İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 49b
ördek
EÇS V 49b
çerevik
EÇS V 49b
pabuç
EÇS V 49b
Yâve sözlerin yazmak ayıbdır, ammâ seyyâh-ı âlem olanlara lâzımdır kim şetm etdiklerin bilüp ihtirâz üzre olasın.
EÇS V 49b
Mujik isfinye
EÇS V 49b
Bire çufud domuz
EÇS V 49b
Sedi
EÇS V 49b
Otur
EÇS V 49b
Huc isfine
EÇS V 49b
Domuz ye
EÇS V 49b
didko
EÇS V 49b
şeytân
EÇS V 49b
Uskurvisi sobak.
EÇS V 49b
Bire gidi köpek.
EÇS V 49b
Day meni.
EÇS V 49b
Getir bana.
EÇS V 49b
Yabut oymaker.
EÇS V 49b
Ananı sikeyim.
EÇS V 49b
Nasoroto biholova.
EÇS V 49b
Başına sıçayım.
EÇS V 49b
Napra günis.
EÇS V 49b
Burnuna osurayım.
EÇS V 49b
Didko holopçi.
EÇS V 49b
şeytân oğlan.
EÇS V 49b
Yabut uçsa.
EÇS V 49b
Babanı sikeyim.
EÇS V 49b
Bu gûne şetmlerinden gâyet hazer lâzımdır, zîrâ gâyet lecûc ve gazûp kavimdirler kim muhakkak Benî Asfar kavmi bunlardır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 49b
Bu kal‘a-i Omân'ın yedi günde alâ kadri'l-imkân seyr [ü] temâşâların edüp bu mahalde Hân hazretleri cümle imdâda gelen Leh cünûduna ve cümle Kazak cünübüne destûr verüp dârü'l-bevârlarına gidüp Hân hazretleri ancak Kırım askeri ve bizim Bucak Tatarı askeriyle yüz yigirmi bin Tatar'la Hân hazretleri kalup ale't-ta‘cîl Akkirmân altında Melek Ahmed Paşa efendimize gitmeğe azîmet edüp kal‘a-i Omân altından cânib-i kıbleye bir günde azîm ormanları ve çengelistân balkanları ve ma‘mûr kurâları teferrüc [ü] ubûr ederek,
EÇS V 49b
Sitâyiş-i fasl-ı kal‘a-i Ladicin
EÇS V 49b
Bânîsi (---) (---) Leh lisânınca sebeb-i tesmiyesi (---) demekdir. Bu kal‘a nümâyân oldukda hâkimi Pokovnik, ya‘nî Leh vezîri pâyesiyle on bin müsellâh asker-i zâl ile Hân'a karşu tabl [u] nâkûs-ı erganonların çalarak alay ile Hân'ı kal‘a altında meks etdirdiklerinde azamet-i Hudâ Ladicin kal‘asından ibtidâ kırk elli bin tüfeng ve fişeng, ba‘dehû beş yüz pâre topları üç nöbet atup bir şâdumânlar olmuşdur kim zemîn ü âsumân güm güm gürleyüp dûd-ı bârûd-ı siyâhdan ebr-i kebûd siyâh levn olup ol ân Hân'a yüz araba hedâyâ-yı zî-kıymetler gelüp zîr-i kal‘ada ziyâfet-i azîmler oldu, ammâ hâlâ bu kal‘a-i Ladicin Leh kralı hâkindedir, ammâ eyâleti hâkimi Durujunka Kazağı hükmündedir.
EÇS V 49b
Eşkâl-i kal‘a-i Ladicin: Bir düz sahrâda nehr-i Aksu kenârındadır. Kavm-i Kazak bu Aksu'ya Vodebuh derler. Tâ Leh vilâyetinde (---) dağlarından gelüp üç yüz on pâre şehre ve kılâ‘lara uğrayup bu kal‘a-i Ladicin altından ubûr edüp (---) (---) mahlût olur.
EÇS V 49b
Bu Ladicin bu nehir kenârında bir bayır altında vâki‘ olup kal‘ası cümle dolma ve rıhtım çim ve kamış ve darı köküyle memlû bir palanka-i sedd-i metîndir kim Leh diyârında böyle bir hisâr-ı üstüvâr yokdur. Allâh Âl-i Osmân'a müyesser ederse Akkirmân ve Karadeniz etrâfları emîn olur. Dolma hisârının kaddi kırk arşındır ve yigirmi arşın enli dolmadır.
EÇS V 49b
Ve cümle (---) kapudur ve (---) tabyadır ve cebehânesi ve yüz elli pâre topları ve on bin âmâde askeri ve yüz yetmiş bin re‘âyâsı mevcûd ülke-i mu‘azzamdır. Derûn-ı hisârda cümle altı bin aded tahta şindire örtülü menhûs hâneler var ve çanlı kenîseleri ve çârsû-yı bâzârı ma‘mûr u müzeyyendir. Birkaç müfîd ü muhtasar tüccâr hânları var. Bâğları yokdur, ammâ bâğçeleri çokdur. Meyve-i âbdârlarından eriği ve emrûdu ve elması vefret üzredir ve elvân-ı horilka rakısı ve pivo ve medi gâyet çokdur ve mahbûb u mahbûbeleri câ-be-câ vardır.
EÇS V 49b
Bundan kalkup iki günde cânib-i kıbleye giderken sahrâ-yı âbâdânlar geçüp,
EÇS V 49b
Evsâf-ı kal‘a-i metîn İstine: Bânîsi (---) (---) dir. Vech-i tesmiyesi Leh lisânınca (---) demekdir ve Leh kralı hükmünde bunda dahi Durujunka Kazak hatmandır. Yedi bin asker-i Leh Hân'a gelüp ziyâfetler edüp kal‘adan top şâdumânları edüp Hân'a yigirmi araba hedâyâlar verdi, ammâ kal‘ası nehr-i sağîr (---) kenârında iç kal‘ası yalçın kaya üzre şeddadî binâ taş kal‘a-i zîbâdır.
EÇS V 49b–50a
Derûn-ı hisârda cebehânesi ve topları 50a ve birkaç çanlı manastırları vardır, ammâ cirmi ne mikdâr idiği ma‘lûmum değildir, ammâ küçük görünürdü, lâkin metîndir, ammâ aşağı taşra varoşu dâ’iren-mâdâr dolma rıhtım çit palankadır. Etrâfı cunbul amîk handakdır. Ve gâyet sarp varoş-ı kebîrdir kim cereyân eden nehr-i (---) ihâtâ etmişdir.
EÇS V 50a
Bu kal‘a intihâ-i serhadleri olmağile Tatar askerin derûn-ı hisâra komadılar, ammâ çanlı ki[li]seleri nümâyân idi.
EÇS V 50a
Andan yine cânib-i kıbleye 7 sâ‘at ormanlı ve çayır ve çimenli âbâdân yerler ile gidüp,
EÇS V 50a
Evsâf-ı kal‘a-i şehrut: Bânîsi (---) lisân-ı Lehçe şehrut (---) demekdir. Hâlâ Leh kralı hâkinde Durujunka hatman hükmünde hâkimi on bin kefere ile Hân'a alay edüp zîr-i kal‘ada ziyâfetler edüp elli araba pîşkeş verüp kal‘adan top şâdumânları etdiler. Hakkâ ki ey balyemez mefret topları ve vâfir cebehânesi var.
EÇS V 50a
İç kal‘ası bir depe üzre şekl-i muhammes bir küçük hisârdır, ammâ aşağı taşra varoşu serâpâ ağaç palanka-i azîmdir kim cânib [u] etrâfı dâ’iren-mâdâr sulu ve bataklı handakdır.