İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 98a
Ve cümle altmış aded dekâkînlerinde her eşyâ-yı zî-kıymet mevcûddur. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 98a
Ve cümle (---) aded tekyesi var.
EÇS V 98a
Hulâsa-i kelâm kurşumlu imâretleri çokdur. Âb u havâsı hûb ve mahbûbları mergûb bir şehr-i matlûbdur (---) (---)
EÇS V 98a
Ve a‘yân [u] eşrâfdan
EÇS V 98a
Ve ziyâretgâh-ı kasaba-i İpsala
EÇS V 98a
Andan cânib-i şarka bâğ u bâğçe ve gülistânlı ma‘mûr kurâları ubûr edüp (---) sâ‘atde (---) (---) (---)
EÇS V 98a
Evsâf-ı kal‘a-i Enez
EÇS V 98a
İbtidâ bânîsi Rûm krallarından Ferecik Kralı Radoçka Kral-ı dâl binâsıdır. Ba‘dehû Ciniviz Firengi istîlâ edüp anın destinden kuvvet-i bâzû ile sene (---) târîhinde kal‘a-i Ferecik'den yüz sene sonra Sultân Bâyezîd Hân-ı Velî feth edüp kendü hayrât [u] hasenâtlarına vakf eyleyüp maktû‘-ı kalem ve mefrûzü'l-kadem olup hâlâ yine Bâyezîd Hân mütevellîsi hâkimdir. Ve hâkim-i şer‘îsi yüz elli akçe kazâdır ve nâhiyesi ancak iki aded kasaba-misâl kurâlardır.
EÇS V 98a
Kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı vardır, ammâ kal‘ası (---) (---) olmağile dizdârı ve neferâtları (---)
EÇS V 98a
Ve kal‘ası nehr-i Arda ve Meriç ve Tunca Akdeniz'e munsabb olduğu mahalle karîb sâhil-i bahrde şekl-i murabba‘dan tûlânî bir şeddadî binâdır, ammâ câ-be-câ münhedim olmuşdur ve cümle (---) aded kiremitli hânelerdir.
EÇS V 98a
Ve cümle (---) aded cevâmi‘dir ve mesâcidleri var, ammâ medrese ve dârü'l-hadîs misilli imâretleri yokdur, lâkin bâğ u bâğçeleri çokdur. (---)
EÇS V 98a
Ve hânları ve hammâmı ve kifâyet mikdârı dükkânları vardır, ammâ memerr-i nâs iskele olmak ile a‘lâ latîf yatacak gemiler limanı vardır, ammâ müsliminden Rûm keferesi çokdur.
EÇS V 98a
Andan cânib-i garba meyyâl (---) sâ‘atde gidüp,
EÇS V 98a
Evsâf-ı kal‘a-i Keşân sâhib-i şân
EÇS V 98a–98b
İskender-i Kübrâ asrında Kavala kal‘ası sâhibi Feylekos Hakîm binâsıdır. Ba‘dehû Gâzî Hudâvendigâr Edirne şehrin Rûm elinden feth etdiği sene Ciniviz kâfiri dahi bu Keşân kal‘asına istîlâ edüp cây-ı menâs edem derken sene (---) târîhinde Bâyezîd-i Velî Mora diyârında Koron kal‘ası fethine giderken 98b donanma-yı hümâyûn ile Gedik Ahmed Paşa bu Keşân kal‘asın muhâsara edüp ceng-i azîm ederek kal‘a-i Keşân sâhib-i şân olup âhirü'l-emr yedi günde cebren ve kahren kal‘a-i Keşân'ı keşân ber-keşân ahâlîsin sürüyerek Ciniviz elinden feth etdiler. Ba‘dehû derûn-ı hisâra Hersekoğlu Ahmed Paşa'yı hâkim nasb edüp amâr etdi.
EÇS V 98b
Hâlâ Rûmeli eyâletinde vezîria‘zamların tarafından hâkimi var, zîrâ hâss-ı vezîria‘zamdır kim (---) aded akçe iltizâmdır ve yüz elli akçe kazâdır ve nâhiyesi cümle seksen pâre ma‘mûr kurâlardır kim vâlî-i vilâyet tarafından ve âvân-ı bî-amânın şûr-ı şerrinden emîn bir hâss-ı kemîndir.
EÇS V 98b
Ve cümle (---) mahalle ve cümle (---) aded kiremit örtülü tahtânî ve fevkânî bâğ u bâğçeli hânedânlardır ve cümle (---) aded mihrâbdır ammâ cümleden sûk-ı sultânî içre Hersek oğlu Ahmed Paşa câmi‘i rûşen binâ-yı zîbâdır.
EÇS V 98b
Ve cümle (---) aded mesâcidlerdir.
EÇS V 98b
Ve cümle (---) aded tekye-i dervîşândır.
EÇS V 98b
Ve cümle (---) aded hammâm-ı rûşenâdır.
EÇS V 98b
Ve cümle (---) aded hân-ı tüccârândır.
EÇS V 98b
Ve cümle (---) aded dükkân-ı bezzâzistândır.
EÇS V 98b
Ve a‘yân-ı kibârdan Mehemmed Ağa ve Ca‘fer Ağa ve İsmâ‘îl Ağa ve (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 98b
Ve memdûhâtından âb [u] havâsının letâfetinden mahbûb u mahbûbesi ve Rûm keratseleri çokdur.
EÇS V 98b
Tetimme-i evsâf-ı külliyât-ı şehr-i Keşân: Zemîni (---) (---) vâki‘ olup kal‘ası şekl-i murabba‘dan tûlânîce imiş, ammâ harâb âbâddır, lâkin ismine Rus köyü derler.
EÇS V 98b
Ve bu şehr-i Keşân İpsala şehri ile Malkara şehri mâbeynine vâki‘ olup (---) (---) sâ‘at yerdir. (---) (---) (---)
EÇS V 98b
Ziyâretgâh-ı şehr-i Keşân:
EÇS V 98b
Andan cânib-i garba (---) sâ‘atde,
EÇS V 98b
Evsâf-ı kal‘a-i Mugalkara, ya‘nî şehr-i Malkara
EÇS V 98b
Lisân-ı Yunan üzre "Mugalogara", ya‘nî "Büyük pâdişâhın gırandosu" demekdir, ya‘nî "Ulular ulusu"dur, ammâ lisân-ı Yörükânda "Mallı kara" derler ve Çıtak kavmi "Mallı karı" derler, ammâ efvâh-ı nâsda "Malkara" ve "Malgara" derler.
EÇS V 98b
İbtidâ bânîsi Destpot Kral'dır kim Yanko ibn Madyan'ın binâ etdiği İslâmbol kal‘asın Silivri'den tâ Terkoz kal‘asına, andan Karadeniz boğazına, andan tâ Galata'da Kurşumlu Mahzen'e varınca İslâmbol ki kal‘a-i Makedonya'dır, anı harâb u yebâb eden Sırf Kralı Destpot dâl'dır.
EÇS V 98b
Ba‘dehû bu Malkara şehrin ol binâ etmişdir.
EÇS V 98b
Andan Kavala sâhibi Feylekos amâr edüp oğlu Mugalo Gırando'ya verdi.
EÇS V 98b
Ba‘dehû sene 762 târîhinde Gâzî Hudâvendigâr Kosova'da Miloş Koblaki elinde hançer ile şehîd olunca ol sene-i menhûsda bu Malkara şehrine Ciniviz küffârı istîlâ edüp ba‘dehû yine Gâzî Hudâvendigâr vezîri Koca Lala şahin Paşa Ciniviz keferesi elinden feth edüp hâlâ Rûmeli eyâletinde (---) olmağile hâkim-i örfü var
EÇS V 98b
Ve yüz elli akçe pâyesiyle şerîf kazâdır kim (---) aded ma‘mûr u âbâdân nâhiye kurâları vardır ve sipâh kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve nakîbüleşrâfı vardır, ammâ kal‘asın ba‘de'l-feth münhedim etmeğile kal‘a dizdârı yokdur.
EÇS V 98b–99a
Bu şehrin zemîni bir kûh-ı pest dâmeninde bayırlı ve çayırlı ve bâğ u bâğçeli yere vâki‘ olup cümle hânedânlarının yüzü cânib-i şarka ve kıbleye nâzırdır ve cümle yigirmi iki mahalle ve mihrâbdır. Cümleden câmi‘-i kadîm çârsû içre câmi‘-i Gâzî Durhan Beğ cemâ‘at-i kesîreye mâlik ma‘bedgâh-ı atîkdir (---) (---) (---) (---) (---) (---) 99a
EÇS V 99a
Ve cümle (---) aded mesâcidlerdir, ammâ dârü'l-hadîs ve dârü'ş-şifâ ve dârü'z-ziyâfe imâretleri yokdur, lâkin her hânedânlarda ni‘metleri mebzûldür.
EÇS V 99a
Ve cümle (---) aded tekyegâhdır.
EÇS V 99a
Ve cümle (---) aded hammâm-ı tâhirândır.
EÇS V 99a
Ve cümle (---) aded hân-ı tüccârândır.