İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded mekteb-i tıflândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded hammâm-ı gâsilândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded hân-ı tüccârândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Ve cümle (---) aded çârsû-yı esnâfândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Der-beyân-ı tetimme-i şehrengîz-i şehr-i Pojega
EÇS V 159a
Devlet-i Âl-i Osmân'da iki Pojega şehri var. Bundan gayrı Semendire sancağı hâkinde Çaçka şehri kurbunda Pojegacık şehri vardır. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159a
Pojega'dan cânib-i garba dağ ormanlıkları içre bir günde gidüp,
EÇS V 159a
Evsâf-ı (---) (---), ya‘nî kal‘a-i kebîr Rahoviçse
EÇS V 159a
Lisân-ı Latin'de (---) (---) (---) demekdir. Sebeb-i bânîsi Lagoş kral-ı dâlldir, ammâ Sultân Süleymân asrında Semendireli Yahyâ Paşazâde Mehemmed Paşa sene 945 târîhinde Pojega'dan bir yıl sonra bu kal‘ayı ceng-i azîm ile dest-i Hırvat'dan alup zamîme-i dâr-ı İslâm'dan kılındı, ammâ ba‘de'l-feth bu kal‘a Bosna eyâleti sancağından, andan ba‘dehû sene 1009 târîhinde Kanija kal‘ası feth olmağile Pojega sancağı ve bu Rahoviçse sancağı Kanija eyâletine ilhâk olundu.
EÇS V 159a
Ve kanûn-ı Süleymân Hân üzre beğinin hâssı 700.000 yük akçe ve sancağında ze‘âmeti 15 ve erbâb-ı tîmârı 100, erbâb-ı zu‘amâ ve erbâb-ı tîmârın cümle cebelüleri ve beğinin askeriyle cümle beş bin güzîde guzât-ı müslimîn olur. şeb [ü] rûz Hırvadistân kâfirleriyle savaş-ı perhâş etmededirler. Kal‘a kapudanı ve altı yüz neferâtlar dâ’imâ mevcûddur.
EÇS V 159a
Eşkâl-i zemîn-i kal‘a-i Rahoviçse
EÇS V 159a–159b
Bir çemenzâr lâle-izâr yerde, ammâ dest-i Âl-i Osmân'da (---) aded Rahoviçse kal‘ası, biri (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) 159b sık ormanlı dağlık içinde bir püşte-i pest üzre kal‘a-i kebîr (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Bu kal‘a-i Rahoviçse'ye üç sâ‘at yer kal‘a-i Valpova'dır. Birkaç kerre manzûrumuz olup bâlâda tahrîr olunmuşdur. Kal‘a-i Ösek dahi bir konak yakın(?) olması bu serhadler kâfir elinden emn [u] amân olsa ol kadar nebâtât u giyâhâtlı ve gûnâ-gûn mahsûlâtlı zemîndir kim ta‘bîr olunmaz. Andan,
EÇS V 159b
Evsâf-ı (---), ya‘nî dâr-ı mücâhidân kal‘a-i Yakova
EÇS V 159b
Lisân-ı Latince bu kal‘anın ismi (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Unguru[s] krallarından (---) kral-ı dâlldir, ammâ fâtihi sene (---) târîhinde Sarhoş İbrâhîm Paşa ceddi Gâzî Arnavud Memi Paşa feth edüp evlâd-ı evlâda ocaklık ihsân olunmuşdur. Anıniçün hâlâ İbrâhîm Paşa bu kal‘a içre sâkin olup bir sâhib-i tab‘ sahiyyü'l-vücûd kerem-kârâ-yı dilâverândır. Sellemehullâh.
EÇS V 159b
Eşkâl-i zemîn-i kal‘ası
EÇS V 159b
Dağlıkdadır. şekl-i muhammes şeddadî tula ve ağaç şarampav dolma rıhtım binâdır ve dâ’iren-mâdâr cirmi (---) adımdır.
EÇS V 159b
Ve cümle (---) kapusu var ve gâyet sarp handakı var, zîrâ bu kal‘a Hırvat ve Islovin memleketlerinin sedd-i sedîdi idi. Cümle (---) aded hânedânlardır, ammâ İbrâhîm Paşa sarâyı gûyâ bu dahi bir kal‘a-i üstüvârdır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded mihrâbdır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded medrese-i dârü'l-ulûmdur (---) (---) (---) (---) (---) (---) Ammâ mahsûs dârü'l-hadîs ve dâ[rü]'l-kurrâsı yokdur.
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded tekye-i dervîşândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded mekteb-i püserân-ı ebc[ed]hândır (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded hammâm-ı dil-sitândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded hân-ı tüccârân-ı berr u bihârdır (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Ve cümle (---) aded çârsû-yı bezzâzistândır (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Evsâf-ı tetimme-i şehrengîz-i kal‘a-i Yakova
EÇS V 159b
Hattâ şu‘arâ-yı Pojega Yakovalı hakkına beyt:
EÇS V 159b
(---) (---) (---) (---) (---)(---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 159b
Bu Yakovalı a‘yânı, "Vallâhi Evliyâ Çelebi, biz Bosna aklâmına tâbi‘ değiliz, ammâ yine serhaddümüze geldiniz sizi boş göndürmeziz". Hakîr pîr-i fânî İbrâhîm Paşa'[ya] eyitdim,
EÇS V 159b
"Benim efendim. Bihke kapudanın Zirinoğlu esîrlikden halâs içün kal‘a-i Bihke'de on iki Sirem arabaları mâl andadır ve bizim âdemlerimiz dahi andadır. Bu hakîrin sultânımdan ricâsı oldur kim bir mektûb-ı dürer-bârınız ile yüz aded pür-silâh koşup cümle mâlı Bihke kapudanı vekîlinden alup ve Bihke kapudanının gâzî şehbâzlarından yüz aded nâm u kâm sâhibi pür-silâh efendilerinin ıtlâkına gele" deyü ricâmız kabûl oldukda ol sâ‘at üç yüz aded nâmdâr yiğitleri İbrâhîm Paşa mektûblarıyla kal‘a-i Bihke'ye, ertesi gün bize bir kîse guruş harc-ı râh verüp ve beş çift kol tüfengleri ve beş donluk Macar çukası ihsân edüp ale's-sabâh hakîre elli atlı ve elli piyâde yiğitler koşup Yakova'dan 8 sâ‘atde gidüp,
EÇS V 159b
Evsâf-ı (---), ya‘nî intihâ-yı hudûd kal‘a-i Brut
EÇS V 159b
Diyâr-ı Eflâk'da nehr-i Brut kenârında kal‘a-i Brut var, ammâ Semiz Mehemmed Giray Hân kal‘a-i Brut'u temelinden devirmiş, ammâ Pojega Brut'u hâlâ ma‘mûrdur. Bânîsi Varadin kal‘asın binâ eden kefere binâ etmişdir.
EÇS V 159b
Kal‘ası bir düz çemenzâr yerde nehr-i Sava-i azîm kenârındadır. Fâtihi, Süleymân Hân asrında (---) senede İbrâhîm Paşa ceddi Gâzî Memi Paşa'dır. Kal‘a-i Yakova ve kal‘a-i Rahoviçse ve gayrı kal‘alar cümle Pojega sancağına tâbi‘lerdir kim hîn-i arbedede Kanija kal‘ası imdâdına me’mûrlardır.
EÇS V 159b
Ve hisâr içinde tahta örtülü evleri ve mükemmel anbârları ve cebehâne hazîneleri ve Süleymân Hân'ın kenîseden bozma bir câmi‘i var, ammâ minâresi ma‘lûmum değildir.
EÇS V 159b
Kal‘a kapudanı ve üç yüz aded bahâdır hisâr [er]leri va[r].
EÇS V 159b–160a
Bu kal‘ada iken Sarhoş İbrâhîm Paşa[dan] mektûblar gelüp, "Benüm oğlum Evliyâ Efendi, Maslovin kal‘asına ve kal‘a-i Virovoniçse ve kal‘a-i Valina'ya giderken elbette Bihke'ye giden âdemlerimiz cümle mâl ile Bihke'den çıkup cenâbınıza ol kal‘alarda buluşurlar ve ol kal‘adan ikişer yüz 160a tüfeng serhad yiğitlerinden almayınca kâfiristân içine girmeyesin. İnşâ’allâh ben de beş yüz aded yarar şehbâz yiğitler gönderi[ri]z, ammâ lutf eyleyüp kâfiristân-ı Hırvadistân kaht [u] galâ yeridir. Askerimiz sizi anda vâsıl etdikden sonra bir ayak mukaddem ileri bize bir mektûb-ı mahabbet-uslûbunuz bu cânibe gönderesiz" deyü mektûb geldikden [sonra] kal‘a-i Brut'dan kalkup bu kerre cânib-i şimâle karavullar ile dağlı ormanlı yerler gidüp,
EÇS V 160a
Menzil-i kal‘a-i Vokin
EÇS V 160a
Mukaddemâ vardığımızda bâlâda mevsûfdur, lâkin iktizâ hasebiyle uğrayup hakîre üç aded şâhî topların "Safâ geldiniz" deyü atup kapudanı ke'l-evvel asker önümüze düşüp kendisi kapudan hakîr ile atbaşı berâber gidüp,
EÇS V 160a
"Sultânım, siz safâ geldiniz, ammâ Melek Paşa vezîrimiz[den] buyurdu-yı şerîf gelüp
EÇS V 160a
‘Evliyâ Çelebi Zirinoğlu tahtına on iki araba mâl ile vâsıl etdiğinize Evliyâ'dan mektûblar alup edâ-yı hidmetler eden ma‘lûm olur’ demiş.