İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 108a
Menzil-i karye-i Borten: Bin hâneli ma‘mûr köydür.
EÇS V 108a
Andan Ahmed Ağa efendimiz İsmâ‘îl şehrine esîrler almağa gidüp bu hakîr Tuna kenârında olan kılâ‘ ve şehirleri seyr [ü] temâşâ etmeğe gitdik.
EÇS V 108a
Andan Menzil-i karye-i Muyteş, andan Karye-i Gözmeşt. Andan,
EÇS V 108a
Menzil-i karye-i Mateyiş: Bir ormanlık içinde bin hâneli ma‘mûr karyedir kim bu kurâlar nehr-i Tuna kenârlarına karîb olmak ile Tatar nehb u gâret ve ıhrâk etmediğinden ma‘mûr dururlar idi. Andan,
EÇS V 108a
Menzil-i Taşburun: Boğdan'ın âhirü'l-hudûdudur. Bundan öte cânib-i garba artık Eflâk hudûdudur. Andan cânib-i şarka Tuna kenârıyla gidüp,
EÇS V 108a
Menzil-i karye-i Ilıçsa: Tuna nehri kenârında Boğdan hükmünde azîm iskeledir. Zamân-ı kadîmde bir ılıcası olup mu‘attal olmağile Ilıçsa derler. Andan yine cânib-i şarka,
EÇS V 109a
Evsâf-ı Benderbacı, ya‘nî kal‘a-i İshâkcı
EÇS V 109a
Vech-i tesmiyesi oldur kim (---) (---) (---) (---) (---) (---) ve sebeb-i binâsı oldur kim sene 1003 târîhinde Sultân Osmân Hân-ı Gâzî Sânî Leh diyârında kal‘a-i Hotin fethine mübâşeret etdikde Kapudan Çelebi Hasan Paşa'ya fermân edüp,
EÇS V 109a
"İshâkcı nâm bir mahalde bir kal‘a binâ edüp anda nehr-i Tuna üzre altmış aded tıransa gemiler üstlerinden geçilir yedi yüz elli zirâ‘ enli olan Tuna nehri üzre bir haşeb cisr-i kavî inşâ edüp elli aded keştibânlar huddâmları olup deryâ-misâl asker-i deryâ-misâlim ubûr etdikde zerre kadar rahne görmeye bir kavî cisr-i azîm inşâ eyle" deyü fermân-ı şehriyârî sâdır olunca ol sene-i mübârekde bu kal‘ayı Hasan Paşa nehr-i Tuna kenârında inşâ etdi kim ta‘rîf ü tavsîf olunur.
EÇS V 109a
Evvelâ hâk-i pâk-i Babadağı tarafında kal‘a-i Tulça sırası ve nehr-i Tuna kenârında (---) (---) üzre şekl-i murabba‘ bir hisâr-ı üstüvârdır kim kırk aded azeb ve kırk aded beşli ve kırk aded hisâreri neferâtları ve kal‘a dizdârı hâkimdir. Kifâyet mikdârı cebehânesi ve topları vardır ve cânib-i (---) bir kat metîn demir kapusu var ve her gece mehterhânesi çalınup derûn-ı hisârda cümle (---) aded kiremitli bâğ u bâğçesiz neferât hâneleri ve buğday anbârları ve hünkâr câmi‘i var. (---) (---)
EÇS V 109a
Sitâyiş-i varoş-ı kal‘a-i İshâkcı: Bu kal‘anın (---) tarafı hâricinde cümle (---) aded saz ve şindire tahta ve kiremit örtülü hânelerdir kim nehr-i Tuna'nın cânib-i cenûbîsine vâki‘ olmuş ma‘mûr kasabadır.
EÇS V 109a
Ve cümle (---) aded mihrâbdır. Evvelâ Kapudan Hasan Paşa câmi‘i bir minâre-i zîbâlı câmi‘-i müferrihdır, ammâ medrese ve dârü'l-hadîs dârü'l-kurrâları yokdur.
EÇS V 109a
Ve cümle (---) aded hân u kârbânsarâydır ve cümle (---) aded sûk-ı sultânî dükkânlarıdır, ammâ kârgîr bezzâzistânları yokdur.
EÇS V 109a
Ve cümle (---) aded hammâm-ı hoş-havâdır.
EÇS V 109a
Bu imârâtın cümleden melik hâkim-i örfîsi taraf-ı evkâfdan Hasan Paşazâde Hasan Beğ ve Mehemmed Beğ ve İbrâhîm Beğ vekîli Ömer Ağa'dır, zîrâ bu kal‘a ve hân ve câmi‘ ve imâret ve hammâm ve çârsû-yı bâzâr cümle anların pederleri Hasan Paşa merhûmun hayrât [u] hasenâtlarıdır kim tevliyetleri evlâd evlâda ve ba‘de'l-inkırâz utekaya meşrûta, altı bin guruş iltizâmlı tevliyetdir. Subaşısı serbest salb u siyâset sâhibidir kim yüz aded huddâmlarıyla zabt u rabt edüp hıfz [u] hırâset eder. Cümle re‘âyâsı Eflâk ve Boğdan ve Rûm Ermeni ve Bulgar kefereleridir.
EÇS V 109a
Ve hâkim-i şer‘î yüz elli akçe şerîf kazâdır kim (---) aded ma‘mûr nâhiyesi var ve nâhiye-i kübrâsı kal‘a-i Tomarova'dır.
EÇS V 109a
Bu kazâ mukaddemâ Boğdan hükmünde idi. Sene (---) târîhinde Boğdan Beği Sultân Osmân'a "Hoş kadem geldiniz" deyü pâyendâz yerine hibe eyleyüp İshâkcı kazâsına ilhâk olundu. "Timar ova"dan galat "Tomarova" nâmıyla şöhre-i şehir olmuş bir ma‘mûr ve mahsûldâr {birkaç dükkânları var} kazâdır.
EÇS V 109a
Ve bu kasaba-i İshâkcı'nın bir hâkimi dahi sipâh kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve Tuna kapudanı ve muhtesibi ve bâcdârlarıdır ve bu (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 109a
Âb [u] havâsı latîf olduğundan bâğ u bâğçesi bî-hisâbdır kim bu hâkde Tuna kenârına karîb karye-i Arakel ve karye-i Gavran ve karye-i Tomar{ova'ya varınca cümle İshâkcı hâki serâpâ bâğ u bâğçeler ve müşebbek bostânlar ve merkûm köyler cümle ma‘mûr beşer yüz hâneli kefere köyleridir kim dükkânları var}.
EÇS V 109a
Ziyâretgâh-ı kal‘a-i İshâkcı: (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 109a
Andan karye-i {Tomar}ova ve andan Memi Ağa çeşmesi, andan Tulça {kal‘ası} andan kalkup cânib-i kıbleye menzil-i karye-i Hacıgî Paşa. Andan,
EÇS V 109a
şehr-i Babadağı: Bunda yine Ahmed Ağa efendimiz ile mülâkat olunup yola revâne olundu.
EÇS V 109a
Andan karye-i Çağatay, andan karye-i Tanrıverdi, andan karye-i Kara Murâdlı, andan karye-i Osmân Fakı, andan karye-i Alî Beğ, andan kasaba-i Hacıoğlu, andan karye-i Hasalcık, andan
EÇS V 109a
Kal‘a-i Pravadi: Ya‘nî "Bir er var idi", ya‘nî "Pür-vâdî dolu ma‘mûr vâdî" demekdir.
EÇS V 109a
Andan karye-i Çenge, andan karye-i Nâdir, andan karye-i Karahisâr, andan Örenler, andan,
EÇS V 109a
Karye-i Fındıklı Sultan: Bir Tatar Hân evlâdı bunda rehindir.
EÇS V 109a–109b
Andan karye-i Papaslı, andan karye-i Derbend-i Kebîr, andan karye-i Kırk Velî'yi andan karye-i Arnavudlu'yu geçüp andan bin yetmiş mâh-ı Cemâziyelâhir'inin dördüncü pencşenbeh gün selâmetle belde-i Ednâ'l-arz şehr-i Edirne'ye dahil olup Ahmed Ağa efendimiz hânesinde mihmân olup cemî‘i musâhib-i şehriyârîler ile hüsn-i ülfet edüp zevk u safâlar ederdik. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) 109b
EÇS V 109b
Bin yetmiş mâh-ı şa‘bân el-mu‘azzamanın on beşinci Berât gecesinin sabâhı şehr-i Edirne'den Serdâr-ı mu‘azzam Köse Alî Paşa ile diyâr-ı Erdel'de kal‘a-i Vârat fethine gitdiğimiz menâzillerde olan kurâ vü kasabâtları ve kılâ‘ları ve çekdiğimiz âlâm-ı şedâ’idleri beyân eder
EÇS V 109b
Evvelâ şehr-i Edirne'de cümle a‘yân-ı devlet efendilerimizden belağan mâ-belağ harc-ı râh ihsânlar alup on re’s atlar ve sekiz aded huddâmlarımla Edirne'den "Bismillâhi niyyetü'l-gazâ" deyüp çıkdıkda ol gün cânib-i garba,
EÇS V 109b
Menzil-i karye-i Habîbce: Müselmân köyü ve ze‘âmetdir. Andan,
EÇS V 109b
Menzil-i kal‘a-i Hırmanlı: Gerçi hân-ı azîmdir, ammâ kal‘adan metîndir.
EÇS V 109b
Andan Kasaba-i Uzuncaova. Andan karye-i Kayalıdere, andan kal‘a-i Filibe, andan menzil-i kasaba-i Tatarbâzârcığı, andan menzil-i Kapulu Derbend, andan menzil-i Ihtıman, andan şehr-i Sofya, andan,
EÇS V 109b
Menzil-i karye-i Dragman: Bir hânı var. Ma‘mûr karyedir.
EÇS V 109b
Bu bâlâda tahrîr olunan kurâ vü kasabât ve şehirler mukaddemâ sene 1062'de cümle evsâfları tahrîr olunmuşdur kim tahrîre hâcet yokdur. Andan,
EÇS V 109b
Evsâf-ı kal‘a-i şarköyü, ya‘nî şehr-i Sofya köyü
EÇS V 109b
İbtidâ bânîsi Destpot Kraldır. Ba‘dehû sene 777 târîhinde Murâd Hân-ı Evvel, ya‘nî Gâzî Hudâvendigâr feth edüp Rûmeli eyâletinde paşa hâssı ve yüz elli akçe kazâ ve nâhiyeleri ve cümle (---) aded kurâlardır.
EÇS V 109b
Kal‘ası bir kaya üzre şekl-i murabba‘ bir seng binâ bir kal‘a-i ra‘nâdır, ammâ Sofya şehri kurbunda iç el olmak ile derûn-ı hisârda imârâtdan bir şey yokdur. Ancak cânib-i cenûba bir demir kapusu var ve kayası dibinden bir âb-ı hayât su çıkar ve ol su üzre bir gözlüce bir köprü kurbunda ziyâret-i Gâzî Ahmed Dede merkadi var ve bir köprü aşrı bir hammâm-ı muhtasarı var.
EÇS V 109b
Ve cümle (---) aded mahalledir ve dahi cümle 1000 aded kiremit örtülü tahtânî ve fevkânî ve bâğ u bâğçeli ve vâsi‘ havlılı hânedânlardır. Cümleden amâr şarköylü Mahmûd Ağa ve Nişli Alî Ağa hâneleri ma‘mûr u müzeyyendir.
EÇS V 109b
Ve cümle (---) aded mihrâbdır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) Mâ‘adâ mesâcidlerdir, ammâ medrese ve dârü'l-kurrâ ve dârü'l-hadîsi ve imâret-i ıt‘âmı ve kârgîr bezzâzistânı yokdur.
EÇS V 109b
Ve cümle (---) aded tekye-i dervîşândır. Cümleden cisr başında Gâzî Ahmed Baba Sultân tekyesidir. Ve cümle yedi aded mekteb-i sıbyândır.