İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 68b
Andan üç aded hânları var, ammâ çârsû-yı bâzârı azdır. Ve âb [u] havâsı hûbdur ve gulâmları ve nisvânları mahbûbdur ve re‘âyâsı cümle Eflâk ve Boğdan ve Bulgar ve (---) (---) (---) (---) ve cânib-i kıblesinde bâğları ve bâğçeleri bî-hisâbdır.
EÇS V 68b
Andan kalkup,
EÇS V 68b
Karye-i Baltacı: Hırsova kazâsında ze‘âmet köyüdür.
EÇS V 68b
Andan karye-i Boğa, andan karye-i Radova, ma‘mûr köydür. Andan,
EÇS V 68b
Karye-i Bâkî Kuyusu: Yüz elli kulaç bir kuyu ile ma‘rûf ve Silisre nâhiyelerinden ma‘mûr köydür.
EÇS V 68b
Andan yine cânib-i garba, karye-i Gökçe, andan yine ma‘mûr [u] âbâdân Silisre köylerin geçüp karye-i Kökece, andan yine garba,
EÇS V 68b
Boğaz köyü: Silisre nâhiyesinde azîm kurâların biri dahi bu köydür kim kasaba-misâl ma‘mûr u âbâdân Eflâk ve Boğdan ve Bulkar re‘âyâlı ve bâğlı ve bâğçeli (---) (---) köydür.
EÇS V 68b
Andan semt-i garba Tuna kenârıyla beşinci kerre geldiğimiz,
EÇS V 68b
Evsâf-ı kal‘a-i Silisre: Sene (---) târîhinde cild-i ev[vel]de mufassalen tavsîf olunmuşdur, nazar oluna, ammâ şimdi Paşa efendimizle Özü kal‘asın kâfirden halâs etdiğimiz sebebiyle cemî‘i ahâlî-i şehr-i Silisre'nin a‘yân [u] eşrâf ve sıgâr u kibârı istikbâlimize çıkup cemî‘i dostân-ı kadîmlerimiz,
EÇS V 68b
"Gazânız mübârek ola. Safâ geldiniz" deyü Paşa efendimize ve cemî‘i ağavâtlarımıza hayır du‘â ederek bir alay-ı azîm ile bin altmış sekiz saferinin yigirmisinde kal‘a-i Silisre sarâyına dahil olup efendimiz yine re‘âyâ vü berâyâlara adl [ü] adâlet etmeğe başladı. Ol hafta Köpürlü Mehemmed Paşa'dan bir ağasıyla bir mektûb gelüp mefhûm-ı kelâmı ol kim,
EÇS V 68b
"Senin Özü gazân bizim Bozcaada fethi gazâlarımız mübârek ola, ammâ cümle üsârâ ve kelleleri ve cümle cebehâne ve mâl-ı ganâ’imleri bize göndermedin kim guzât-ı müslimîn içre bir sürûr [u] şâdumân olsa asâkir-i nusret-me’seri cenge terğîb etmiş olup savâb-ı ecr-i cezîl bulurdunuz, lâkin gâfilâne hareket edüp sa‘âdetlü pâdişâha cümle üsârâları gönderdiğinizden irtifâ‘-ı kadr bulup haberimiz yok iken sizlere Özü eyâleti ihsân olunmuş, ammâ biz dahi sizin gibi gazâdan huzûr-ı pâdişâhîye geldiğimizde sa‘âdetlü pâdişâh cenâb-ı şerîfinizi Özü eyâletinden ma‘zûl edüp yeriniz Silihdâr Fazlî Paşa'ya sadaka olunup sizler Âsitâne-i sa‘âdete gelüp Kaya Sultân efendimizle bâğ u bâğçelerinizde zevk [u] safâ etmek fermân-ı hümâyûn sâdır olup mektûbuma amel edüp âheste âheste Der-i devlet-masîre gelesin" deyü niçe gûne elfâz-ı müstehzî ve niçe ta‘n-âmîz kelâm-ı hased-âmîzler gelüp âhir-i kâr,
EÇS V 68b
Bin altmış sekiz mâh-ı Rebî‘ulevvel'in dördüncü günü Silisre'den İslâmbol'a revâne olduğumuz beyân eder
EÇS V 68b
Evvelâ Silisre'den yine alay-ı azîm ile çıkarken cümle ehl-i beled bükâ-âlûd olup cümle sığâr u kibârın du‘â-yı hayrlarıyla ibtidâ,
EÇS V 68b–69a
Menzil-i Namâzgâh: Üç gün meks edüp ol ân Fazlî Paşa'nın Ahmed Ağa nâm bir umûr-dîde müsellimi gelüp dîvân-ı pâdişâhîde 69a hil‘at-i fâhire geyüp eyâlet-i Özü'ye Fazlî Paşa mutasarrıf olup ol gün Melek Ahmed Paşa mu‘tâd-ı kadîmesi üzre Namâzgâh'dan kalkup cânib-i kıbleye,
EÇS V 69a
Menzil-i karye-i Aflator: Büyük kâfir köyü ve ma‘mûr (---) metdir.
EÇS V 69a
Andan karye-i Hisârlık, andan yine kıbleye karye-i Kırcaot, andan semt-i şarka meyyâl âbâdân kurâlar geçüp,
EÇS V 69a
Kal‘a-i Pravadi: Ma‘mûr u müzeyyen şîrîn şehir olduğu cild-i (---) fihrisinde merkûmdur, nazar oluna.
EÇS V 69a
Andan karye-i Çenge, andan karye-i Çelebiler, andan semt-i kıbleye
EÇS V 69a
Kasaba-i Aydos: Bâlâda mevsûfdur. Andan cânib-i kıbleye,
EÇS V 69a
Karye-i Sasalar: Rub‘-ı meskûnda bunun balı gibi ve râyiha-i tayyibeli olup beyâz asel-i musaffâsı olduğu yazılmışdır.
EÇS V 69a
Andan karye-i Karabınar, andan yine kıbleye Kovanlı, andan Ereğli, andan,
EÇS V 69a
Kasaba-i müzeyyen Kırkkenîse: Bu dahi bâlâda mufassal mevsûfdur. Andan,
EÇS V 69a
Kasaba-i Yene: Kaynar bir ayn-ı âb-ı zülâli nehr-i Tuna'dan geldiği bâlâda mektûbdur.
EÇS V 69a
Andan yine taraf-ı kıbleye karye-i Tatarlı, andan karye-i Hacılar, andan kasaba-i Fener, andan kasaba-i Çatalca.
EÇS V 69a
Bin altmış sekiz Rebî‘ulâhir'inin ikinci güni Belde-i Tayyibe, ya‘nî Kostantiniyye şehrine dahil olduk
EÇS V 69a
Üç aydan eksik İslâmbol'da bâğ u bâğçeler ve hadîka ve bostânlar ve şâhâne yalılarda şeb [ü] rûz Kaya Sultân ile efendimiz Melek Ahmed Paşa zevk u safâlar edüp bizler dahi anların zıll-ı himâyesinde taraf taraf cemî‘i ahibbâ ve dostân ve âşıkân-ı sâdıkânlarımız ile seyr-i safâlar ederken (---)
EÇS V 69a
Bin altmış sekiz şa‘bânının üçüncü gün bâzârertesi Edirne'de sa‘âdetlü pâdişâh-ı âlem-penâhdan hatt-ı şerîf gelüp Köpürlü Mehemmed Paşa'nın yenine İslâmbol'da kâ’immakâm olup Kör Hasan Paşa kâ’immakâmlıkdan ma‘zûl olup (---) sadaka ihsân olunup Kör Hasan Paşa'nın kâ’immakâmlıkdan ma‘zûl olduğuna târîhdir:
EÇS V 69a
Azl olup İblîs nasb oldu yerine çün MelekDedi hâtif azline târîh uhruc yâ racîmsene 1068.
EÇS V 69a
Ba‘dehû kâmil on gün Âsitâne-i Sa‘âdet'de Köpürlü Mehemmed Paşa'nın kâ’immakâmı olmuşken on birinci günde sene 1068 şa‘bânının yigirminci pencşenbe gün efendimiz Melek Ahmed Paşa'yı kâ’immakâmlıkdan ma‘zûl edüp Edirne bostâncıbaşısı olan Kırkayak Kanlı Sinân Paşa Köprülü yerine kâ’immakâm olup efendimize Afyonkarahisârî {sancağın} ber-vech-i arpalık ihsân olunup İslâmbol'da karâr-dâde olup yine Kaya Sultân bâğlarında zevk u safâda olduk. Bu mahalde Kırkayak Kanlı Sinân Paşa'nın kâ’immakâm olduğuna târîhdir (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 69a
Bu mahalde Bilâd-ı Ungurus'dan ve eyâlet-i Tımışvâr'dan ve cümle ol taraf serhadlerinden feryâdcılar gelüp Erdel Kralı Rakofçioğlu ve Kemen Yanoş la‘în Lipova ve Çanad ve Göle ve Tımışvâr serhadlerin gâret ve âlân u tâlân ve halkını nâlân ve esîr [ü] giryân etdiği haberi Sultân Mehemmed Hân-ı Râbi‘e haber gelince cemî‘i umûr-dîde ve kâr-âzmûde âdemlerin dîn-i mübîne mu‘înleriyle meşveret olundukda cümlesi ale'l-ittifâk,
EÇS V 69a
"Vilâyet-i Erdel'de Rakofçi Kral-ı dâl üzre sefer olunmak farz-ı ayndır" denilüp Fâtiha-i seb‘ü'l-mesânî tilâvet olunup Edirne'de Bâb-ı hümâyûn önüne tuğ-ı pâdişâhî çıkup cemî‘i memâlik-i mahrûse-i Âl-i Osmân'a kapucubaşılar gidüp asker-i deryâ-misâl sürdüler.
EÇS V 69a
Sene 1068 târîhinde bâ-fermân-ı Sultân Mehemmed, Köpürlü Mehemmed Paşa Yanova gazâsına müteveccih olup deryâ-misâl asker Tımışvâr'a vardıkda ol serhad gâzîleriyle Arapça deyüp müşâvere etdikde cümle guzât-ı müslimîn re’y-i ahsen görüp Tımışvâr sahrâsı içre Erdel kralının şebeş kal‘asına ve Logoş kal‘asına amân u zamân vermeyüp kal‘ateyn-i seddeyn-i metîneyn feth olup içlerine müstevfâ cebehâne ve toplar ve asâkir-i nâmdârlar koyup dahi Erdel kılâ‘ların feth [ü] fütûh etmeğe müteveccih olmuşken,
EÇS V 69a
{Der-beyân-ı sebeb-i isyân-ı Celâlî Abaza Kara Hasan Paşa}
EÇS V 69a
Anadolu'da Abaza Kara Hasan Paşa yetmiş seksen bin {askerle} sefere me’mûr pâdişâh kuluyla âsî olup sefere gelmediğinden mâ‘adâ sekbân ve sarıca haşerâtları eli memleketi nehb ü gârete başlayup yüz bin asker ile Bursa şehri üzre azîmet eyledüğü haberi sa‘âdetlü pâdişâh-ı âlem-penâh hazretlerine gelince Ser-bevvâbân-ı Dergâh-ı âlî'den Zenceflizâde nâm kapucubaşı Hasan Paşa'ya hatt-ı şerîf ile varup,
EÇS V 69a–69b
"Benim lalacığım, vezîria‘zamım kâfir üzre ceng [u] cidâl ve harb [u] kıtâldedir. Sen dahi dîn-i mübîne mu‘în [ü] zahîr olup elbette sefere yanında olan askerimle yetişesin. Gûyâ kâfire imdâd etmeyesin. Sözüm tutup 69b Bursa şehrin incitmeğe gitmeyesin. Hemân Boğazhisârlardan Yanova gazâsına gidesin. Du‘â-yı hayrım tamâm olup ber-hurdâr ve behremend olasın" deyü hatt-ı şerîf vardıkda aslâ hatt-ı şerîfe amel etmeyüp,
EÇS V 69b
"Köpürlü Vezîr ile yetmiş kimsenin başların isterim ve illâ Rûmeli kâfiristânı sizin, deryâdan beri Anadolu benim" deyü haber gönderüp deryâ-misâl asker ile Üsküdar'a gelmeğe bel bağlayup yine Zenceflioğlu Kapucubaşı pâdişâha bu haberle gelince hemân pâdişâh-ı cem-haşmet Köpürlü'ye bir hatt-ı şerîf yazup,
EÇS V 69b
"Elbette lalam Erdel kralı ve Nemse çâsârlarını kayd [u] bend ile huzûruma getirirsen, makbûl-i hümâyûnum değildir. Anlar kâfir değiller. Hemân der-i devletime gelüp müselmân şeklinde Kara Hasan Abaza kâfirlerinden intikâm alasın" deyü hatt-ı şerîf ile Zenceflioğlu Köpürlü Mehemmed Paşa vezîre vardıkda hatt-ı şerîfi verüp Köpürlü vezîr hatt-ı şerîfi okuyup,
EÇS V 69b
"Yâ Rabbî, bu âsîleri senin azametin kılıcına saldım" deyüp Zenceflioğluna Hasan Paşa ahvâlin su’âl etdikde ol dahi Hasan Paşa'nın tarafdârlığı semtin tutup,
EÇS V 69b
"Anın azamet-i dârâtı ve ünvânı ve kerr ü ferr ve şân u şöhret ve şevketi sizde ve Âl-i Osmân askerinde yokdur" deyince hemân bu pâ-der-havâ-gûy çelebi ağanın vücûdun sahîfe-i âlemden seyf-i müczem ile nâzikâne {Köpürlü vezîr} hak edüp andan hatt-ı şerîfe amel etmeğe sehel ârâm edüp andan ale't-ta‘cîl asker-i bî-pâyân ile ılgar edüp,
EÇS V 69b
Der-beyân-ı muhâsara-i kal‘a-i Yanova