İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 132a
Ray cennet ray-niki oldu demek cennetî
EÇS V 132a
Moma kızdır prah tozdur tırağ izdir put yol
EÇS V 132a
Viseko yüksek nizeko alçak u hem nizeti
EÇS V 132a
Der-bahr-i âhar vezn-i müfâ‘aletün
EÇS V 132a
De yıldırıma gorom dahi snig kara sovuga zima
EÇS V 132a
De peç furun çeneye korom poloro yarım tütüne dema
EÇS V 132a
Yoruldı umori nârına gori kaçana pezi tran kura
EÇS V 132a
Peçine akar peçnele pişirdi de kako'n ne idi yema
EÇS V 132a
Hekîm legar de muja sağar milko ne süd yoğurd kasliva
EÇS V 132a
Borun çubuk volot ne çit sinire jila meşeye şema
EÇS V 132a
Jaludu şu‘le sıvika mûma anaya mama ataya kaka
EÇS V 132a
Ve hem karıya denildi baba yetişmiş olan gıza de moma
EÇS V 132a
şehâ nezaret diriğ-i Hudâ çü gedâ nazar-ı şümâ
EÇS V 132a
Bahr-i âhar der-vezn-i mütef‘âilün
EÇS V 132a
Tohuma bsema ada da ima balığa riba balığı satan
EÇS V 132a
Ana de rya dedi borca duğ dahi buzğ vekîl satan
EÇS V 132a
Dahi hem dağa dediler gore çam ağacına dediler bora
EÇS V 132a
Ve sobra dahi pala sıklığı keten örüli belten
EÇS V 132a
şolor de bize dahi dikmege dedi şasti dahi poslovat
EÇS V 132a
De işlemege br suhe morve hem dedi lan keten
EÇS V 132a
Köke de koron duboko derin şibroko yassı ve duğo uzun
EÇS V 132a
Bahr-i âhar, ya‘nî bahr-i tavîl
EÇS V 132a
Vodüna sulı çamura kalu çamura batan ana de baltan
EÇS V 132a
Kazın adı hem dahi ördeğün biri patkadır biri guskadır
EÇS V 132a
Arı ijderal adı turnanın dahi çapladır balığı yudan
EÇS V 132a
Golup de hem gügercine girlo kanat ve mehr mecat
EÇS V 132a
Gemi lagadır ve more deniz unont olan boğulup batan
EÇS V 132a
Neke bat yunak tğodi peji tserav pijre isterce meke
EÇS V 132a
Olımaz yiğit kalıcı kişi geriye bakan yüregi atan
EÇS V 132a
Der-fasl-ı tetimme-i şehrengîz-i külliyât-ı şehr-i Bosnasarây
EÇS V 132a
Bu rûy-ı arzda evvelâ Sarây isimli (---) aded şehr-i Sarây vardır. Evvelâ Anadolu'da Aksarây ve Acem ile Gürcistân ve Dağıstân mâbeynehümâlarında Tabesarây ve Heyhat sahrâsını ubûr edüp nehr-i Edil kenârında hâlâ diyâr-ı Maskov'da şehr-i Sarây ve Rûm'da Vize Sarâyı (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 132a
Ammâ bu Bosnasarây'ı hâlâ cümleden ma‘mûr u müzeyyen ve âbâdân bir şehr-i sengistândır, ammâ şehrin zîr [ü] bâlâsında bî-hadd ü bî-pâyân âb-ı revân aynân-ı tecriyân firâvân olup her tarafı gül [ü] gülistân ve müşebbek hadîka ve ravza-i rıdvân misilli lâ-yu‘add bostânlar ile bezenmiş bir düzenmiş şehr-i şîrîndir.
EÇS V 132a
Hamd-i Hudâ günden güne ma‘mûr olup âdem deryâsı olmakdadır kim beher yevm bu şehir içre ikişer bin koyun boğazlanır ve sene başında kırk bin aded semiz yayla koyunların âteş-i isde(?) kurudup pasdırma ederler ve niçe kerre yüz bin fıçı lahana turşusu salamura ederler.
EÇS V 132a
Ve niçe bin semîn sığırları dahi zebh edüp pasdırma ederler ve bahâr mevsiminde üç ay niçe kerre yüz bin fıçı sarı keçi südün surutka ve peynir ederler.
EÇS V 132a
Ve beher yevm muhtesib ağa defteriyle altışar kerre yüz bin ekmek yenir. Evlerde pişen nânpârelerin hisâbın Rezzâk-ı âlem bilür. Tâ bu mertebe ni‘met tenâvül olur âdem deryâsı bir şehr-i mu‘azzamdır.
EÇS V 132a–132b
Ve benî Âdemi gâyet mehâbet ve selâbet ve şecâ‘atde Sâm ve Nerîmân-sıfat fetâ bahâdırânları hadden efzûndur. Hattâ Budin ve Egre ve Kanija ve Bosna eyâleti serhadlerinde cümle yedi yüz altmış aded serhad kal‘aları vardır. Cümlesinin gâzîleri bu Bosna serhaddi gâzîlerindendirler kim şeb [ü] rûz her tarafın kâfirleriyle ceng [u] cidâl ve harb [u] kıtâl ederler ve halkı gâyet mu‘ammer olup tenâsül bulurlar. Hattâ Cenâb-ı Bârî yârî kılup ol şehre ve kurâlarına ol kadar evlâd [u] ensâb berekâtı vermiş kim her mahalle şâhrâhlarında ciğer-kûşe püserânlardan geçilmez. Gâyetü'l-gâye sıbyân-ı ebcedhânı çokdur, zâdekallâh. 132b
EÇS V 132b
Der-fasl-ı ziyâretgâh-ı şehr-i Bosnasarây
EÇS V 132b
Enderûn [u] bîrûnda olan sa‘îd ve sü‘edâ ve şehîd [ü] şühedâ ve evliyâü'l-ârifîn ve esfiyâü'l-vâsilîn hüccullâhi ale'l-âlemîn radıyallâhu anhüm ecma‘în ve kaddesenâllâhu bi-sırrıhi'l-mübîn iste‘antü billâhi ve bihi'l-avn.
EÇS V 132b
Evvelâ şehr-i Sarây'ın tâ ortasında Hüsrev Paşa câmi‘ine muttasıl bir kubbe-i pür-envâr içinde sâhibü'l-hayrât ve'l-hasenât,
EÇS V 132b
Ziyâret-i Husrev Paşa: Bâb-ı mu‘allâsının atebe-i ulyâsı üzre çâr-kûşe bir mermer üzre celî hat ile târîhi budur: