boḍun men taŋrınıŋ yalavaçı men sizke ḳamuġ ol kim aŋar turur kökler hem yerler erkliki yoḳ tapunġuluḳ iḍi meger ol tirgüzür hem öldrür kirtgünüŋler taŋrıḳa yalavaçıŋa anasındın tuġa bitig bilmegli sawçıḳa ol kim kirtgünür taŋrıḳa anıŋ sözleriŋe uḍuŋlar aŋa bolġay kim köngey sizler

Ku. T. 28/36a3

159 musanıŋ ḳavmidin bir ögür hem köni yol körkitürler rastlıḳ birle anıŋ birle dad ḳılurlar

Ku. T. 28/36b2

160 kes kes ḳıldımız olarnı on iki ögür tegmesi bir uġuşlar ögürler yarlıġ ıḍtımız musaḳa ançada suw ḳoldılar boḍnı kim urġıl tayaḳıŋnı taşḳa aḳtı andın on iki yul çın-oḳ bildi ḳamuġ kişiler içgü yerlerni kölike ḳıldımız olarnıŋ üze ürüŋ bulıtnı indürdimiz olarnıŋ üze yandaḳ şekerini buldurçınnı yeŋler arıġlardın ruzi kim ruzi bėrdimiz sizlerke küç ḳılmadılar bizke ançası bar boldılar özleriŋe küç ḳılur erdiler

Ku. T. 28/38a3

161 ançada ayıldı olarḳa: ornaŋlar bu kendde yėŋ andın ḳayda tilese siz aytıŋlar: yazuḳlarımıznı töke bėrgil kiriŋ ḳapuġḳa yüknü örtgey-miz sizlerniŋ yazuḳlarıŋıznı arturur-miz eḍgülük ḳılıġlılarḳa

Ku. T. 28/39a2

162 tegşürdi anlar kim küç ḳıldılar olardın aytıḳ anda aḍın kim ayıldı olarḳa ıḍtımız olar üze bir ḳın kökdin anı kim küç ḳılur erdiler

Ku. T. 28/39b2

163 sorġıl olarḳa ol ėldin kim ol erdi deryaḳa keligli ançada haddin keçtiler şenbe içinde ançada kelür erdi olarḳa balıḳları şenbe künleri körünü sürügün ol kün şenbe ḳılmaz erdiler kelmez erdi olarḳa mundaġuḳ sınayur-miz olarnı anıŋ birle kim yarlıġdın çıḳar erdiler

Ku. T. 28/40b2

164 ançada aydılar bir ögür olardın: nelük pend bėrür-miz ol boḍunḳa taŋrı helak ḳılıġlı olarnı azu ḳınaġlı olarnı ḳatıġḳın birle. aydılar: yazuḳ keçürmek iḍiŋizke bolġay kim saḳınġaylar

Ku. T. 28/41b1

165 ḳaçan unıttılar erse anı kim pend bėrildiler anıŋ birle ḳutġardımız anlarnı kim yıġarlar yawuzluḳdın tuttumız anlarnı kim küç ėttiler ḳatıġḳın birle anıŋ birle kim yarlıġdın çıḳar erdiler

Ku. T. 28/42a2–3

166 ḳaçan boynaġuluḳ ḳıldılar erse andın kim yıġıl[ma]dılar andın aydımız olarḳa boluŋlar biçinler yıramışlar

Ku. T. 28/42b1

167 ançada uḳturdı seniŋ iḍiŋ ıḍġay oḳ olar üze ḳopmaḳ künike tegi fermanlar olarḳa yawuz ḳınnı seniŋ iḍiŋ terk ḳınlıġ ol yana ol örtgen ulaşu yarlıḳaġan ol

Ku. T. 28/43a2

168 kes kes ḳıldımız olarnı yer içinde ögürler olarda eḍgüler yana olarda anda aḍın sınadımız olarnı eḍgülükler birle hem yawuzluḳlar birle bolġay kim yanġalar

Ku. T. 28/43b3

169 soŋ ḳaldı olarda kiḍin yawuz ḫalf miras aldılar bitigni alurlar bu yaḳınrak neŋin ayurlar: munu yarlıḳanur-miz. eger kelse olarḳa ᶜaraz anıŋ meŋizlig alurlar anı alınmadı mu olar üze bitig bütünlüki aymaġu--ları üze meger haḳnı oḳıdılar ol kim anıŋ içinde soŋ saray yėgrek anlarḳa kim saḳnurlar ap uḳmazlar mu

Ku. T. 28/45b1–2

170 anlar kim yapşurlar bitigke aḍaḳın ḳılurlar namaznı biz yoḳsuz ḳılmaz-miz eḍgülük ḳılıġlılarnıŋ yanutın

Ku. T. 28/48a1

172 ... uçalarındın ᶜayallarını tanuḳ ḳıldı olarnı özleri üze: ermez [mü] men siziŋ iḍiŋiz aydılar: andaġ tanuḳluḳ bėrdimiz kim aysa sizler ḳopmaḳ küninde. biz erdimiz mundın ġafiller çın tutmaġlılar

Ku. T. 28/48b3

173 azu aysa siz: anıŋ üçün ortaḳḳı atalarımız munda aşnu erdimiz ʿayallar olarda kiḍin helak mu ḳılur sen bizni anıŋ bir[le] kim artatġanlar / yaraġsız ḳılıġlılar