İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 153b
{İbrâhîm}
EÇS V 153b
Ammâ lisânları yine Boşnakcadır.
EÇS V 153b
Evsâf-ı ziyâretgâh-ı kubûr-ı şühedâ-yı Banyaluka şehri
EÇS V 153b
Evvelâ ziyâret-i Hazret-i şehbâz Efendi ve Gâzî Halîl Paşa ve Malkoç Paşa ve Merhabazâde Hulûsî Efendi bunda kadı iken merhûm olup Ferhâd Paşa câmi‘i sâhasında âsûde-hâldirler. (---)
EÇS V 153b
Ba‘dehû Melek Ahmed Paşa efendimizle şehr-i Banyaluka'da Ferhâd Paşazâde Mehemmed Beğ efendimizin hânedânında şîr-i hurma ve katr-ı nebâtlar tenâvül edüp cemî‘i a‘yân[u] kibâr erbâb-ı ma‘ârifler ile cân sohbetleri etdikde bir gece el-Hacı Hüseyin Efendi'de ve bir gece Kamışî İbrâhîm Efendi'de ve şeb (---) (---) (---) (---) (---) (---) ve niçe zât-ı mükerrem velî-ni‘amlarımızla şeb [ü] rûz Hüseyin Baykara sohbetleri ederken bir gün Melek Ahmed Paşa efendimiz hakîri huzûruna çağırup eydir:
EÇS V 153b–154a
"Evliyâm, bilir misin? Mukaddemâ Âsitâne tarafından emr-i pâdişâhî sâdır olup Bihke kapudanı (---) Ağa'yı kırk bin guruşa varınca Zirinoğlu nâm âsîden halâs edesin, buyurulmuş idi. İmdi Evliyâm sen hâzır ol ve sana istediğin gibi yarar âdemler koşayım. Durma tedârik gör" 154a dedikde,
EÇS V 154a
"El-emrü emrüküm" dedim ve,
EÇS V 154a
"Evliyâm, bu hidmetin mukâbelesinde sana benim kışla zahîre-bahâm tahsîliyçün emrler vereyim. Nehr-i Sava ve nehr-i Buna ve nehr-i Pakra ve nehr-i Drava kenârlarında olan serhad kal‘alarından kal‘a-i Kıradişka ve kal‘a-i Kosdaniçse ve kal‘a-i Bihke ve kal‘a-i Odvina ve kal‘a-i Lika serhadlerinin cümle zahîre mâlların tahsîl edüp kal‘a-i Çernik'e ve kal‘a-i Pojega'ya ve kal‘a-i Yakova sancaklarına varınca benim zahîre-bahâ tahsîli hidmetin sana verdim" dedikde, hakîr Melek Ahmed Paşa efendimizin dest-i şerîfin bûs edüp hazz etdim, zîrâ cemî‘i serhatleri kerrât ile gördüm, ammâ bu mezkûr serhadleri aslâ görmemiş idim.
EÇS V 154a
Ol gün paşa efendimiz Bihke kapudanın halâs içün Zirinoğlu'na kırk bin guruşluk semmûr ve kırmızı Diyârbekir bezi ve bin top kız dimisi ve elvân lekkeffûrî Acem bezi ve kırmızı Usturumca abası bin top ve yüz çift kebe ve bin aded sarı ve bin aded kırmızı sahtiyânlar ve bin çift kırmızı çizme ve bin çift sarı çizme ve bin çift pabuc ve bin çift mest ve bin çift kaba ve ince gömlekler ve bunun emsâli niçe bin elvân şeyleri Zirinoğlu la‘înin gönderdiği defter-i nâ-ma‘kulü üzre cümle tahsîl edüp cümlesin on aded Sirem arabalarına tahmîl edüp paşa efendimiz hakîre yigirmi aded güzîde paşalı ve kırk aded Bihke kapudanı tevâbi‘leri ile Zirinoğlu'na bir nâme ve bir seccâde ve bir harîr münakkaş haliçe ve bir semmûr kürk kırmızı çukaya kapluca hedâyâlar verüp hakîrin zabtında oldukdan sonra paşa ile vedâ‘ mahallinde dest bûs etdikde bir kîse guruş harc-ı râh ihsân edüp,
EÇS V 154a
İşbu bin yetmiş bir mâh (---) nında şehr-i Banaluka'dan zahîre-bahâ tahsîliyçün dörd sancak yer kılâ‘larına ve Bihke kapudanın Zirinoğlu'ndan halâs etmeğe gitdiğimiz menâzil-i kılâ‘ları ve temâşâ etdiğimiz dâr [u] diyârları beyân eder
EÇS V 154a
Evvelâ bism-i İlâh ile şehr-i Banaluka'dan cânib-i garba bâğ-ı behişt-misâl ma‘mûr u âbâdân kurâ-yı firâvânlar ve gûnâ-gûn enhâr-ı âb-ı revânlar ubûr edüp 4 sâ‘atde,
EÇS V 154a
Evsâf-ı menzil-i kasaba-i Tiran: Banaluka hükmünde voyvadalıkdır ve Ba[na]luka kazâsı nâhiyesinde beş yüz hâneli ve bâğ u bâğçeli ve câmi‘ ve hân ve mesâcidli ve kifâyet mikdârı dükkânlı kasabacıkdır. Lisân-ı Boşnak'da Tiran (---) (---) (---) derler. Anıniçün ol ismile müsemmâ bir rabta-i ra‘nâdır kim Tiran derler. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 154a
Andan 5 sâ‘atde cânib-i garba meyyâl gidüp
EÇS V 154a
Evsâf-ı vilâyet-i kavm-i Dodoşka, ya‘nî serhadd-i güzîn kal‘a-i Kıradişka
EÇS V 154a
Ba‘zılar Gıradiska derler. İbtidâ bânîsi be-kavl-i tevârîh-i Latin Matin, Dodoşka banları binâsıdır ve lisân-ı Latin'de gırad kal‘aya derler, dişka, bi-ma‘nâ tasgîrdir. Gıradişka, ya‘nî küçücük kal‘a dimekdir. Hakkâ ki nehr-i Sava kenârında bir düz vâsi‘ vâdîde şekl-i murabba‘dan tûlânîce palanka binâ bir kal‘a-i ra‘nâdır kim dâ’iren-mâdâr cirmi (---) adımdır. Derûn-ı hisârda (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 154a
Fâtihi sene 945'de Gâzî Hüsrev Paşa'dır kim Süleymân Hân ümerâlarındandır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 154a
Hâkimleri var. Evvelâ Bosna eyâletinde Banyaluka müsellimi tarafından voyvada hâkimü'l-örfdür ve hâkim-i şer‘-i Resûl-i mübîni Banyaluka kadısı nâ’ibi hükm eder, ammâ yüz elli akçe pâyesiyle şerîf kazâdır ve nâhiyesi (---) aded ma‘mûr kurâdır ve bir hâkimi dahi kal‘a dizdârıdır ve cümle (---) aded kal‘a neferâtlarıdır ve bir hâkimi dahi muhtesib ağadır ve bir hâkimi dahi cümleden melik Belgradlı Yûsuf Ağa'dır kim bu şehirden hâricde top güllesi ma‘deni var. Mezkûr Yûsuf Ağa anda hâkimdir. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 154a
Ve cümle yigirmi altı mihrâbdır, ammâ sekizi salât-ı Cum‘a edâ olunur sağîr ü kebîr cevâmi‘lerdir. Evvelâ Kapudan câmi‘i (---) (---) (---) (---) ve kal‘ada Hünkâr câmi‘i (---) (---) (---) (---) ve Hacı Bekir câmi‘i (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 154b
Ba‘dehû Gıradişka'dan nehr-i Sava kenârıyla baş yukaru Sava nehri geldiğine doğru azîm balkanlı dağları ve ma‘mûr u âbâdân kurâları geçüp,
EÇS V 154b
Evsâf-ı vâdî-i Oneyiçse, ya‘nî kal‘a-i Yasanoviçse
EÇS V 154b
Lisân-ı Latin'de (---) (---) (---) (---) (---) demekdir . Bânîsi Hırvat banlarıdır. Anlara Hersek dahi derler, lâkin Ungurus krallarına tâbi‘dir, ammâ vilâyet-i Hırvadistân add olunur.
EÇS V 154b
Ve bu kal‘anın fâtihi sene 945 Süleymân Hân ümerâlarından Gâzî Hüsrev Paşa'dır. Bu kal‘a nehr-i Sava kenârında bir vâsi‘ hıyâbânlı zemînde çâr-kûşe bir palanka binâdır. Dizdârı ve yüz elli aded neferâtları vardır.
EÇS V 154b
Derûn-ı hisârda kırk elli aded şindire tahta örtülü bâğ u bâğçesiz hurde kal‘a evleridir. Süleymân Hân câmi‘i ve buğday anbârı ve mükellef cebehâneleri ve mehterhâne kullesi ve gayrı kulleleri vardır, ammâ (---) de câmi‘i ve hânı ve kesîf hammâmı ve esvâk-ı muhtasarı vardır ve nehr-i Buna bu mahalle karîb nehr-i Sava'ya mahlût olur, ammâ tulû‘u Gıradişka dağlarından ve İzmiyan bellerinden hurûc eder. Sâfî demir me‘âdinlerinden geldiğiyçün memdûh su değildir. Bu kal‘a dahi Banaluka hükmünde ve niyâbetdir. (---) (---)
EÇS V 154b
Bu mahalde nehr-i Sava cânib-i şimâle cereyân edüp bu hakîr taraf-ı garba nehr-i Ona kenârıyla baş yukaru ormanlı dağlar aşup,
EÇS V 154b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Dobniçse
EÇS V 154b
Rûmeli Sofyasının cânib-i garbında bir konak karîb bir Dobniçse şehri dahi var, ammâ bu vilâyet-i Hırvadistân'dadır. Lisân-ı Latin'de Dobniçse (---) (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Hırvad hersekleridir. Fâtihi 941 senede Gâzî Hüsrev Beğ'dir.
EÇS V 154b
Kal‘ası nehr-i Buna kenârında kârgîr binâ bir kal‘a-i ra‘nâcıkdır, ammâ küçükdür. Dizdârı ve yüz elli aded neferâtları ve cebehâneleri vardır ve Banaluka sancağı hükmünde voyvadalıkdır, ammâ Kosdaniçse kadısı niyâbetidir.
EÇS V 154b
Derûn-ı hisârda yüz on aded tahta örtülü hânecikleri ve bir Süleymân Hân câmi‘i ve gılâl mahzenleri ve cânib [u] etrâfında handakı ve bir asma cisri (---) nâzır kapusu
EÇS V 154b
Andan yine nehr-i Ona kenârıyla baş yukaru gidüp,
EÇS V 154b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i azîm Kosdaniçse
EÇS V 154b
Lisân-ı Latin'de (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Ungurus krallarından Ferdinan Kral-ı dâll i‘ânetiyle vilâyetlerin Süleymân Hân'dan tahlîs içün Zirinoğlu'na yapdırup bu vilâyeti Zirinoğlu'na hibe edüp, "Sakın Osmânlı'dan" deyü kral-ı bed-fi‘âl Zirinoğlu'na tenbîh ü te’kîdler eyleyüp, âhir sene 947 târîhinde Gâzî Hüsrev Beğ dest-i Hırvad'dan dest-i kahr ile ceng-i azîm edüp feth etmişdir.
EÇS V 154b
Hâlâ Süleymân Hân tahrîri üzre Bosna eyâletinde Banaluka hâkinde voyvadalıkdır ve yüz elli akçe şerîf kazâdır ve nâhiyesi kırk pâre kurâdır.
EÇS V 154b
Bu diyârda kal‘a dizdârlarına kapudan derler, muhteşem kapudanı (---) aded kal‘a neferâtı gâzîleri var kim şeb [ü] rûz Hırvad kâfirleriyle ceng [u] cidâl ve harb [u] kıtâl edüp baş alup baş verirler ve gâhîce kadı efendiyi de çete ve potura gazâlarına götürürler. Hattâ bu mahalde kadı efendi cengde yaralanup Melek Ahmed Paşa efendimizin zahîre bahâsı emrin gücile sicill-i şer‘-i mübîne kayd edüp yedi pâre kal‘alardan üç yük akçe gelüp kal‘a kapudanı elinden alup paşa efendimize âdemlerimizle ve bizim huddâmlarımızla gönderdik. Sipâh kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve müftî ve nakîbi yokdur, ammâ muhtesibi vardır.
EÇS V 154b
Eşkâl-i zemîn-i kal‘a-i Kosdaniçse
EÇS V 154b
Nehr-i Ona kenârında Banaluka hâkinde şekl-i muhammes bir kârgîr azîm kal‘a (---) (---) (---)
EÇS V 154b
Andan yine cânib-i garba nehr-i Ona yalısıyla baş yukaru gidüp,
EÇS V 154b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i kavî Koknovi
EÇS V 154b
Lisân-ı Hırvat'da (---) (---) (---) demekdir, ammâ bânîsi Hırvat beğleri ve kâfir segleridir. Fâtihi sene 939 târîhinde Arnavud Memi Paşa'dır. Yine kâfir istîlâ edüp fâtih-i sânîsi 946 senede Gâzî Hüsrev Beğ'dir.
EÇS V 154b–155a
Hâlâ Banaluka hâkinde voyvadalıkdır ve yüz elli akçe başka kazâcıkdır. Kal‘ası nehr-i Ona kenârında bir çemenzâr yerde çâr 155a köşe şeddadî bir kârgîr musanna‘ binâ-yı kadîmdir. Bir tarafından nehr-i Ona akar. Üç tarafı handakdır ve bir kapusu önünde asma cisri var. Kal‘a kapudanı ve iki yüz aded gâzî neferâtları var ve kifâyet mikdârı cebehânesi ve birkaç şâhî topları ve zahîre anbârları ve yüz mikdârı tahta örtülü hâneleri var ve bir câmi‘i var (---) (---) (---)
EÇS V 155a
Andan iki günde yine nehr-i Ona yalısıyla baş yukaru gidüp,