İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Eserler · Osmanlı Türkçesi

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi

Osmanlı 17. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: EÇS metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: EÇS <kitap> <varak>; IX. ve X. kitaplarda esas yazma Y'nin varağı (ör. EÇS X Y451a). Metin içinde ⟦218a⟧ varak başını, ⟦3 satır boş⟧ yazmada boş bırakılan satırları, ⟦Arapça⟧ neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibareyi gösterir (bunlar sözcük sayılmaz). Neşrin işaretleri korunmuştur: [ ] editör eklemesi, ( ) editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer, { } derkenar (çıkma), (---) yazmada boş bırakılmış sözcük, (...) okunamayan sözcük, (?) okuma kuşkusu. Dipnotlar (âyet mealleri) ile neşirlerin giriş, içindekiler ve dizin bölümleri alınmadı. Word dosyalarındaki Mac Türkçe yazı tipi bozulmaları (› fl fi € ‹ ⁄ → ı ş Ş ğ İ Ğ) ile I., VIII. ve IX. kitaplarda küçük i'ye düşmüş büyük İ'ler düzeltildi; III. kitabın iki kopyası birleştirildi; birkaç kesin dizgi hatası (amãn → amân, sene l044 → 1044 vb.) giderildi.

Kaynak yayın

  • Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Topkapı Sarayı Kütüphanesi yazmalarının transkripsiyonu – dizini, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • I. Kitap (Bağdat 304; yeni baskı): haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı.
  • II. Kitap (Bağdat 304): haz. Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1998.
  • III. Kitap (Bağdat 305): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 1999.
  • IV. Kitap (Bağdat 305): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, 2000.
  • V. Kitap (Bağdat 307): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, 2001.
  • VI. Kitap (Revan 1457): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, 2002.
  • VII. Kitap (Bağdat 308): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2003.
  • VIII. Kitap (Bağdat 308): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2003.
  • IX. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, Robert Dankoff, 2005.
  • X. Kitap (Bağdat 306 [Y], Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 [Q], Pertev Paşa 462 [P]): haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Robert Dankoff, 2007.

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Evliyâ Çelebi. Yazma: Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 304, 305, 306, 307, 308; Revan 1457 (IX–X. kitaplarda Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 452 ve Pertev Paşa 462 ile karşılaştırmalı).

Sayılarla

64.002
cümle
2.448.046
sözcük
149.437
ayrı biçim
79.216
tek geçişli
%53,0 (hapax)
0,596
STTR
standart tür/sözcük
38,2
sözcük / cümle
5,65
harf / sözcük
1
eksik yer (lakün)

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

ve bu 5.549ve bir 4.677ve cümle 4.488sene târîhinde 2.253niçe bin 1.972ammâ bu 1.737üç yüz 1.680ve niçe 1.580yüz bin 1.536iki yüz 1.518vardır ve 1.317var kim 1.294bu kadar 1.288yüz aded 1.283bu mahalde 1.245ve kal‘ai 1.206bu dahi 1.197ol kadar 1.190ve iki 1.183niçe yüz 1.174süleymân hân 1.174bâğ u 1.164beyân eder 1.149yüz elli 1.131

Metin

Neşrin işaretleri
  • [u] Editörün anlaşılırlık için eklediği harf ya da sözcük
  • (ve) Editörün fazlalık ya da düzeltme saydığı yer
  • {üzüm} Derkenar (yazmanın kenarındaki çıkma), metne yerleştirilmiş
  • (---) yazmada boş bırakılmış sözcük; (...) okunamayan sözcük; (?) okuma kuşkusu
  • 218a yazmanın varak başı (IX–X. kitaplarda Y, Q, P yazmaları); 3 satır boş yazmada boş satırlar; Arapça neşirde Arap harfleriyle dizilmiş âyet ya da ibare — sözcük sayılmaz
  • ‘ ayn, ’ hemze; â î û uzun ünlü. Aramada “Akıllı” kipte a i u ile de bulunur.

Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları neşri (I–X. kitaplar); işaretler neşrin işaret tablosundandır.

— bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

EÇS V 168b
Ve bu türbe-i pür-envâr dibinde,
EÇS V 168b
Ziyâret-i cebbâne-i şühedâ: On binden mütecâviz kibâr-ı şühedâdırlar. Ve Alemdâr Baba ve şeyh şehîd İlyâs Dede ve Timurtaş Paşazâde Yasavul Beğ ve niçe bin şühedâlar dahi medfûnlardır. (---) (---) (---) (---) (---) Anları ziyâret edüp yine cânib-i şarka gidüp,
EÇS V 168b
Evsâf-ı (---) (---), ya‘nî (---) kal‘a-i Priştine
EÇS V 168b
Lisân-ı Latince (---) (---) (---) demekdir. Bânîsi Sırf krallarıdır. Fâtihi yine sene 792 târîhinde Gâzî Hudâvendigâr'dır. Ba‘de'l-feth kal‘ası münhedim olmuşdur. Rûmeli eyâletinde voyvadalıkdır ve yüz elli akçe pâyesiyle şerîf kazâdır. (---) aded nâhiye kurâlarından kadılara ber-vech-i adâlet beş kîse hâsıl olur.
EÇS V 168b
Kethüdâyeri ve yeniçeri serdârı ve a‘yân [ü] eşrâfı gâyet çokdur. şehri Kosova sahrâsının poyraz cânibine vâki‘ olmuş cümle (---) aded mahalledir.
EÇS V 168b
Ve cümle iki bin altmış aded tahtânî ve fevkânî kârgîr binâ serâpâ kiremitli vâsi‘ havlılı ve bâğ-ı İremli ma‘mûr u müzeyyen hânedân-ı zîbâlardır.
EÇS V 168b
Cümleden Koca Bodur Alaybeği sarâyı ve Mahkeme sarâyı (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 168b
Ve cümle on iki mihrâbdır. Altısı cum‘adır. Evvelâ çârsû içinde
EÇS V 168b
Mâ‘adâ mesâciddir.
EÇS V 168b
Cümle medâris-i âlimân (---) (---) (---) (---).
EÇS V 168b
Ve dârü'l-hadîs-i müfessirân (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 168b
Cümle mekteb-i tıflân (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS V 168b
Ve tekye-i dervîşân (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 168b
Ve cümle çeşme-i âb-ı revân (---) (---) (---) (---) (---).
EÇS V 168b
Ve cümle sebîl-i cân-sitân (---) (---) (---) (---)
EÇS V 168b
Ve cümle hân-ı hâcegân on bir aded hânlardır, ammâ târîh-i hân-ı Hacı Beğ
EÇS V 168b–169a
Dedi târîhini lafzen târîhBin otuz ikide 169a yapıldı bu hânSene 1032
EÇS V 169a
Ve çârsû içinde birkaç hânları dahi var, ammâ kurşumlu imâretleri yokdur. (---) (---) (---) (---)
EÇS V 169a
Ve cümle (---) aded hammâmlardır. Cümleden çârsû içre Ebü'l-feth Sultân Mehemmed Hân hammâmı hâlâ ziyâretgâh hammâmdır, zîrâ sağ cânibinde olan halvetde kibâr-ı evliyâullâhdan biri halvetde halvet-i erba‘în çıkarup ve du‘â etmiş kim,
EÇS V 169a
"İlahî bu halvete giren hasta girse şifâ bula" buyurmuşlar. İlâ hâze'l-ân ol halvete marîz girse bi-emrillâhi Te‘âlâ şifâ bulur. Çârsû içinde Eski hammâm dahi havâsı ve binâsı hûb u müferrah ü dil-küşâdır. (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 169a
Ve cümle üç yüz aded dekâkînlerdir, lâkin kârgîr binâ bezzâzistânı yokdur. şehrine göre dükkânları azdır, ammâ yine her şey mevcûddur.
EÇS V 169a
Ve âb [u] havâsı latîf olduğundan mahbûb u mahbûbesi gâyet memdûh müstesnâ cüvânları var kim diyâr-ı Rûm'da meşhûrdur.
EÇS V 169a
Ve bâğ u bâğçesi firâvândır. Memdûhâtından üzümü ve emrûdu (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)
EÇS V 169a
Ve a‘yân [u] eşrâfları gâyet garîb-dost ve çerâğ sâhibleri olup bay u gedâya ve pîr [u] cüvâna ni‘metleri mebzûl olup her gece müsâfirsiz olmazlar.
EÇS V 169a
Andan kalkup,
EÇS V 169a
Menzil-i karye-i Dobroten: Lisân-ı Latince (---) (---) demekdir. Beş yüz hâneli ma‘mûr u müzeyyen ve mahsûldâr serbest ze‘âmet köyüdür. Andan yine cânib-i şarka gidüp,
EÇS V 169a
Evsâf-ı (---) (---), ya‘nî (---) (---) kal‘a-i Kaçanik
EÇS V 169a
Sebeb-i tesmiyesi oldur kim şehr-i Üsküb'ü bir kerre Arnavud eşkıyâları basup kaçarlar. Bu mahalle gelüp karâr-dâde olam zann edüp cümle kaçanları bu mahalde kırdıklarıyçün kaçanlardan galat Kaçanik derler.
EÇS V 169a
Ba‘dehû bu boğaz ağzına nehr-i Lipense kenârında sene (---) târîhinde Fâtih-i Yemen Sinân Paşa şekl-i murabba‘ seng binâ bir sûr-ı ra‘nâ binâ edüp dâ’iren-mâdâr cirmi sekiz yüz adımdır, ammâ bir dere içinde vâki‘ olmağile etrâfında havâlesi çokdur. Dizdârı ve elli aded neferâtları ve iki topu ve bir kapusu var.
EÇS V 169a
Derûn-ı hisârda kırk elli neferât hâneleri var, gayrı imâret yokdur, ammâ taşra varoşu yüz aded hâneleri var, cümle kiremit örtülü ve bâğçeli evlerdir.
EÇS V 169a
Ve bir müferrih câmi‘inin atebe-i ulyâsı üzre târîhi budur:
EÇS V 169a
Vallâhi Dâ‘î dedi târîhinMa‘bed-i hûb makâm-ı MahmûdSene 1003
EÇS V 169a
Ve bir tekye-i dervîşân-ı Bektaşîyânı var. Ve bir mekteb-i sıbyânı var. Ve bir hân-ı azîmi var, kayalar dibinde vâki‘ olmuş.
EÇS V 169a
Ve bir küçük hammâmı var, ammâ çârsû-yı bâzârdan bir alâmet yokdur, zîrâ şehr-i Üsküb yakındır.
EÇS V 169a
Ve bu Kaçanik'den akan nehr-i (---) bu dereler içre cereyân ederek Gâzî İsâ Beğ kemerleriyle cereyân ederek inüp şehr-i Üsküb'ün hân u câmi‘ u hammâm u medreselerine taksîm olur azîm hayrâtdır.
EÇS V 169a
Ve bu Kaçanik başka kazâdır kim yüz elli akçe pâyesiyle Üskübî Veysî Efendizâde'ye mü’ebbeden ihsân olunmuşdur ve Üsküb sancağı voyvadalığıdır.
EÇS V 169a
Andan kalkup Üsküb yolu üzre ziyâret-i Kırklar makâmı. Andan (---) sâ‘atde,
EÇS V 169a
Evsâf-ı ravzatü'r-riyâz-ı büldân, ya‘nî kal‘a-i Üsküb-i merâm-ı cihân
EÇS V 169a
Niçe gûne vech-i tesmiyesi vardır, ammâ hîn-i fetihde yedi küp altun bulunup Gâzî Evrenos Beğ "Üst küpden alın" demek ile kal‘a feth olup, üst küpden galat-ı meşhûr Üsküb derler, ammâ lisân-ı Latince ismi (---) (---) 'dir. Ba‘zı müverrihân-ı Rûm ân Merzibûm kal‘a-i Mazenderân-ı Rûm derler. Bânîsi tâ Hazret-i İsâ asrında Sırf Destpot kralları binâsıdır.
EÇS V 169a
Ba‘dehû Âl-i Emeviyyûn asrında Cebel-i Elheme Dukat dağlarına gelüp sâkin olarak tenâsül bulup Arnavud tâ’ifesi olup Pirizren ve Dukagin ve Anik ve Kalkandelen'den gelüp bu kal‘a kavm-i Arnabud Surûb ve Bulgar ellerinden alup mutasarrıf oldular. Tâ sene (---) târîhinde Selânik ve Sofya câniblerine Arab'dan dönme Arnavudlar her tarafa şebhûnlar edüp yeni feth olmuş Âl-i Osmân diyârların hasârete başladıklarında, târîh-i mezbûrda Yıldırım Bâyezîd Hân fethidir. Be-dest-i Gâzî Evrenos Beğ. Ba‘dehû Yıldırım Bâyezîd Hân bu cây-ı müferrihin âb [u] havâsından hazz edüp gâh taht-ı sânî Edirne'de ve gâh bu şehr-i Üsküb'de meştâ edüp etrâf-ı diyârlara şebhûnlar edüp feth [u] fütûhâtlar ederdi.