İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 158a
Sabâhuke makrûnun bi-izzin ve devletinVe bâbuke meftûhun li-ehli'l-havâ’ici
EÇS V 158a
fehvâsınca gıll [u] gışdan berî sâf-dil summât-ı Muhammedî sâhibi ganî âdemlerdir kim "yâ Ganî ve yâ Kerîm" ismine mazhar olmuş erler ve bahâdırân-ı server-i dilâver-i hünerver gâzîlerdir.
EÇS V 158a
Bu mahalle nehr-i Pakra (---) dağlarından gelüp nehr-i Sava'ya karışır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) Andan (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 158a
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Jabça
EÇS V 158a
Lisân-ı Hırvat'da (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi ma‘lûmum değildir, ammâ fâtihi 932 senede Ösekli Kâsım Voyvada'dır (---) (---) (---)
EÇS V 158a
Andan kalkup karye-i Kapdan, andan öte cânib-i şimâle bir günde,
EÇS V 158a
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Sezçe
EÇS V 158a
Lisân-ı Latin'de (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Hersek banı binâsıdır, ammâ yine Osmânlı ümerâlarından Gâzî Kâsım Voyvada 932 senede feth edüp bu kal‘ayı müceddeden amâr etmişdir. Bu dahi Çernik sancağına tâbi‘dir.
EÇS V 158a
Ve eşkâl-i zemîn-i kal‘ası
EÇS V 158a
Gıraviçse dağları ve ormanları içinde şekl-i murabba‘ bir şeddadî kârgîr seng binâ ve şarampavlı ve handaklı bir hisâr-ı ra‘nâ ve bir kapusu önünde haşeb cisir başında bir lonca kasrı ve derûn-ı hisârda yüz mikdâr tahta örtülü hâneleri ve cebehâneleri ve birkaç şâhî topları ve bir câmi‘-i sagîri var. Gayrı çârsû-yı bâzârı ve hân ve hammâmları ve gayrı imâretleri yokdur, ammâ cinîn ü ravza-i rıdvânları çokdur ve bu kal‘a ile Pakriçse kal‘ası mâbeyninde olan Gıraviçse dağlarından bir doğru yol vardır.
EÇS V 158a–158b
Andan kal‘a-i Pakriçse'ye dörd sâ‘atlik yoldur, ammâ Hırvadistân kâfirinden emîn olmaduğundan hakîr gayrı yoldan 3 sâ‘atde cânib-i şimâle gidüp, 158b
EÇS V 158b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Ostobçaniçse
EÇS V 158b
Lisân-ı Hırvad-ı Latin'de (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi ma‘lûmum değildir, ammâ fâtihi (---) senede Yahyâ Paşazâde Mehemmed Beğ'dir. Kal‘ası bir sarp dağlık içinde şekl-i murabba‘ seng binâ bir kârgîr binâ-yı ra‘nâdır, ammâ küçükdür. Derûn-ı hisârda kapudanı ve iki yüz neferâtları hâneleri ve cebehâne hazîneleri ve birkaç şâhî topları ve bir kapusu önünde cisri ve hisâr içre bir câmi‘i var. Gayrı çârsû-yı bâzâr hayrât [u] hasenâtdan bir eser-i binâ yokdur, lâkin bağları çokdur. Bu dahi Çernik sancağına tâbi‘dir. (---) (---) (---)
EÇS V 158b
Andan öteye 2 sâ‘atde ormanlar geçüp,
EÇS V 158b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i garîb Dobrakuga
EÇS V 158b
Lisân-ı Latin'de (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Koca Zirin'dir. Fâtihi (---) senede Yakova fâtihi Sarhoş İbrâhîm Paşa ceddi Gâzî Arnavud Memi Paşa'dır. Bu kal‘a dahi ormanistân [u] hıyâbânistân içre şekl-i bâdemî kârgîr ve şarampavlı ma‘mûr u müzeyyen kal‘acıkdır, ammâ benî Âdem garîbdir. Yol üzre vâki‘ olmamağile ancak kal‘a kapudanı ve yüz aded kal‘a neferâtlarından gayrı benî Âdem yokdur.
EÇS V 158b
Derûn-ı hisârda bir câmi‘i ve neferâ[t] hânelerinden gayrı ne çârsû-yı bâzâr ve hân u hammâm ve gayrı imâretlerden birşey yokdur. Bu kal‘alar dahi Çernik sancağına tâbi‘dir. Yılda bir kerre nâ'ibler gelüp icrâ-yı şer‘ ederler.
EÇS V 158b
Ve Çernik sancağı kal‘aları bu mahalde tamâm olup bundan tâ nehr-i Drava'ya varınca Pojega sancağı hudûdudur.
EÇS V 158b
Andan refîklerimizle cânib-i şimâle azîm balkanlı dağlar aşup vilâyet-i Pojega'da,
EÇS V 158b
Evsâf-ı kal‘a-i Vokin
EÇS V 158b
Lisân-ı Boşnak'da (---) (---) (---) demekdir, ammâ Pojega Vokini'dir. Bir Vokin dahi nehr-i Tuna kenârında var, ammâ bu Pojega Vokini'nin bânîsi Ösek kal‘ası sâhibi Milyaşka hersekdir. Fâtihi yine (---) senede Arnavud Memi Paşa'dır.
EÇS V 158b
Kal‘ası bir dağdadır, ammâ ol kadar ma‘mûr u müzeyyen değildir, lâkin seng binâ bir kal‘a-i bâlâdır. İçinde kapudanı ve elli aded neferâtları ve birkaç şâhî topcuğazları ve bir câmi‘i var. (---) (---) (---) Andan bir günde,
EÇS V 158b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Virovotiçse
EÇS V 158b
Lisân-ı Hırvat'da (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi yine Hırvat hersek segleridir. Fâtihi yine (---) senede Yahyâlı Mehemmed Paşa'dır. Bu dahi Pojega hükmünde olup niyâbetdir, ammâ kal‘ası bir sıklık ve ormanlık içinde bir azîm dıraht-ı müntehâları eflâka ser çekmiş ağaç deryâsı kırıntısı içre bir rıhtım ve metîn şarampav dîvârlı şekl-i murabba‘ kal‘a-i kavîdir.
EÇS V 158b
Derûn-ı hisârda kapudanı ve neferâtları ve yüz mikdârı hâneleri cümle tahta örtülü ve cebehâneleri ve şâhî topları vardır ve bir küçük câmi‘i var.
EÇS V 158b
Bu kal‘a kırıntısı ardı cânib-i garba Zirinoğlu vilâyetidir. (---) (---) (---) (---) (---) (---) Bu kal‘adan yine bir günde şimâle,
EÇS V 158b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Maslovino
EÇS V 158b
Lisân-ı Bosnevî'de (---) (---) (---) demekdir. İbtidâ bânîsi Mal Kociyan Hersek binâsıdır, ammâ fâtihi Yahyâ Paşazâde Mehemmed Beğ 943 senede feth edüp Pojega sancağına tahrîr olundu. Kal‘ası nehr-i Drava kenârında şekl-i murabba‘dan tûlânîce kârgîr ve rıhtım dolma binâ-yı garrâ sûr-ı üstüvâr-ı metîndir. Kapudanı ve kal‘a yunakları ve pandur oynakları vardır.
EÇS V 158b
Ve enderûn-ı hisârda cümle hâneleri ve bir câmi‘i ve anbârları cümle tahta örtülüdür ve handakı nehr-i Drava'yla memlû olup handak etrâfında şarampav direkleri dizilmişdir. Bu kal‘a Pojega'ya ve Bakova'ya ve Ösek kal‘alarına sedd olmuşdur.
EÇS V 158b
Ve bu kal‘anın dibinden cereyân eden nehr-i Drava'nın karşu tarafları Kanija eyâletinde Bobofça ve Brezense ve Sigetvâr kal‘aları hâkidir. Bu serhadlerde Maslovin iskelesi meşhûrdur. Andan,
EÇS V 158b
Evsâf-ı (---), ya‘nî dâr-ı gâzîyân kal‘a-i Pojega
EÇS V 158b–159a
Lisân-ı Latin'de (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Ungurus krallarından (---) nâm çâsârın binâsıdır. (---) Ammâ fâtihi sene 944 târîhinde Semendireli Yahyâ Paşazâde Mehemmed Beğ Hırvat ve Islovin küffârı elinden darb-ı kahr-ı şimşîr ile almışdır, zîrâ bu dâr [u] diyâr bilâd-ı Hırvadistân'ın intihâ-i serhadd-i metîni idi. Ba‘de'l-feth Süleymân Hân bu kal‘a-i Pojega'yı Bosna eyâletinde sancak tahrîr edüp mîr-i livâlığı müşârün-ileyh fâtih Mehemmed Beğ'e sadaka olunup serdâr-ı mu‘azzam Ferhâd Paşa dahi ba‘de'l-feth gelüp kal‘ayı ta‘mîr ü termîm edüp cümle mühimmât [u] levâzımâtları 159a kemâkân görüp Mehemmed Beğ ibtidâ bu kal‘aya iki tuğ ile hâkim oldu.
EÇS V 159a
Ba‘dehû sene 1009 târîhinde kal‘a-i Kanija feth olup bir eyâlet-i azîm olmak iktizâ edince Peçoy sancağın ve Sigetvâr sancağın ve bu Pojega sancağın dahi Bosna eyâletinden müteferrik edüp hâlâ Mehemmed Hân tahrîrinden berü kal‘a-i Pojega Kanija eyâletinde sancakdır.
EÇS V 159a
Beğinin hâssı taraf-ı pâdişâhîden 616.230 akçedir ve livâsında ze‘âmeti 23 ve tîmârı 296 ve çeribaşı ve alaybeği ve yüzbaşısı vardır. Paşasının askeriyle cümle erbâb-ı zu‘amâ cebelüleriyle dörd bin asker olur. Paşasına senevî ber-vech-i adâlet cevz-i ma‘dûdundan gayrı bâd-ı havâdan cümle on üç bin guruş olur. Ve üç yüz pâyesiyle şerîf kazâdır ve nâhiyeleri cümle (---) kurâlardır kim beher sene kadılara üç bin guruş hâsıl olur.
EÇS V 159a
Kal‘a kapudanı ve altı yüz hisâr erleri var. Sipâh kethüdâyeri yokdur, ammâ Budin ve Egre yeniçerileri serdârları ve topçu ve cebeci serdârları ve muhtesibi ve müftî ve nakîbi ve a‘yân [u] eşrâfları dahi,
EÇS V 159a
Manzara-i eşkâl-i zemîn-i kal‘a-i Pojega: Kal‘ası bir düz çemenzâr ve giyâhât [u] nebâtâtlı zemîn-i mahsûldârda nehr-i Orlova kenârında şekl-i müseddes (---) (---) (---) bir hısn-ı hasîn ve sedd-i metîn sûr-ı üstüvârdır. Cânib [u] etrâfında handakı (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded mihrâbdır, ammâ cümleden mükellef şarkalut câmi‘i bir vâ(?) deyr-i kebîr imiş. Ba‘de'l-feth Sultân Süleymân bu deyr-i kebîrin kıblesini âye[t] sûre-i Bakara'da
EÇS V 159a
nass-ı kâtı‘ı üzre kıble-i Mesîhâ-yı vely edüp hâlâ bir câmi‘-i kebîr, lâkin efvâh-ı nâsda şarkalut câmi‘i nâmıyla meşhûr-ı âfâkdır. Bu serhadlere böyle binâ-yı metîn ve serâpâ kırmızı kiremit ile mestûr bir serâmed minâresiyle ma‘mûr câmi‘-i hürrem-binâdır . (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) Bu câmi‘lerden mâ‘adâ mesâcidlerdir.
EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded med[r]ese-i dârü'l-ulûmdur (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded tekye-i dervîşândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)