İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 165b
Ve hükm-i Âl-i Osmân'da iki Vişegrad kal‘ası vardır. Biri dahi kal‘a-i Üstürgon kurbunda nehr-i Tuna Vişegrad'ıdır. Biri de bu Bosna Vişegrad'ıdır.
EÇS V 165b
Andan cânib-i kıbleye 4 sâ‘atde,
EÇS V 165b
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Dobron
EÇS V 165b
Lisân-ı Latince (---) (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Sırf krallarından Miloş Koblak binâsıdır. Fâtihi Ebü'l-feth fermânıyla sene (---) târîhinde Hersekoğlu Ahmed Paşa'nın fethidir. Kal‘ası bir yalçın kaya üzre ensesi kayalı ve dereli bir sarp kal‘acıkdır, ammâ havâlelerinde birer azîm kulleleri var, ammâ kal‘a henüz binâ olunmuş zann olunur seng-binâ bir sûr-ı ra‘nâdır.
EÇS V 165b–166a
Derûn-ı hisârda birkaç vîrânca neferât hâneleri var. Dizdârı ve neferâtları 166a ve cebehânesi yokdur, ammâ aşağıda varoşu nehr (---) kenârında yüz elli hâne mikdârı kiremit örtülü bâğ u besâtînli hânelerdir. Süleymâniyye câmi‘i harâb idi. Melek Ahmed Paşa müceddeden amâr edüp birkaç dükkânlar inşâ etdi. Bu şehir dahi Bosna eyâletinde Pireboy kazâsıdır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) Andan cânib-i kıbleye ma‘mûrâtlar içre,
EÇS V 166a
Evsâf-ı (---), ya‘nî kal‘a-i Pireboy
EÇS V 166a
Lisân-ı Yunanîce (---) (---) (---) demekdir, ammâ bânîsi yine Sırf krallarıdır, lâkin fâtihi sene (---) târîhinde bizzât Ebü'l-feth Gâzî Arnavud İskenderiyyesi'ne giderken bu kal‘ayı feth etmişdir. Bosna sancağı hükmünde yüz elli akçe pâyesiyle kazâdır, ammâ kal‘ası nehr-i azîm Lim'in karşu cânibinde evce berâber Ruda dağı üzre şekl-i murabba‘ taş binâ bir küçük vîrân kal‘acıkdır. İçinde yayla çobanları sâkin olur, amâr değildir.
EÇS V 166a
Varoş-ı Pireboy: Bu kasaba Lim suyunun beri tarafında üç yüz kiremitli hâneler ile ârâste ve bir câmi‘ ve üç hânı var, ammâ hammâmı yok ve bâğları çok, ammâ çârsûsu yokdur.
EÇS V 166a
Bu şehre nehr-i Lim Arnavudluk içinde Plav kal‘asından gelüp Hersek sancağında kasaba-i Ruda'yı geçüp Vişegrad kurbunda nehr-i Drin'e, Drin dahi nehr-i Sava'ya mahlût olur. Andan 16 sâ‘atde,
EÇS V 166a
Evsâf-ı Yeni Varoş-ı şehr-i ıyş [u] işret: Hakîkatü'l-hâl karîbü'l-ahd amâr oldu derler. Bosna sancağı hâkinde yüz elli akçe pâyesiyle şerîf kazâdır. Serdârı ve şehir subaşısı vardır ve kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve muhtesibi ve bâcdârı vardır, ammâ müftî ve nakîbi yokdur.
EÇS V 166a
Varoşu: (---) dağı dibine vâki‘ olmuş bir şîrîn şehirdir, ammâ ol kadar şehr-i mu‘azzam değildir, lâkin gâyet ma‘mûr u müzeyyendir. Kıblesi cânibi sahrâ-yı azîme vâki‘ olmağile cümle bâğ u bâğçe ve müşebbek bostânlı serâpâ kiremit örtülü tahtânî ve fevkânî dil-küşâ hâne-i zîbâlardır.
EÇS V 166a
Cümle sekiz mahalle ve iki binden mütecâviz hadîka-i ravza-i rıdvânlı evlerdir.
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded mihrâbdır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) mâ‘adâsı mesâcidlerdir.
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded tekye-i dervîşân-ı zî-şândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded medrese-i âlimândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded mekteb-i sıbyân-ı ebcedhândır (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded çeşme-i selsebîl-i âb-ı revândır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded hân-ı hâcegân-ı tüccârândır (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded hammâm-ı rûşenâ-yı gâsilândır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded dükkân-ı ehl-i esnâfândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle (---) aded bâğ u besâtîn-i ravza-i cinândır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve cümle a‘yânı Bosnevî esbâbı geyer müselmândırlar, ammâ cümle ehl-i tüccâr ve garîb-dost ve garîbü'd-diyâr sulehâ-yı ümmet âdemlerdir.
EÇS V 166a
Ve cümle re‘âyâsı Sırf ve Bulgar ve Eflâkândır. (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Ve me’kûlât [ü] meşrûbât ve mesnû‘âtının memdûhâtından (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166a
Andan cânib-i şarka 9 sâ‘atde,
EÇS V 166a
Menzilgâh-ı İştavna hânı: Bu mahallere Osdarı Ulah içi anılır. Hâkimi bostâncılardır kim kırk yük akçe iltizâmdır. (---) Andan 6 sâ‘at gidüp,
EÇS V 166a
Evsâf-ı gül [ü] gülistân cây-ı hezâr, ya‘nî belde-i İremezât şehr-i Yenibâzâr
EÇS V 166a
Ebü'l-feth asrından berü amâr olduğundan hâlâ Yenibâzâr nâmıyla şöhre-i şehr olmuş bir şehr-i şîrîn-i cedîddir. Bosna sancağı hâkinde Bosna vâlîlerinin hâss-ı hümâyûnu subaşısı hâkimü'l-örfdür ve hâkim-i şer‘i üç yüz akçe pâyesiyle şerîf kazâdır. Ber-vech-i adâlet kadısına senevî on beş kîse olur, zîrâ (---) aded ma‘mûr nevâhî kurâları vardır.
EÇS V 166a–166b
Sipâh kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve muhtesibi ve bâcdârı 166b ve şeyhülislâmı ve nakîbüleşrâfı ve harâc ağası vardır.
EÇS V 166b
Ve Yenibâzâr şehri üç vilâyetin hudûdu bir yere cem‘ olduğu mahalde yedi nehir cârî olduğu mahsûldâr zemîn içre kırk altı mahalledir. Evvelâ Karahocazâde mahallesi, el-Hacı İbrâhîm Efendi mahallesi ve Zülfikârzâde Mahmûd Ağa mahallesi ve Yelec mahallesi ve Tereke Bâzârı mahallesi ve İsâ Beğ mahallesi (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) Ma‘lûmum bu mahallâtlardır.
EÇS V 166b
Cümle yigirmi üç aded cevâmi‘-i ehl-i îmândır. Evvelâ İslâmbol yolu üzre Yelec mahallesinde Altun câmi‘i ma‘bedgâh-ı kadîmdir ve Tereke Bâzârı'nda kenîseden vely olunmuş câmi‘-i Gâzî İsâ Beğ eski fetihdir, ammâ kurşumlu ibâdetgâhdır ve Taşköprü câmi‘i ve el-Hacı Hürrem câmi‘i (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) On iki cum‘a‘dan mâ‘adâ yigirmi üç mihrâba varınca mesâcidlerdir.
EÇS V 166b
Der-beyân-ı on bir aded mesâcid-i muvahhidân (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166b
Der-beyân-ı dâ[rü't]-tedrîs-i âlimân: Beş aded medresesi var, ammâ Yeni medrese gâyet musanna‘ binâdır. (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 166b
Der-ayân-ı dârü'l-hadîs-i peygamberân: Gerçi kubâb-ı mahsûsalar ile başka dârü'l-hadîsi yokdur, ammâ üç aded câmi‘de ilm-i hadîs görülür.
EÇS V 166b
Der-aded-i mekteb-i tıflân-ı ebcedhân: Cümle on bir aded dârü't-ta‘lîm-i mekteb-i püserândır, ammâ her câmi‘ sâhiblerinin birer mektebi mukarrerdir.
EÇS V 166b
Der-fasl-ı tekye-i abdâlân-ı dil-rîşân: Ve iki tekye Taşköprü câmi‘indedir ve üç aded eski müsâfirhâneler vardır.
EÇS V 166b
Zikr-i çeşmesâr-ı âb-ı zülâl-i âb-ı revân: Cümle dokuz aded aynü'l-hayât Arapça mâ-i nühûrları cümle nehr-i Raşka'dan müteferrika sulardır.
EÇS V 166b
Bâb-ı selsebîl-i âb-ı cân-sitân: Çârsû-yı bâzâr içre sâhibü'l-hayrâtlar cümle kırk aded yerlerde şehîdân-ı deşt-i Kerbelâ rûhuna sebîllerdir.
EÇS V 166b
Der-beyân-ı sarây-ı kârbân-ı revân: Cümle bir kârbânsarây-ı hasbîdir, ammâ cümle hânedân sâhiblerinin bâbları meftûh olup cümle bay u gedâ mihmân olurlar.
EÇS V 166b
Manzara-i hân-ı hâcegîyân: Cümle (---) aded hân-ı sevdâgerândır. Evvelâ Fireng hânı ve Sarây hânı ve Virboçsa hânı ve Çorbacı hânı şehrin bezzâzistânıdır. Cümle Hind ve Arab u Acem tefâruku bunda bî-kıymet bulunur. Ve Murtazâ Ağa hânı kahvehânelidir. Ve şeyh İbrâhîm Efendi hânı ve (---) (---) (---) (---) (---) Ma‘lûmumuz olan hân-ı azîmler bunlardır.