İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 94b
Sitâyiş-i sarây-ı bay u gedâ-yı a‘yân: Cümle yedi sekiz yüz aded tahtânî ve fevkânî musanna‘ kırmızı kiremit örtülü şâhâne şâhnişînli ve billûr ve necef moranlı revzenler ile ârâste ve şâhrâh-ı mutahhara ile pîrâste olmuş hânedânlardır. Cümleden meşhûr sarâyları bildirir. Evvelâ,
EÇS V 94b
Bu ma‘mûrât-ı azîme içre cümle,
EÇS V 94b
Evsâf-ı cevâmi‘hâ-yı şehr-i Gelibolu: Cümle zevâvî ve mihrâb-ı tekye ve mesâcid ve cevâmi‘ yüz altmış dörd mihrâbdır, ammâ
EÇS V 94b
Câmi‘-i selâtîn-misâl vüzerâ câmi‘lerin beyân eder
EÇS V 94b–95a
Evvelâ derûn-ı kal‘ada Sultân (---) Hân câmi‘i (---) (---) (---) (---) 95a Andan (---) sinde Ahmed Paşa câmi‘i (---) (---) vüzerâsıdır (---) (---) (---) (---) (---) (---) Gâyet mükellef ü mükemmel cümle kubâb-ı âlîleri rasâs-ı hâs ile mestûr bir câmi‘-i ma‘mûrdur. Kıble kapusunun atebe-i ulyâsı üzre celî hatt-ı müzehheb ile târîhi budur:
EÇS V 95a
Allâhümme lâ lehû târîhunâYessir bi'l-cennâti li-sâhibihî Sene 941
EÇS V 95a
(---) (---) (---) (---) (---) Andan (---) (---) semtinde
EÇS V 95a
Sitâyiş-i câmi‘-i Tavâşî Mesîh Paşa: Selîm Hân vüzerâlarındandır, ammâ câmi‘i hakkâ ki câmi‘-i vüzerâdır. Kendüleri Mısır vezîri olmağile bu câmi‘in mi‘mâr ve mühendis ve bennâların cümle Mısır'dan getirüp bir câmi‘-i mahbûb ve bir tarz [u] tarh-ı mergûb etmiş kim ilm-i hendeseden haberdâr olan bu câmi‘in esâs-ı binâsı ve san‘at-ı mi‘mârîsin görüp engüşt ber-dehen eder. Cümle âsâr-ı binâları ve kubâb-ı ser-nigûnları serâpâ kurşum ile mestûr bir ma‘bedgâh-ı ma‘mûrdur ve bir tabakalı bir nâzük serâmed minâre-i mevzûna mâlikdir. Bunun da kıble kapusu üzre târîh-i müzehhebi budur:
EÇS V 95a
Refe allâhu şâne sâhibihi sene 883
EÇS V 95a
Andan (---) (---) tarafda câmi‘
EÇS V 95a
Bunlardan mâ‘adâ mesâcidlerdir.
EÇS V 95a
Sitâyiş-i mesâcid-i muvahhidân: Cümle (---) aded ma‘mûr mahalle mesâcidleridir.
EÇS V 95a
Der-ayân-ı medâris-i âlimân: Cümle (---) aded dârü't-tedrîs-i tahsîl-i ulûmdur. Evvelâ medrese-i Sarıca Paşa ve,
EÇS V 95a
Der-ayân-ı dârü'l-kurrâ-i huffâzân: Cümle dokuz yerde Hazret-i Kur’ân-ı azîm ve Furkan-ı mecîdi İbn Kesîr ve Seb‘a ve Aşere ve Takrîb ve Hafs kırâ’atiyle tilâvet olunur dârü'l-kurrâları vardır ve her câmi‘-i kebîrde birer şeyhü'l-kurrâlar vardır, ammâ cemî‘i halkı Kur’ân-ı azîmden ziyâde Yazıcıoğlu Mehemmed Efendi'nin Muhammediyye kitâbın Kur’ân'dan ziyâde sıgâr u kibârı ve nisvân [u] bintânları hıfz etmişlerdir.
EÇS V 95a
Der-beyân-ı dârü'l-hadîs-i peygamberân: Cümle (---) aded kân-ı hadîsdir. Ahâlîsi gâyet necîb ü reşîd olmağile her biri niçe bin aded hadîs-i şerîf ezberlemişlerdir. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95a
Ve mekteb-i tıflân-ı ebcedhân. Cümle (---) aded mekteb-i püserândır. Cümleden ma‘mûrları mezkûr cevâmi‘lerin mekteb-i sıbyânlarıdır.
EÇS V 95a
Ve tekye-i dervîşân-ı zî-şân: Cümle (---) aded mihmânhâne-i abdâlân-ı seyyâhândır, ammâ cümleden ma‘mûr u müzeyyen ve evkâfı kavî tekye-i âsitâne-i Celâleddîn-i Rûmî'dir kim diyâr-ı Rûm'da nazîri yok bir mevlevîhâne-i zîbâdır. Yetmiş seksen aded fukarâ hâneleri ile ârâste ve matbah ve kilâr ve semâ‘hâne ile pîrâste olmuş kân-ı Mevlevîyândır.
EÇS V 95a
Pîşvâ-yı tarîk-i Mevlevîyândan şeyhi kârî-i mağz-ı Kur’ân, ya‘nî Mesnevîhân Ağazâde Efendi'dir, sellemehullâh. Niçe gûne keşf u kerâmâtları zâhir ve bâhir olmuşdur. Hamd-i Hudâ ders-i şerîflerine hâzır olup şeref-i sohbetleriyle müşerref oldukda dest-i şerîflerin bûs edüp du‘â-yı hayrlarıyla behremend olduk.
EÇS V 95a
Andan, tekye-i Yazıcızâde ulu âsitânedir kim tarîk-i Bayrâmî'de fukarâları gâyet çokdur.
EÇS V 95a
Andan Sinân Paşa tekyesi leb-i deryâda matbah-ı Keykâvûslu dıraht-ı müntehâlar ile müzeyyen bir mesîregâh u ârâmgâh ve teferrücgâh tekye-i müferrihdır. (---) (---)
EÇS V 95a
Ve tekye-i (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95a
Mezkûr tekye ve cevâmi‘ ve medreseler cümle kârgîr binâ ve kurşum örtülü imâristânının cümlesi on dörd yerdedir kim hakîr Mesîh Paşa câmi‘i minâresinden seyr etdim. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95a
Der-vasf-ı çeşme-i âb-ı revân: Cümle (---) aded çeşmesâr-ı cân-perverdir. Cümleden Ahmed Paşa çeşmesi târîhidir:
EÇS V 95a
Bârekallâhe zehî çeşme-i Ahmed Paşa.Sene 1006
EÇS V 95a
Sebîlhâne-i cân-sitân:
EÇS V 95b
Der-medh-i enhâr-ı azîm âb-ı hayevân:
EÇS V 95b
Der-zikr-i çâh-ı mâ-i hânedân:
EÇS V 95b
Sitâyiş-i âsiyâb-ı dakîk-i tahhân:
EÇS V 95b
Der-beyân-ı hammâm-ı rûşinâ-yı gâsilân: Cümle sekiz aded hammâm-ı hâs u âmdır, ammâ cümleden şengül hammâmı ve Karaca Beğ hammâmı ve Alaca hammâm ve (---) (---) Bunlar âb u havâsı ve binâsı latîf hoş kıt‘a-i nazîf hammâm-ı rûşinâlardır. Mâ‘adâ iki yüz ev hammâmlarıdır.
EÇS V 95b
Alâmet-i mihmân-sarây-ı kârbân: Cümlesi (---) aded kârbânsarâylardır, ammâ iskele başında gümrüğü kârbânhâne-i bî-minnetdir ve (---) (---)
EÇS V 95b
Manzara-i hân-ı hâcegîyân: Hamusu (---) aded hânlardır. (---) (---) (---) (---) Bunlar ma‘mûr kârgîr binâ hânlardır.
EÇS V 95b
Aded-i hân-ı gurebâ-yı mücerredân: Kamusu on bir aded bekâr odalarıdır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95b
Der-ilm-i çârsû-yı bâzâr-ı bezzâzistân: Dükelisi bin dokuz yüz dükkândır, ammâ okçuları ve yaycıları gâyet müzeyyen bâzârdır. (---) (---) (---)
EÇS V 95b
Cisr-i azîm-i imâristân-ı şehristân: Küllisi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95b
Reng-i rûy-ı eşkâl-i insân: Barısı ahâlîsi ten-dürüst olduklarından yüzleri münevver olup cümle buğday enlü âdemlerdir.
EÇS V 95b
Der-vasf-ı mahbûb [u] mahbûbân: Hepisi elbette yigirmi yaşına varınca pençe-i âfitâb-ı mehtâb mahbûb u mahbûbeleri var, ammâ mü’eddeblerdir.
EÇS V 95b
Der-zikr-i eşrâf [u] a‘yân-ı kübbârân: Cümleten Gümrük Emîni Seydî Alî Çelebi ve Pârsâ Çelebi (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95b
Der-medh-i ulemâ-yı hâzıkân: Ümmetâ üstâd kâmil kimesnelerden Resûl Çelebi (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95b
Der-fasl-ı mu‘allimân-ı cerrâhân-ı fessâdân: Okçular başda Melemenli Usta Alî ve (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 95b
Der-vasf-ı sulehâ-yı meşâyihân: Evvelâ Mevlevî şeyhi Ağazâde Efendi ve Yazıcızâde şeyhi (---) Efendi ve (---) (---) (---)